ପୁରାତନ କାଳରେ ରୁଚିର ଓ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଋଷିମାନେ ମାନବ ଶରୀରର ଅନେକ ଚିହ୍ନ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ—ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କର ବୀର୍ୟର ଗନ୍ଧ କ୍ଷାର ଭଳି ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ; ଯଦି ଏହି ବୀର୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ତେବେ ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜନନୀ ଶୀଘ୍ର ମିଳନ କରିଥାଏ । ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ପିଛଳ ମାଂସଳ ହୁଏ, ସେ ସଦା ଖୁସିରେ ରହେ; ଯାହାଙ୍କର ପିଛଳ ସିଂହ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ । ସାପ ଭଳି ପେଟ ଥିବା ଲୋକ ଦରିଦ୍ର, ଏହିପରି ଫ୍ଲାଟ୍ କିମ୍ବା ଘଡ଼ା ଭଳି ପେଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ରତା ଆସେ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର କମର ସମତଳ, ସେମାନେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଧନୀ; ଯେଉଁମାନେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା କମର ଥାଏ, ସେମାନେ ଧନ ହୀନ ହୁଏ । ମାଛ ଭଳି ପେଟ ଥିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନୀ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନାଭି ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ ବାହାରିଆଛି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଓ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି । ଯଦି ନାଭି ଠିକ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ତେବେ ସେ ଅସୁବିଧା ଓ ବେଦନା ଦେଉଛି । ଯେଉଁମାନେ ବସିବାବେଳେ ପାର୍ଶ୍ୱ ଚାଉଡ଼ା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନଧାନ୍ୟର ମାଲିକ ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ହୋମ କଲେ ଶତାୟୁ ଲାଭ ହୁଏ, ଦୁଇ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କରେ । ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଧୂର୍ତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଧିକ ମାଂସ ଥାଏ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱ ଉଲ୍ଟା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟର ଦାସ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଧନ-ଖୁସି ହୀନ ହୁଏ । ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ହାତ ଅସମ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ । ନିମ୍ନ କୁଳର ରାଜାମାନଙ୍କର କଠିନ କେଶ ଓ ଅଳ୍ପ କେଶ ଦେଖାଯାଏ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଛାତି ଅସମ, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ । ଉଚ୍ଚ ଛାତି ଥିବା ଲୋକ ଭୋଗବିଳାସ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ତଳ ଛାତି ଥିଲେ ଧନ ନାହିଁ, ଭରିଆ ଛାତି ଥିଲେ ଧନୀ ହୁଏ । ମହାବୀର ବଫାଲୋର ଗଳା ଭଳି ଥାଏ; ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ମଣିଷ ହରିଣର ଗଳା ଭଳି ଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ କେଶ ନାହିଁ ଓ ବାକ୍ର ଦେହ ଥାଏ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ନାହିଁହେଲେ ଅଶୁଭ । ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦରିଦ୍ରତା ଆଣେ । ଏକ ରାଜାଙ୍କର ହାତ ଗୋଡ଼ା ସହ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଗୋଲ ଓ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ । ହାତର ଆଂଶୁଳି ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆଂଶୁଳି ମୋଟା, ସେମାନେ ଧନ ହୀନ ହୁଏ; ହଳୁକା ଓ ବାକ୍ର ଆଂଶୁଳି ଥିଲେ ଶରୀର ଶିଥିଲା ହୁଏ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହାତର ପାତା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ ବଉଁଘର ଧନ ହରାଇଥାନ୍ତି । ରାଜାଙ୍କର ହାତ କଟା, ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ସେମାନେ ଧନ ହୀନ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଓ ଅସମ, ସେମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅସମତା ଧାରଣ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟା ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ହଳଦିଆ ଓ କଠିନ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦରିଦ୍ର ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ନଖ ନାହିଁ, ବିକୃତ କିମ୍ବା ବିବର୍ଣ୍ଣ ନଖ ଥାଏ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟର ଦାସ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ । ଅଂଗୁଠି ତଳରେ ରେଖା ଓ ଦୀର୍ଘ ଆଂଶୁଳି ଥିଲେ ନାରୀ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ । ମୋଟା ଆଂଶୁଳି ଓ ଧନ ଥିଲେ, ତିନିଟି ରେଖା ହାତରେ ଥାଏ । ଦୁଇଟି ମାଛର ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ସେ ଲୋକ ଲଜ୍ଜା ସହିତ ଦାନ କରେ । ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଛତା, ଦୋଳା, ହାତୀ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ । ଗୋପାଳକ ଧନୀଙ୍କ ଲାଗି ରସ୍ସି ଭଳି ଚିହ୍ନ ଥାଏ; ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ଲାଗି ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ । ଯେଉଁମାନେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମୁସଳ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ; ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ବେଦୀ ଚିହ୍ନ ଥାଏ । ଅଂଗୁଠି ତଳରେ ରେଖା ପୁଅ ଦେଉଛି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା କନ୍ୟା ଦେଉଛି । ଏହି ରେଖା ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ ହୁଏ; ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ଗଛରୁ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ଥାଏ । ମାଂସଳ ଓଠ ଥିଲେ ଧନ ଥାଏ; ରାଜାଙ୍କ ଓଠ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ହୁଏ । ଅସମ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ ଦରିଦ୍ରତା, ମୃଦୁ, ମୋଟା ଓ ଶୁଭ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ । ମୃଦୁ ଓ ଦୀର୍ଘ ତାଲୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ତାଲୁ ଧଳା, ତେବେ ଧନ ହାନି ହୁଏ । ରାଜାଙ୍କର ଶୁଭ, ମୃଦୁ ତାଲୁ ଥିଲେ ଶୁଭ; ଏହାର ବିପରୀତ ଦୁଃଖ ଆଣେ । ଧନୀଙ୍କ ଲାଗି ଗୋଲ ଓ ବାକ୍ର ତାଲୁ ଥାଏ; ଧନ ନଥିଲେ ଦୀର୍ଘ ତାଲୁ ଦେଖାଯାଏ । ସନ୍ତାନ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ତାଲୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାକ୍ର ଥାଏ; ଅପସନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ତାଲୁ ଛୋଟ ଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଚିହ୍ନ ହୀନ, ଅଲଗା ନଥିବା ଆଂଶୁଳି ଓ ଲାଲ ଦାଢି ଥାଏ, ସେମାନେ ଚୋର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ । ଏଭଳି ଶରୀରର ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜୀବନର ଫଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ ବୋଲି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।