ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ରମରେ, ପ୍ରଥମେ ‘ଇମମ୍ ମେ ଗଙ୍ଗେ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁର ଶୀତଳିକରଣ କରାଯାଏ । ଏହାପରେ ବିଲ୍ବ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ ଓ ପଳାଶ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରାଯାଏ । ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଏବଂ ସହଦେବୀ ଆଦି ଔଷଧୀ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି । ଏହା ସହିତ କୁମାରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ସିଂହୀ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ‘ଯାଃ ଫଳିନୀ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଫଳ-ସ୍ନାନ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମଣ୍ଡାପରେ କୁମ୍ଭରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ରଖାଯାଏ । ଚାରି ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ରଖିବା ନିୟମ ଅଛି । ‘ବୃଧ୍ଧିଷ୍ଠା ଦଧିକ୍ରାବନ୍ ଓଷଧୟଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଭ କାମନା କରାଯାଏ । ଏହାପରେ ସମୁଦ୍ର ନାମକ ଚାରିଟି ପାତ୍ରରେ ପୁନର୍ବାର ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ପୂଜାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଜଳ କୁମ୍ଭରେ ରଖାଯାଏ । ‘ଓଷଧି’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ । ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ପୁନର୍ବାର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ । ନିଜ ପ୍ରମାଣିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ‘ତ୍ୱମ୍ ବାଲା’ ବୋଲି କହି, ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ଏବଂ ‘ଶମ୍ଭୂ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଏ, ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି । ତା’ପରେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ତା’ପରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦେଇ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମୁଡ଼ିଦିଆଯାଏ । ମଣ୍ଡପ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ପାବମାନ୍ୟ, ଭାସଦାମ୍ୟ ଓ ଅସବଜିନ୍ ହିମ୍ନ ପାଠ କରାଯାଏ । ରୁଦ୍ର, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଓ ଶୁକ୍ରିୟ ଶ୍ଲୋକ ଏବଂ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରିବା ନିୟମ ଅଛି । ବେଦୀୟ ବ୍ରତ, ବାମଦେବ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠସାମନ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ମଧ୍ୟ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଅଥର୍ବଶୀରଷ ଓ ଅଥର୍ବବେଦର କୁମ୍ଭସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଉପାଧ୍ୟାୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଦୀକୁ ସିଞ୍ଚନ କରିବେ । ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣି, ସେଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ । ଏହାପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅମୃତ ସମାନ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍ ବିକୀରଣ କରିବେ । ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ନିଜ ପରମ୍ପରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହର ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ । ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ନଥାଏ, ତେବେ କେବଳ ଦର୍ଭା ଓ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ । ଯଦି ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଏ, ତେବେ ସେଠି ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ । କିଛି ଉପାଧ୍ୟାୟ ଜନ୍ମାଦି କ୍ରିୟା ପରେ ଏହାକୁ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି । ଏହାପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଘୃତକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାହୁତି ଘୃତ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବେ । ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବେ । ଏପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଶତାହୁତି ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରାଯିବ । ଏହାପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ନିଜ ଅର୍ପଣୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଘୃତପାତ୍ରରେ ରଖିବେ । ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିବେ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ, ଦେବତା ଓ ନାଗମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଠାରେ ଘୃତ ଦୁହିଁ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ସାହାୟକ ଓ ତାଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିବାହ କରେ ।