ମହାପୁରାଣ ଗରୁଡ଼ର ଆଦି ଖଣ୍ଡର ଆଚାର ବିଭାଗରେ ବର୍ଣ୍ୟିତ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ରତ୍ନ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି। ମୁକୁନ୍ଦ, କୁନ୍ଦ, ନୀଳ ଓ ଶଂଖ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ-ରତ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେହରେ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଶାନ୍ତିମୟ ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ। ଏହି ଧନ-ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସାରେ, ରୂପା ଓ ଏହା ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖି, ତଥା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀ, ଦେବତା ବା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ପଦ୍ମ ଓ ମହାପଦ୍ମ ଧନ-ରତ୍ନ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଦାନ ଦେବା, ସାଙ୍ଗ ମିତ୍ରତା ରଖିବା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସହ ସଦା ଚଳିବା ଉଚିତ। ମକର ଓ କଛ୍ଛପ ଧନ-ରତ୍ନ ତମସିକ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଧନ-ରତ୍ନ ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସେ ଧନ-ରତ୍ନ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ମନାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗାୟକ, ବେଶ୍ୟା ଓ ଏହା ସମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅନେକ ଜନାନୀ ଥାଏ। ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଓ ସତ୍ତ୍ୱିକ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏମିତି ହୁଏ। ତ୍ରିପୁ (ତ୍ରିପୁର), କ୍ରୋଧ ଓ ଧନ-ରତ୍ନ, ଏହା ସହିତ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ସେଥିରେ ପରିଚାରକମାନେ ମୋଟା ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ। ମିଶ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମିଶ୍ର ସ୍ୱଭାବରୁ ଫଳ ମିଳେ; ହରି ଯେପରି ବିଶ୍ୱ ଧନ-ରତ୍ନ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ କହୁଛି। ଏପରି ଭାବେ ନବ ଧନ-ରତ୍ନର ବିବରଣୀ ସମ୍ବଲିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ କଥା ଆସେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ—ଅଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ବପୁଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଏବଂ ଦଶମ ଥିଲେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍। ଏହି ସମସ୍ତେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ। ଜାତିସ୍ମର ନାମକ ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯିଏ ନୈରାଜ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲେ ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ଯୋଜନା ମାପରେ। ଦୁଇଟି ଦ୍ୱୀପ ଥିଲେ—ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ; ଶାଲ୍ମଳା ଅନ୍ୟ ଏକ ଦ୍ୱୀପ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସାତଟି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ଆକାରର। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନା, ତଳେ ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନା, ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ଆକୃତିରେ ବିନ୍ୟାସିତ। ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ, ଶୃଙ୍ଗୀ ଏହି ଦେଶର ଉତ୍ତର ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ। ଏଠି ଯୁଗ ବିଭାଗ ନାହିଁ। ନାଭି, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ହରିବର୍ଷ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଇଲା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ରାଜା କେତୁମାଳ ଏହି ନାମ ଦେଇ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାରତ, ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରତଧାରୀ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ପରମେଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସ୍ତରା, ପ୍ରସ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ବିଭୁ। ଗୟାଙ୍କ ପୁଅ ନର, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିରାଦ୍ଗତ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ତ୍ୱଷ୍ଟୁଙ୍କ ପୁଅ, ରଜସଙ୍କ ପୁଅ ବିରାଜ। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶର ଏହି ବିବରଣୀ ଏଠି ଶେଷ ହୁଏ। ଏହା ପରେ ବିଶ୍ୱ ମଣ୍ଡଳର ଭୂଗୋଳିକ ବିବରଣୀ ଆସେ। ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଭୂମି, ପୂର୍ବଦିଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦେଶ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଭୂମି, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଓ ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ରାମ୍ୟକ ଦେଶ। ଭାରତ ଭୂମି ଛଡ଼ି ବାକି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସଫଳତା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଲଭ୍ୟ। ଏଠି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ନାଗଦ୍ୱୀପ, କଟାହ, ସିମ୍ହଳ ଓ ବରୁଣ। ଏହାର ପୂର୍ବରେ କିରାତମାନେ ବସନ୍ତି, ପଶ୍ଚିମରେ ଯବନମାନେ। ଏହି ଭୂମିର ଅନ୍ତର୍ଗତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ଧନ-ରତ୍ନ, ଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତ, ଦେଶ ଓ ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ସହ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।