ପିଶଙ୍ଗ ନାମକ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାରେ ଯୁକ୍ତ, ପବନ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ଏକ ମହାନ ରଥ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ରଥ ହେଉଛି ଶୁକ୍ରଙ୍କର, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ସେବକ ଓ ଧ୍ୱଜା ରହିଛି। ଏହା ପରେ ଭୌମଙ୍କର ମହାନ ରଥ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ସୁନାର ମାନିକ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଛି ଏବଂ ଏହି ରଥଟି ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଟଣାଯାଏ। ଏହି ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହିମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରତିଟି ରାଶିରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗତି ଏପରି ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ। ଶନେଇଶ୍ଚର ଅତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ହେ ଶିବ, ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ବଳି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ କୁଶର ଧୂଆଁ ସମ ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଲାକ୍ଷାର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ, 'ଭୁବନକୋଶ ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଅଠାବନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଆଚାରଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୃଥିବୀର ଗୋଳକର ମାପ ଖୋଲାସା କରି, କେଶବ କହିଲେ— କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି ଅଗ୍ନି, ରୋହିଣୀ ର ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା। ପୁନର୍ବସୁ ଅଧିନ ଅଛନ୍ତି ଅଦିତି, ତିଷ୍ୟ ଅଧିନ ଗୁରୁ। ପୂର୍ବଫଳ୍ଗୁନୀ ଭାଗଙ୍କର, ଉତ୍ତର ଅର୍ୟମାନଙ୍କର। ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି ବାୟୁ। ଅନୁରାଧା ମିତ୍ରଙ୍କର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଶକ୍ରଙ୍କର। ପୂର୍ବା ଓ ଉତ୍ତରା ଅଷାଢ଼ା ଦୁହିଁ ବିଶ୍ୱେଦେବଙ୍କର। ଧନିଷ୍ଠା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବାସବଙ୍କର ଏହି ନକ୍ଷତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି। ପୂର୍ବଭାଦ୍ରପଦା ଅଜ ଏକପାଦଙ୍କ ଅଧିନ, ଉତ୍ତରଭାଦ୍ରପଦା ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟଙ୍କର। ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଯମଙ୍କ ଅଧିନ। ଏଭଳି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଦେବତା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଦଶମୀ ତିଥିର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କର। ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଦ୍ୟମାନ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ କୌମାରୀ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ, ମୈତ୍ର, ରେବତୀ, ମୃଗ, ମୂଳ, ପୁନର୍ବସୁ ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଏବଂ ହସ୍ତ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ନକ୍ଷତ୍ର, ଉତ୍ତର ଦିଗର ତିନି ନକ୍ଷତ୍ର— ଏହି ଗୋଟିଏ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଯେଉଁଠାରେ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଢାକିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ତିନିଟି ଓ ତଳକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ନକ୍ଷତ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଖୋଦିବା, ଅଥବା ଧନ ତଳାଶିବା ଭଳି କାମଗୁଡ଼ିକ ଏହି ତଳମୁଖୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ। ଅନୁରାଧା, ମୃଗଶିରା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ସାଇଡ୍ମୁଖୀ ବୋଲି କହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ବିଜ ରୋପଣ କିମ୍ବା ଆସିଯିବା-ଯିବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ କାମ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କରାଯିବାକୁ ଥାଏ, ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ କରିବା ଉଚିତ। ବରୁଣ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ନଉଟି ଉପରକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ନକ୍ଷତ୍ର ମନାଯାଏ। ଏହି ଉପରମୁଖୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଯିବା କାମ କରିବା ଉଚିତ। ଅମାବାସ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି— ଏହି ତିଥିମାନେ ସୂଚିତ ହେଲେ। ତୃତୀୟା ଭୂମିପୁତ୍ରଙ୍କ, ଚତୁର୍ଥୀ ଶନିଙ୍କ, ସପ୍ତମୀ ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ, ଅଷ୍ଟମୀ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ, ଏକାଦଶୀ ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୁଣି ବୁଧଙ୍କ ଅଧିନ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ଦଶମୀ ତିଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ନବମୀ ତିଥିରେ ବୁଧକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରଥ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତିଥିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଏବଂ ଉପଯୋଗୀ ଶୁଭାଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା।