ଶୌନକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମହାର୍ଷି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଯେପରି ଦ୍ୱାର ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦ୍ୱାର ନିର୍ମାଣ କରିବାବେଳେ ଏକ ଅଂଶ ଧରି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଯୋଜନା କରିବା ଦରକାର। ଏହା ସାଧାରଣ ଭାବେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଶୌନକ, ଚାରିପଟେ ପରିଧି ଦୁଇଗୁଣା ହେବା ଦରକାର, ଏହି ନିୟମ କ୍ଷୟାତିରିକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରାସାଦର ଶିଖର ତଳ ଅଂଶର ଦୁଇଗୁଣା ଉଚ୍ଚତାରେ ଥିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାର ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କଥା ହୋଇଛି, ବାକି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ରଖିବା ଦରକାର। ଶିଖରକୁ ବେଦୀ ସଦୃଶ କରିବା ଉଚିତ୍, ଦ୍ୱାରଟି ମୋଟ ଆଠ ଅଂଶର ଏକ ଅଂଶ ହେବା ଉଚିତ୍। ପୀଠର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦ୍ୱାର ସଦୃଶ ଅଂଶ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଖାଲି ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍। ପାଦ ଚୌଡ଼ାରେ ସମାନ, ଶିଖର ଦୁଇଗୁଣା ଉଚ୍ଚ ହେବା ଦରକାର। ଏହି ହେଉଛି ମଣ୍ଡପର ମାନ, ଏବେ ଆଉ ଏକ ରୂପ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। ଯେତେବେଳେ ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଯାଏ, ବାହ୍ୟ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଭିତର ଗୃହ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏଠାରେ ମାନ ଧାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏବେ ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦର ମାନ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ପ୍ରାସାଦ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ Triviṣṭapa ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ସବୁ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତିର। କେତେକ ଗୋଲାକାର, କେତେକ ଦୀର୍ଘାକାର, ପଞ୍ଚମଟି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାକୋଣାକାର। ସମସ୍ତ ମୂଳ ଉପାଦାନରୁ ଚାଳିଶି ପ୍ରକାର ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। Bhadraka, Sarvata, Bhadra, Rucaka ଓ Nandana ନାମକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଅଛି, ଯାହାକୁ Vairāja ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହା ସହିତ vimāna, Brahma-mandir ଓ ମହାଳୟ ରହିଛି। କଙ୍କଣ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଦ୍ମ ଓ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଆଉ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଅଛି। ଗୁଆ ଗଛ ଓ କେତେକ ଗୋଲାକାର ରୂପ କୈଳାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। Bhūmukha, Bhūdhara, Śrījaya, Pṛthivīdhara, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, Muṣṭika ଓ Vabhrusaṃjñita ନାମକ ଆଉ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଅଛି। Vijaya ନାମକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଏକ ରୂପ Triviṣṭapa ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଥାଉ, ମଣ୍ଡପ ରୂପ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ତ୍ରିକୋଣ ଆକୃତି ଆରମ୍ଭରୁ ପୁତ୍ର, ନାରୀ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ମଣ୍ଡପ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧି କରିବା, ମାପ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଉଚିତ୍। କେବଳ ଜନାଳି ସହିତ ବା ଜନାଳି ବିନା ମଣ୍ଡପ ତିଆରି ହୋଇପାରେ। କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଦିଵାର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ମାପର ଅନୁପାତ ନ ଥିବାରୁ କେତେକ ଅନିୟମିତ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୁଏ। Meru ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ ଶତ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହାର ରୂପ ଓ ମାନ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, କେତେକ ସ୍ପଷ୍ଟ, କେତେକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ମନ୍ଦିର ମୁଣ୍ଡର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କ ବିଶେଷ ପୂଜା ପାଇଁ ବହୁତ ମନ୍ଦିର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପୁରାତନ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡପ ଓ ଭେରୀ-ମିନାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଏକ ନାଟ୍ୟଶାଳା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳକ ଅଲଗା ଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର। ଏକ ଛାଉଣି ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଗୃହ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ୍ୟର ଭୋକ୍ତା, ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବେଚନା କରିବି।