ଏକ ସମୟରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମାନବ ଶରୀରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି ଓ ଲକ୍ଷଣ ଆଧାରରେ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ, ଉନ୍ନତି, ଓ ଆଚାର ବିଷୟରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏଠି, ମାନବ ଶରୀରର ଏକ ଏକ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ତାହାର ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ କେମିତି ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର କଂପି ଓ ଚପଟ କାନ ଥାଏ, ସେମାନେ ଅତି କମ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଅଭାଗୀ ଲୋକଙ୍କର କାନ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ବଡ଼ କାନ ଅଛି, ସେମାନେ ଧନୀ ରାଜା ଭାବରେ ପରିଚିତ। କାମପ୍ରବୃତି ଲୋକଙ୍କର ଗାଲ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ପୁରା ଗାଲ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ନାକର ଟିପ୍ କଟା ଅଥବା ଏକ ପ୍ରକାର ଅପୂର୍ବ ଆକୃତି ଥିଲେ, ସେ ଅନୁଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ନାକ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀଙ୍କର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଯଦି ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକରେ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାତ୍ର ଛିଙ୍ଗା ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲର ପତ୍ର ପରି ଓ ଶେଷରେ ବାଙ୍କା, ସେମାନେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ମୟୂର ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ଆକୃତି ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ; ସବୁଜ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଶୁଦ୍ଧ। ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନାୟକ; ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଚକ୍ଷୁର କଳା କୋରି ଅଛି, ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ହରାଇବେ। ଭିଜା ଓ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ହୁଏ; ଛୋଟ ଓ ଉଠା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଦାଢ଼ି, ଲମ୍ବା, ଏକାତ୍ରିତ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଠା ଥିଲେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପରିଚିତ ନାରୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର ହୀନ। ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଭୃକୁଟି ଥିଲେ, ଦୁଃଖୀ ଓ ଧନୀ ଦୁଇଁ ହୁଏ। ଉଠା ଶିରା ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ସେ ଧନର ନାୟକ। ଢାକା ଲଳାଟ ଅଛି, ସେ ଦୁଃଖୀ; ଉଠା ଲଳାଟ ଥିଲେ, ସେ ରାଜା। ଅଧିକ ଅଶ୍ରୁ, କ୍ଷୀଣ ଓ କଠୋର କାନ୍ଦିବା ଶୁଭ ଦେଉଛି; ଅତି ହସିବା ଓ ଉଚ୍ଚ ହସ ଅଶୁଭ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭ୍ରାନ୍ତି ଦେଉଛି। ରାଜା ଚାରିଟି ଚିହ୍ନ ନେଇ ଆସନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଆୟୁ ନବ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର କେଶ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ସେମାନେ ଅଶୀ ବର୍ଷ ଆୟୁ ପାଆନ୍ତି। ଚାଳିସ ଲକ୍ଷଣ ବାଙ୍କା, ତିରିଶ ଏକାତ୍ରିତ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ରାଜାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଛତା ପରି ଆକୃତି ଥାଏ; ନୀଚ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, ଧନୀ। ଖପର ପରି ଆକୃତି ଓ ଅପରିଚିତ ଦେଖା ଥିଲେ, ସେ ଧନ ଓ ଶୁଭ ହୀନ। ରାଜାଙ୍କର ଶିର ଅଖଣ୍ଡ, ମୃଦୁ, ଏବଂ ଅତି ଅଧିକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କେଶ ଅଳ୍ପ, ବାଙ୍କା, ଦାଢ଼ି, ଏବଂ ଗାଢ଼ କଳା, ସେ ନିର୍ଧନ। ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଏକ ଏକ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଉଛି; ନାହିଁ ହେଲେ, ଫଳ ଭିନ୍ନ। ଛଅଟି ଉଠା, ଚାରିଟି ଛୋଟ, ସାତଟି ଲାଲ୍—ଏହି ଚିହ୍ନ ରାଜାଙ୍କର। ପୁରୁଷଙ୍କର ଲଳାଟ, ମୁହଁ, ଓ ଛାତି ଅତି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥାଏ। ଉରୁ, ଗଳା, ଓ ଲିଙ୍ଗ ଉଠା କିମ୍ବା ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ। ଚକ୍ଷୁର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପାଦ, ଜିହ୍ବା, ଓ ଓଠ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି ରହିଥାଏ। ଅଂତର୍ବକ୍ଷ, ବାହୁ, ଦାନ୍ତ, ଚକ୍ଷୁ, ଓ ନାକ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। ରାଣୀଙ୍କ ପାଦ ମୃଦୁ ଓ ସମାନ, ପାଦତଳ ତାମ୍ରାଭ, ନଖ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ତାଙ୍କର ଗୋଡ଼ଘୁଡ଼ି ଢାକା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାଦତଳ ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ। ପାଦରେ ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ, କୃଷି ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ସେ ଦାସୀ; ନାହିଁ ହେଲେ, ଫଳ ଭିନ୍ନ। ଯୋଡ଼ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ଦୁଇ ଘୁଡ଼ି ସମାନ ଓ ଶୁଭ। ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତମ, ବିସ୍ତୃତ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ପତ୍ର ପରି। ମଣି ଢାକା ଓ ଶୁଭ ଦେଉଥିବା; କମର ଭାରୀ ଓ ଶୁଭ। ନାଭି ଦକ୍ଷିଣକୁ ଘୁଞ୍ଚିଥିବା, କମରେ ତିନି ଭା ରହିଥାଏ। ଦୃଢ଼ ଓ ମୁଣ୍ଡା ଉରୁ ପ୍ରଶଂସିତ; ମୃଦୁ ଓ ଶଙ୍ଖ ଆକୃତି ଗଳା ଉତ୍ତମ। ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଦାନ୍ତ ଓ କୋଇଲିର ଗୀତ ପରି ମଧୁର ବାଣୀ ରହିଥାଏ। ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ମାନବ ଓ ନାରୀଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ, ଉନ୍ନତି, ଓ ଶୁଭାଶୁଭ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଏହି ଅଙ୍ଗ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।