ଏହି ପବିତ୍ର ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ, ଭଗବାନ ଏହିପରି କହିଲେ—ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ବାକି ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହିଅଂଶ ହେଉଛି ଜୀବନ; ଯେଉଁଅଂଶକୁ ଜୀବମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ସେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଶୁଏ, ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର କରିବାକୁ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ବିଛି, ବିଷାଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ସନ୍ତାନ, ପ୍ରେରଣା, ଅପମାନ, ନିଜ ଯାନ ଓ ସୁନାର ଗହନା—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଅଗ୍ନିରେ ହୁଏ ହତ୍ୟା ବା ବନ୍ଧନ, ଆୟୁର୍ବୃଦ୍ଧି, ପୁତ୍ରଲାଭ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଭୟ, ସନ୍ତାନର ମୃତ୍ୟୁ, ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦ୍ୱାରମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ବିଷୟରେ କହିବି। ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ରାଜା ହତ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଫଳ ମିଳେ। ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଅଛି; ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି; ଉଦୁମ୍ବର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯଦି ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଓ ଘର ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ଦୂରିଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରକରଣର ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ‘ବାସ୍ତୁ ମାପନର ଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୌନକ, ତୁମେ ଶୁଣ। ପ୍ରାସାଦ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିର ହେବା ଉଚିତ, ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଦରକାର, ଏହି ଚାରିଟି ସୂର୍ୟଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଜଂଘା ଉପର ଭାଗ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ, ଜଂଘାର ଅର୍ଧ ଦୁଇଗୁଣା ହେବା ଦରକାର। ଏହାକୁ ତିନି ଭାଗରେ କିମ୍ବା ପୁଣି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଖରକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଓ ବେଦିକା ତିନି ଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ନିମ୍ନଭାଗ ସମତଳ କରି ଏହାକୁ ଷୋଳ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ। ଦେଉଳର ପାତିର ଉଚ୍ଚତା ସମଗ୍ର ମାପର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବା ଉଚିତ। ଶିଖରର ଉଚ୍ଚତା ପାତିର ଦୁଇଗୁଣା ମାପ ହେବା ଦରକାର। ଚାରି ଦିଗରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏକ ଭାଗ ନେଇ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ରାଜପ୍ରାସାଦର ସାଧାରଣ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ପରିଧି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଇଗୁଣା ହେବା ଦରକାର, ଶୌନକ। ଶିଖର ଜଂଘାର ଦୁଇଗୁଣା ଉଚ୍ଚତାର ହେବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାର ବିବରଣ ହୋଇଗଲା; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଭଳି ହେବା ଦରକାର। ଶିଖର ଶିରା ଅନୁଷ୍ଠାନ ବେଦିକା ଭଳି କରିବା ଓ ଦ୍ୱାର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ହେବା ଦରକାର। ମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାର ଭଳି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଖାଲି ରଖିବା ଉଚିତ। ଜଂଘା ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ ସମାନ ଓ ଶିଖର ଦୁଇଗୁଣା ଉଚ୍ଚତାର ହେବା ଦରକାର। ଏହି ହେଉଛି ମଣ୍ଡପର ମାପ; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ବିବରଣ କରିବି। ଏପରି ମାପ ହେଲେ ବାହ୍ୟ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଅନ୍ତଃକୁଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣା ଭଳି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ମାପ ଚକ୍ରବାହୁଲି ହେଉଛି। ଏବେ ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦର ମାପ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ପ୍ରାସାଦ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହେଉଛି ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ; ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତିର। ଏଉଁଠି ଏକ ଚକ୍ରାକାର, ଅନ୍ୟଟି ଦୀର୍ଘାକାର, ଏବଂ ପଞ୍ଚମଟି ଅଷ୍ଟାକୋଣାକାର। ସମସ୍ତ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏମିତି ଚାଳିଶିଟି ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଭଦ୍ରକ, ସର୍ବତ, ଭଦ୍ର, ରୁଚକ, ଓ ନନ୍ଦନ ଏହି ପ୍ରକାରର ମଞ୍ଚ ଅଛି। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିର ଏହି ଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ ବୈରାଜ କୁହାଯାଏ—ଏହି ଭଳି ବୁଝିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଭାବରେ ବିମାନ, ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ଦିର ଓ ମହାଳୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କଙ୍କଣ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଦ୍ମ ଓ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏପରି ଭାବେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭୂବନ, ଗୃହ ଓ ପ୍ରାସାଦ ମାପ ଓ ରୂପ ବିଷୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କଥାହେଉଛି।