ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଶ୍ୱଥ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ, ସହିତ ଉଦୁମ୍ବର ବୃକ୍ଷ ବି ଅଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହ କିମ୍ବା ରାଜପ୍ରାସାଦର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଚରିତ୍ର ଅଂଶରେ, ଛୟାଲିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ‘ବାସ୍ତୁମାପନର ଲକ୍ଷଣ’ ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୌନକ! ଏହି ଅନୁଶାସନ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ। ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିର ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଦରକାର, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ମେଳ ଖାଏ। ପ୍ରାସାଦର ଉପରିଅଂଶ ଓ ତଳ ଅଂଶ ଏକ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ, ତାଳ ଅଂଶର ଅର୍ଧ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବା ଦରକାର। ଏହି ଗୃହ ତିନି ଅଂଶ କିମ୍ବା ପୁଣି ପାଞ୍ଚ ଅଂଶରେ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶୀର୍ଷ ଚତୁର୍ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ବେଦି ତିନି ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟଥା, ତଳ ଭାଗକୁ ସମତଳ କରି, ଏହାକୁ ଷୋଳ ଅଂଶରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରାସାଦର ଦେୱାଳର ଉଚ୍ଚତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦৈର୍ଘ୍ୟର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବା ଦରକାର। ଶୀର୍ଷ ଅଂଶର ଉଚ୍ଚତା ଦେୱାଳ ଉଚ୍ଚତାର ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବା ଉଚିତ। ଚାରି ଦିଗରେ ଯେପରି ଦ୍ୱାର ରହିବ, ତାହା ବି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବେ। ଏହି ଦ୍ୱାର ଗଠନ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ହେବ, ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା। ପ୍ରାସାଦର ପରିଧି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବା ଦରକାର, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଶୀର୍ଷ ଅଂଶ ତଳ ଅଂଶର ଦୁଇ ଗୁଣା ଉଚ୍ଚତାର ହେବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାର ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ରଖିବେ। ଶୀର୍ଷ ଅଂଶ ବେଦି ପରି ହେବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱାର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଅଂଶର ହେବା ଦରକାର। ମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାର ପରି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଖାଲି ରହିବା ଉଚିତ। ପାଦ ଅଂଶ ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ ସମାନ, ଶୀର୍ଷ ଦୁଇ ଗୁଣା ଉଚ୍ଚତାର ହେବା ଦରକାର। ଏହି ହେଉଛି ମଣ୍ଡପର ମାପ, ଏଉଁ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ବି ଅଛି, ଯାହା ଏଉଁ ବିଧିରେ ମାପିବାରେ ବାହ୍ୟ ଅଂଶ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ। ଭିତର ଘର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ କରିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ମାପ ଚକ୍ର ପରି ନିର୍ଣ୍ୟୟ କରାଯିବ। ପ୍ରାସାଦର ମାପ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏଉଁ ଆମେ ଅଧିକ ଜାଣିପାରିବା। ପ୍ରାସାଦ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଏକ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତିର। ଏହାର ଏକ ଚକ୍ରାକାର, ଅନ୍ୟଟି ଦୀର୍ଘାକୃତି, ପଞ୍ଚମଟି ଅଷ୍ଟକୋଣା ରୂପର। ସମସ୍ତ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଚାଳିଶି ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ। ଭଦ୍ରକ, ସର୍ବତ, ଭଦ୍ର, ରୁଚକ ଓ ନନ୍ଦନ ଏହାର ନାମ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିକୁ ବୈରାଜ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡପ, ବ୍ରହ୍ମମନ୍ଦିର ଓ ମହଲ ବି ଅଛି। ଚୂଡ଼ା, ଢୋଳ, ପଦ୍ମ ଓ ମହାପଦ୍ମ ନାମର ଆକୃତି ଥାଏ। ଗୁବା ଗଛ ଓ କୈଳାସ ଉତ୍ପତ୍ତି ଚକ୍ରାକୃତି ଏଉଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ। ଭୂମୁଖ, ଭୂଧର, ଶ୍ରୀଜୟ, ପୃଥିବୀଧର, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମୁଷ୍ଟିକ, ଭବ୍ରୁସଞ୍ଜ୍ଞିତ ନାମର ଆକୃତି ଅଛି। ବିଜୟ ନାମକ ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ରୂପ ଟ୍ରିବିଷ୍ଟପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ହେଉନାଁଥିବି, ମଣ୍ଡପର ରୂପ ସ୍ଥିର କରିବା ଦରକାର। ତ୍ରିକୋଣ ଆଦି ଅନୁକ୍ରମରେ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣରେ ପୁତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ମଣ୍ଡପ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧି କରି, ମାପ ଦୋରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯାଏ। କେବଳ ଜନାଲା ସହିତ ବା ବିନା ଜନାଲା ମଣ୍ଡପ ତିଆରି ହୋଇପାରେ। କେତେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେୱାଳ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମାପରେ ଅନୁପାତ ଅସମତୁଳନ ଥିଲେ ଅନିୟମିତ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡପ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଅମୂଲ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ, ରାଜପ୍ରାସାଦ ଓ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ମାପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମିତା ସହିତ ଅନୁସରଣ କଲେ ଗୃହ ଓ ଜୀବନରେ ମଙ୍ଗଳ ଆସେ।