ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ହରିଙ୍କୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି—ପୂଜା, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ ଦେବା ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସେବାକୁ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ସେବା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଶ୍ରମରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ବିଭାଗ ଅଛି। ଯିଏ ଭଲଭାବେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି, ଅଗ୍ନିର ସେବା, ଅତିଥି ଉପଚାର, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ମୂଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଇପ୍ରକାର—ଏକ ଉଦାସୀନ, ଅନ୍ୟଟି କ୍ରିୟାଶୀଳ। ତିନି ଋଣ ଦେଖିଲାପରେ, ସେ ଜନାନୀ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ। ପୃଥିବୀର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଥାଏ। ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ହୋମ କରେ, ସେ ଦେହକୁ ଦୁଃଖିତ କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏମିତି ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ନିରନ୍ତର ଲିନ ଥିବା, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ମହାମୁନି ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଅଧ୍ୟୟନ, ମୌନ ଧାରଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। କେହି ଜ୍ଞାନର ତ୍ୟାଗୀ, କେହି ବେଦର ତ୍ୟାଗୀ। ଯୋଗୀମାନେ ତିନିପ୍ରକାର—ପ୍ରାକୃତିକ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ। ପ୍ରଥମ ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ। ଧର୍ମରୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଧନରୁ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଆଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରଥମେ ଜ୍ଞାନ ଅପସାରିତ ହୁଏ, ପରେ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ। ସରଳତା, ଇର୍ଷ୍ୟା ନ ଥିବା ଓ ତୀର୍ଥ ଅନୁସରଣ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ଗୁଣ। ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଏଠି ମୂଖ୍ୟ। ଏହିଅଭ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ବିଭାଗ କୁହିବି। ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାୟନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରର ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶୂଦ୍ର ଓ ସେବାରେ ଲିନ ଥିବାମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସମାନ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଶକ୍ତି ଥିବା ତ୍ୟାଗୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଅମୃତ ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ 'ଆକାଶ' ନାମରେ କୁହାଯାଏ, ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଏହି କଥାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ସତ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଥା, ଅପହରଣ ନ କରିବା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦମନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ନିୟମ ଦୁଇପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ଭକ୍ତି—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ଅଂଶ। ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନକୁ 'ଗର୍ଭ' ବୋଲାଯାଏ, ତାହାର ବିପରୀତକୁ 'ଗର୍ଭହୀନ' କୁହନ୍ତି। ସ୍ଥିରତାରୁ କୁମ୍ଭକ ହୁଏ, ବାହାରିବାରୁ ତିନିପ୍ରକାର ରେଚକ ହୁଏ। ଛତିଶ ମାପର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟ୍ରାହାର, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ମଧ୍ୟ ନିୟମ। 'ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି' ଅବସ୍ଥାକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି କୁହାଯାଏ—ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥାନ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ, ସେହିଠାରେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଏବଂ ସେ ତୁମେ। ଏହାର କୌଣସି ଅହଂକାର, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରକୃତି ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ଏହା ସଦା ପବିତ୍ର, ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟହୀନ। ଏପରି ଧ୍ୟାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।