ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ—ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାରଖଣ୍ଡର ଶାଳଗ୍ରାମ ରୂପଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ମାଧବଙ୍କୁ ଗୌରବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ମୁରାସୁଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଲଂକୃତ। ଗଦାଧରୀ, ମୁରାରି, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମଧାରୀ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଜଣାଯାଉଛି। ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ରୂପରେ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଛି। ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଚିହ୍ନିତ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଉଛି। ଅନ୍ୟଥା, ଧନୁଷ୍, ଶଂଖ, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବସୁଦେବଙ୍କୁ, ଶୁଭ ଶଂଖ, ଶୁଭ ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ। ଚରମ ପୁରୁଷ ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ରୂପରେ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଶତଶଃ ପ୍ରଣାମ। ନରସିଂହ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କର ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଗଦା ସହିତ ମୋତେ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ଶୁଭ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ସେ ଦୁଇ ଚକ୍ର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଯୋଡ଼ାଯୋଡି ଥାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ଶିଳା ଲମ୍ବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ମତି ଖୋଲା ଥାଏ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗୋଲ ଆକୃତିର। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଖାଇ ଭଳି ରେଖା ଓ ନାଭି ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଚକ୍ର ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପୂଜା ପାଇଁ ଅନ୍ୟଥା ପାଞ୍ଚଟି ଚିହ୍ନ ଥାଏ। କୂର୍ମ ରୂପ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ତିନିଟି ରେଖା ଓ ଏକ ଚିହ୍ନ ସହିତ ମୋଟା ଅଟୁଟ ହୁଏ। ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ରେଖା ଓ ଦ୍ୱନମାଳିଙ୍କୁ ଏକ ଖାଇ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ଅନନ୍ତକ ରୂପ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ଅନେକ ରୂପରେ ଓ ସର୍ପ ଅଳଙ୍କୃତ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅପାର ଖୋଲା ଦ୍ୱାର, ମୋଟା ଚକ୍ର ସହିତ କୃଷ୍ଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ବେଳ ଫଳ ଭଳି ଦିଶନ୍ତି। ବୈକୁଣ୍ଠ ଏକ ରତ୍ନ ଭଳି, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ସହିତ ଏବଂ କଳା ରଙ୍ଗର। ରାମଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ, ଦାହିଣ ରେଖା, ଏବଂ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏକ ଦ୍ୱାର, ଚାରିଟି ଚକ୍ର ଓ ଦାନାବନ ଫୁଲ ମାଳା ଅଛି। ସେ କଦମ୍ବ ମାଞ୍ଜାରୀ ଭଳି ଆକୃତିର, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଏହି ରୂପରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହିପରି ତ୍ରିବିକ୍ରମ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ। ଦଶାବତାର ଦଶ ଅଙ୍ଗ ସହିତ, ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ। ମହେଶ୍ୱର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦଶ ହାତ ଓ ବୃଷଭ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ମାତୃମଣ୍ଡଳ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି ଦିବାକର ସହିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପୂଜିତ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ଥାପିତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ଏପରେ, ଗୃହ ନିର୍ମାଣର ଆରମ୍ଭରେ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ ବାସ୍ତୁ ବିଦ୍ୟା ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି। ଏଠି ମଣିଷ ଶରୀରର ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ, ପାଦ ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ, ହାତ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି। ମନ୍ଦିର, ବାଗିଚା, କୋଟ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ମଠରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୁଏ। ଏଠି ଇଶ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଜୟନ୍ତ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୂଷା, ଭିତଥ, ଗ୍ରହ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ଦ୍ୱାରପାଳ, ସୁଗ୍ରୀବ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ଗଣନାଥ, ଅସୁର, ଶେଷ, ପାପ, ଦୌର୍, ରୋଗ, ଢହିମୁଖ, ଖ୍ୟ, ଭଲାଟ, ସୋମ, ଦୁଇ ସର୍ପ, ଅଦିତି ଓ ଦିତିଙ୍କ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଭଳି ଶ୍ରୀ ଶାଳଗ୍ରାମ ରୂପର ଲକ୍ଷଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିବା ଏହି ପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।