ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାଚକ୍ର, ଯାହା ବର୍ଷର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶିବ, ଏଠିରେ ରଥର ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ଓ ଅଧା ଅଂଶ ଅଛି। ଏହି ରଥର ଧୁର୍ବ ଅର୍ଧ ଯୁଗ ଛୋଟ, ଏବଂ ଏହା ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାରରେ ଅଟଳ ଅଛି। ଏହି ରଥରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହତୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଜଗତୀ ଓ ତୃଷ୍ଟୁଭ୍ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଧାତା, କ୍ରତୁ, ସ୍ଥଳା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବାସୁକି ଅଛନ୍ତି। ଆର୍ୟମାନ୍, ପୁଲହ, ରଥର ଶକ୍ତି ଓ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ମିତ୍ର, ଅତ୍ରି, ତକ୍ଷକ, ରକ୍ଷ, ପୌରୁଷେୟ ଓ ମେନକା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ବରୁଣ, ବଶିଷ୍ଠ, ରମ୍ଭା, ସହଜନ୍ୟା, କୁହୂ ଓ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ସ୍ତ୍ରୋତ୍ର, ଏଲାପତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚକ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଭିବାସ୍ବାନ୍, ଉଗ୍ରସେନ, ଭୃଗୁ ଓ ଅପୂରଣା ଅଛନ୍ତି। ପୁଷଣ, ସୁରୁଚି, ଧାତା, ଗୌତମ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଏରାବତ ଏହି ଚକ୍ରର ଅଂଶ। ଅଂଶୁ, କଶ୍ୟପ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମହାପଦ୍ମ ଓ ଉର୍ବଶୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ପୌଷ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ କ୍ରତୁ, ଭର୍ଗ, ଉର୍ଣ୍ଣୟୁ, ସ୍ଫୁର୍ଜ, କର୍କୋଟକ ଏହି ସପ୍ତ ଦେବତା ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ମାଘ ମାସରେ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ଜମଦଗ୍ନି, କମ୍ବଳ ଓ ତିଲୋତ୍ତମା ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପରି ଭିଷ୍ଣୁ, ଅଶ୍ୱତର, ରମ୍ଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚ, ସତ୍ୟଜିତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ନୃତ୍ୟ ଓ ଚଳନ କରନ୍ତି। ବଳଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାହିଣ ଓ ବାମପାଶେ ଦଶ ଦଶ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗତି କରନ୍ତି। ସେ ପିଶଙ୍ଗ ନାମକ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥାନ୍ତି। ଶୁକ୍ରଙ୍କର ମହାରଥ ସେବକ ଓ ପତାକା ସହିତ ଅଛି। ଭୌମଙ୍କ ମହାରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥାଏ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ସମ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରତି ବର୍ଷ ରାଶିଚକ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ରାଶିରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଶନି ଅତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳିଥାନ୍ତି ଓ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି। ଶିବ, ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ପ୍ରାଣୀପତିମାନଙ୍କ ଅଧୀନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ପାତଳ ଧୂଆଁ ଓ ଲାକ୍ଷା ରଙ୍ଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଭାରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଗରୁଡ ପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ଆଚାର ପ୍ରକରଣର ଅଠାଉଁଚାଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟ, "ଭୁବନକୋଶ ବର୍ଣ୍ଣନା", ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ କେଶବ କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ଗୋଳ ମାପ ଦେଖିବା ପରେ, ସେ କହିଲେ— କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି ଅଗ୍ନି, ରୋହିଣୀର ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା। ପୁନର୍ବସୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଅଧୀନ, ତିଷ୍ୟ ଦେବତା ଗୁରୁଙ୍କ ଅଧୀନ। ପୂର୍ବଫଲ୍ଗୁନୀ ଭାଗଙ୍କର, ଉତ୍ତର ଆର୍ୟମାନଙ୍କର। ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି ବାୟୁ। ଅନୁରାଧା ମିତ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଆଷାଢ଼ା, ଦୁଇଁଟି ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କ ଅଧୀନ। ଧନିଷ୍ଠା ବାସବଙ୍କର, ପୂର୍ବଭାଦ୍ରପଦା ଅଜ ଏକପାଦଙ୍କର, ଉତ୍ତରଭାଦ୍ରପଦା ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟଙ୍କର। ଭରଣୀ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନ। ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଦେବତାମାନେ ଘୋଷିତ। ଦଶମୀ ତିଥିର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧ ଉତ୍ତରେ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଅଧୀନ ଅଛି।