ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରଖଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଭୂବନକୋଶ, ପାତାଳ ଏବଂ ନରକର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି, ଏକ ବଡ଼ ତପ୍ତ ମଣ୍ଡା ହଣ୍ଡି ଅଛି, ଯାହା ଲୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ତେଜ ତାପ ମନକୁ ଅସ୍ତିର କରିଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କଳା ତଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କଟା ଦଳ ଥିବା ଗଛ ଅଛି, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାକା ଖାଦ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି। ଏହି ନରକରେ ଲୋହାର ଚିମ୍ଟି, କଳା ତାର ଏବଂ ଅଭୀଚି ନରକର ଅନ୍ଧାର ଅଛି। ଏଠି ଦୁଷ୍ଟ ପାପୀମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ନରକ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଆକାଶ ଏବଂ ଜୀବାଦିରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ପୃଥିବୀର ଡାଣ୍ଡ ଦଶଗୁଣ ଭରି ରହିଛି, ଏଠି ନାରାୟଣ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭୂବନକୋଶ, ପାତାଳ ଏବଂ ନରକର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମାପ ଓ ଅବସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। "ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମାପ ଓ ଅବସ୍ଥାନ ବିବରଣା କରିବି," ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଡାଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଲମ୍ବା ଅଟେ, ଏହାର ଆକ୍ଷ ଯୋଜନାରେ ମାପିତ, ଚକ୍ର ଏଠି ରହିଛି। ସମସ୍ତ କାଳଚକ୍ର, ବର୍ଷରେ ଗଠିତ, ଏଠି ସ୍ଥାପିତ। ଚକ୍ରରେ ଚାରି ଅଂଶ ଅଛି, ଏହି ରଥର ସଂପୃକ୍ତ। ଆକ୍ଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୁଗ ଛୋଟ, ଏହି ରଥର ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାରରେ ଅଛି। ଏଠି ଗାୟତ୍ରୀ, ବୃହତୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଜଗତୀ, ତୃଷ୍ଟୁଭ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ରହନ୍ତି। ଧାତା, କ୍ରତୁ, ସ୍ଥଳା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଵାସୁକି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଆର୍ୟମାନ୍, ପୁଲହ, ରଥର ଶକ୍ତି, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମିତ୍ର, ଅତ୍ରି, ତକ୍ଷକ, ରକ୍ଷ, ପୌରୁଷେୟ, ମେନକା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଭାରୁଣ, ବଶିଷ୍ଠ, ରମ୍ଭା, ସହଜନ୍ୟା, କୁହୁ, ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଶ୍ୱବାସୁ, ସ୍ତ୍ରୋତ୍ର, ଏଲାପତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରସ; ବିୱସ୍ୱାନ, ଉଗ୍ରସେନ, ଭୃଗୁ, ଅପୁରଣ; ପୁଷଣ, ସୁରୁଚି, ଧାତା, ଗୌତମ, ଧନଞ୍ଜୟ; ବିଶ୍ୱବାସୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଏଇରାବତ; ଅଂଶୁ, କଶ୍ୟପ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମହାପଦ୍ମ, ଉର୍ବଶୀ—ଏହି ସପ୍ତ ଜନ ପୌଷ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସନ୍ତି। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ଜମଦଗ୍ନି, କମ୍ବଳ, ତିଲୋତ୍ତମା—ଏହି ସପ୍ତ ଜନ ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ଅଶ୍ୱତର, ରମ୍ଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚ, ସତ୍ୟଜିତ ସବିତାର ମଣ୍ଡଳରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଅପ୍ସରାମାନେ ରାତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଚଳନ କରନ୍ତି। ବଳଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦଶ ହାତୀ ଡାହାଣ ଏବଂ ବାମ ଦିଗରେ ଯୋଗାଯାଇଛି, ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଗତି ହୁଏ। ସେ ପିଶଙ୍ଗ ରଙ୍ଗର ଅଠଟି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ବେଗି ବେଗି ଚାଲନ୍ତି। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ମହାରଥ ସେବକ ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଯାଏ। ଭୌମଙ୍କ ମହାରଥ ଚମତ୍କାର, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଏବଂ ଅଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତାନାଯାଏ। ଏହା ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରାଗ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଯାଇଛି। ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶିରେ ଏକ ବର୍ଷ ବସିଥାନ୍ତି। ଶନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେଇ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚାଲନ୍ତି। ହେ ଶିବ, ଏକଥା କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରକାଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଉସ୍ନା ପାଳିର ରଙ୍ଗରେ ଚମକିବେ, ଲାକ ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ହେବେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭୂବନକୋଶ ବିବରଣା ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ପରେ, ଭୂମଣ୍ଡଳର ମାପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ପରେ, କେଶବ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ।