ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଗ କରି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ତପ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ଅର୍ପଣ କରେ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହେଇଯିବା ସେ, ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ ସଦା ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ରହି, ଉତ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚରେ ଉତ୍କଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ମହାମୁନି ସ୍ୱୟଂରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି କରି, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଭିକ୍ଷା, ଶିକ୍ଷା, ମୌନ, ତପସ୍ୟା ଓ ବିଶେଷ କରି ଧ୍ୟାନ—ଏହି ତାଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ। କିଛି ଜଣେ ଜ୍ଞାନରେ ବିରକ୍ତ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଜଣେ ବେଦରେ ବିରକ୍ତ। ଯୋଗୀ ତିନି ପ୍ରକାରର ଥାନ୍ତି: ଭୌତିକ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମାନେ। ପ୍ରଥମ ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଧ୍ୟାନ କଠିନ। ଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ହୁଏ, ଧନରୁ ଅଭିଲାଷ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ପ୍ରଥମେ ଜ୍ଞାନ ଉପସାରିତ ହୁଏ, ପରେ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହୁଏ। ସିଧାସଳକତା, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅନୁସରଣ—ଏହି ଗୁଣ ଦରକାର। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା—ଏହି ଆଶ୍ରମୀ ମାନେ ର ଦାୟିତ୍ୱ। ଏବେ ଚାରି ବର୍ଗର ବିବରଣ ଦିଅଉଛି। ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇ ନାହିଁ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥାନ ପାଉଥାଏ। ଶୂଦ୍ର ଓ ସେବାରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସମାନ। ଶମିତ ମନ ଥିବା ତ୍ୟାଗୀ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ। ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅମର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି 'ଆକାଶ' ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦ। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ବିଷୟ ଛୋଟରେ ଶୁଣ। ସତ୍ୟ, ଜନମାନ୍ୟ ଉପକାରୀ ବାଣୀ, ଚୋରି ନ କରିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦମନ—ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗର ଆଦି ଅଂଶ। ସତ୍ୟ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ନିୟମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଭକ୍ତି—ଏହି ଅଂଶ। ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି 'ଗର୍ଭ', ଏହାର ବିପରୀତ 'ଅଗର୍ଭ'। କୁମ୍ଭକ ହେଉଛି ନିଶ୍ଚଳତାରୁ, ପ୍ରସ୍ବାସରୁ ତିନିପ୍ରକାର ରେଚକ ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଉଛି ଛତ୍ତିଶ ମାପର ନିବୃତ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଦମନ ମଧ୍ୟ। 'ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି' ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସମାଧି; ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ରେ ବିସ୍ତାର। ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ; ଏହି ଏକା ଏ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ—ତୁମେ ଏହି ଅଟୁଟ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହାରେ ଅହଂ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭେଦ ନାହିଁ। ସେ ଚିରପବିତ୍ର, ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଅଦ୍ୱୟ; ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଚୌରାନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା—'ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବେଚନା' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ, ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ। ଏହି ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୈନିକ କରିଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ପାଉଥାଏ। ହୃଦୟରେ ଲୋଟସରେ ବସିଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ, ଅଜର ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀ ବା ପୋଖରୀରେ ନିୟମିତ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର। ସୁସ୍ଥ ଘୁମରୁ ଉଠିଲେ ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଲ, ମୂକ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାବ ତିଆରି ହୁଏ। ଅପସୃତି, କାଳକର୍ଣ୍ଣ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା—ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସ୍ନାନ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ଅସମର୍ଥ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଜଳ ଢାଳି ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ। ବ୍ରାହ୍ମ, ଆଗ୍ନେୟ, ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ବାୟବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଅଛି।