ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାର କାଣ୍ଡରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂବନର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ମନ୍ଦାବ୍ୟ, ତୁଷାର, ମୂଳିକ, ଅଶ୍ୱମୁଖ, ଖାଶ ଏବଂ ଲମ୍ବ, ସ୍ତନନାଗ, ମଦ୍ରକ, ଗନ୍ଧାର, ବାହ୍ଲିକ ଭଳି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଭୂମିରେ ତ୍ରିଗର୍ତ, ନୀଳ, କୋଳ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସତଙ୍କନ ଭଳି ଜନଗୁଡ଼ିକ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବିବରଣା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି 'ଭୁବନକୋଷ ବିବରଣା' ନାମରେ ପରିଚିତ। ପରେ ମେଧାତିଥି, ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ନାଥ, ତାଙ୍କ ସାତିପୁଆ ସୁଖୋଦୟ, ନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ, ଗୋମେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ ଏବଂ ଡୁନ୍ଦୁଭି ଥିଲେ। ଏହି ସାତିପୁଆ କ୍ରମକ୍ରମେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଶାଲ୍ମଳା ଦ୍ୱୀପର ନାଥ ଭାପୁଷ୍ମାନଙ୍କ ଏକାଧିକ ପୁଆ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିର ନାମ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ବୈଦ୍ୟୁତ, ମନସା, ସପ୍ରଭାସା ଏହି ସପ୍ତମ ଅଟିକୁ ଗଣାଯାଇଛି। କ୍ରଉଞ୍ଚ ଏବଂ କକୁଦ୍ମାନ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଭଳି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏମିତି ଭିଧୃତି ସପ୍ତମ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପାପ ନିବୃତ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ଦ୍ୱୈରଥ, ଲମ୍ବନା, ଧୃତି, ଵିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମତ, ପୁଷ୍ପବାନ ଭଳି ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା, ସନ୍ମତି ଭଳି ନଦୀ ଅଛି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମତଙ୍କ ଏହି ସାତିପୁଆ ଅଛନ୍ତି—ମୁନି ଏବଂ ଡୁନ୍ଦୁଭି ଭଳି। ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ପୁଆ ଦିଭାବୃତ, ଏବଂ ଡୁନ୍ଦୁଭି ପୁଣ୍ଡରୀକବାନ। ଖ୍ୟାତି ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଏହି ଭୂମିର ସାତି ନଦୀ। ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ଓରୁଣୀ, ବକା, ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ଧେନୁକା ଏବଂ ଶବଳା, ପୁଷ୍କରେଶାରୁ ମହାବୀର, ଧାତକୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ପ୍ରାୟ ପଚାଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠିଥାଏ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ମଧୁର ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଚଉଡ଼ା ଥିଲେ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ; ପର୍ବତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ତାଣ୍ଡା ଡଣ୍ଡ ଶଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି 'ଭୂବନ ବିବରଣା' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଉଛି। ପରେ ଭୂମିର ଉଚ୍ଚତା ସପ୍ତାଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଦିଆଯାଇଛି। ଅଟଲ, ଭିଟଲ, ନିଟଲ, ଗଭସ୍ତିମତ ଭଳି ଭୂଗର୍ଭ ଅଞ୍ଚଳ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କଳା, ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, କଣ୍କର, ପର୍ବତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଭୂମି ଅଛି। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଛି—ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୁନିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଦହୁଥିବା ତପ୍ତ ପାତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଲୁଣ ଭରି ରଖାଯାଇଛି, ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଥାଏ। କଳା ତରୁ, ତଳୱାର ଦଳପତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକାର—ଏହି ନରକର ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ। ଲୋହ ଚିମ୍ଟି, କଳା ସୂତ୍ର, ଅବିଚି ନରକର ଅନ୍ଧକାର ଅଛି। ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରଣ୍ଡାଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୂମି ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଆକାଶ, ଜୀବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଣ୍ଡ ଦଶ ଗୁଣ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାରେ ନାରାୟଣ ବିରାଜିତ। 'ଭୁବନକୋଷ, ପାତାଳ, ନରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବରଣା' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଉଛି। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମାପ ଓ ସ୍ଥିତି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କ ଡଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଲମ୍ବା ଅଛି, ତାହାର ଅକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ଯୋଜନରେ ମାପିତ ଏବଂ ଚକ୍ର ଏଠି ସ୍ଥାପିତ। ଏହିପରି ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାର ଖଣ୍ଡରେ ଭୂବନର ରୂପ, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ଦ୍ୱୀପ, ନରକ, ପାତାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦିର ବିବରଣା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି।