ପ୍ରାଚୀନ କଥାନୁସାରେ, କୈଳାସ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଗୁବା ଗଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଗଛ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଭୂମୁଖ, ଭୂଧର, ଶ୍ରୀଜୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀଧର ନାମକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ପରେ ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମୁଷ୍ଟିକ ଏବଂ ବଭ୍ରୁସଂଜ୍ଞିତ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅସ୍ତ୍ରର ଓ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ତାପରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟିପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ସ୍ୱେତ୍ବର୍ଣ୍ଣୀୟ ଏବଂ ବିଜୟ ନାମକ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଥାଉ ନାହିଁ, ସେଠି ମଣ୍ଡପ ରୂପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତ୍ରିକୋଣ ଆକୃତି ଆରମ୍ଭ କରି ଯଦି ନିୟମ ଅନୁସରି ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଯାଏ, ତେବେ ପୁତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ମଣ୍ଡପ ଏକାକ ଅନୁପାତରେ ବଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମାପସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେବା ଦରକାର। ଏହା ଜଣାପଡ଼େ, ମଣ୍ଡପ ଜଣେ ଜଣେ ଜନାଲା ସହିତ କିମ୍ବା ଜନାଲା ବିନା ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୋଇପାରେ। କେତେକଥିରେ ଦେଖାଯାଏ, ମଣ୍ଡପ ବାଡ଼ର ଦୁଇଗୁଣା ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ମାପର ଅନୁପାତ ଅନୁସାରେ ବେପରିସର ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଲଙ୍କୃତ ହୁଏ। ମେରୁ ପର୍ବତ ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ମାପ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, କେତେକ ସ୍ପଷ୍ଟ, କେତେକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ଦେଉଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଛାଦ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କର ବିଶେଷ ପୂଜା ପାଇଁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦେଉଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପୂର୍ବତନ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଠି ଓ ଭେରୀ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ସମୀପରେ ଏକ ନାଟ୍ୟଶାଳା ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ଛାୟାବୃତ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହି ଘର ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଭୋଗର ଭୋକ୍ତା, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ପରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୂଜାରୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସୁଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ଜଣ କିମ୍ବା ଅଧିକ ସହିତ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପୂଜା କ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ତଦନୁସାରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ହସ୍ତ ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ଷୋଳହ ଖମ୍ଭା ଥିବା ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଜଗାରେ ନଦୀ ସଙ୍ଗମ କିମ୍ବା ତୀରରୁ ବାଳୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଞ୍ଚଟି ହୋମକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ଅଗ୍ନିସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ। କେତେକ ଲୋକ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ କୋଣର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭୂମିକୁ ଅନ୍ଲେପନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏଠାରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ବିଲ୍ବ, ପାଳାଶ ଓ ଖଦିର ଗଛର ଏକଟି ଦଣ୍ଡ ଚାରି ଦିଗରେ ପୋତିବା ଦରକାର। ପଶ୍ଚିମରେ ଗୋପତିର ନାମକ ପାତ୍ର ରଖିବା, ଉତ୍ତରରେ ସୁରଶାର୍ଦୂଳ ପାତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଈଷେତ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦକ୍ଷିଣରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାତ୍ର ରଖିବା, ‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଚତୁର୍ଥ ପାତ୍ର ଉତ୍ତରେ ରଖିବା ଦରକାର। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣୀୟ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଧୂସର ରୂପରେ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଓ ପତାକା ଧଳା ରଖିବା ଦରକାର। ‘ଆଗ୍ନିଂ ସଂସୁପ୍ତିମ୍’ ଓ ‘ୟମୋନାଗ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦକ୍ଷିଣରେ ପାତ୍ର ରଖିବା, ‘ବାତ’ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରି ଏବଂ ‘ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଉତ୍ତରରେ ରଖିବା ଦରକାର। ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁ ଫୁଲ ଓ ଛତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ପ୍ରଧାନ ରଙ୍ଗରେ ଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଦରକାର। ‘ତ୍ରାତାରମ୍ ଇନ୍ଦ୍ର’ ଏବଂ ‘ଅଗ୍ନିର୍ ମୂର୍ଧା’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ନିୟମ ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦେବାଳୟ, ମଣ୍ଡପ ଓ ପୂଜା ସ୍ଥଳ ତିଆରି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ ହୁଏ।