गरुडपुराणम्

एते वसन्ति सततं मा विचारं कृथाः क्वचित् । कृपणो नास्तिकः क्षुद्रः स तस्यां निवसेत्खग ॥ २,४७.

हे सर्व नेहमी तिथेच राहतात; यात कधीच शंका करू नकोस. जो कंजूष, नास्तिक किंवा क्षुद्र आहे, तोही तिथेच राहतो, हे पक्ष्या.

सदामर्षो सदा क्रोधी निजवाक्यप्रमाणकृत् । परोक्त्युच्छेदको नित्यं वैतरण्या वसेच्चिरम् ॥ २,४७.

जो नेहमी चिडतो, नेहमी रागावतो, फक्त स्वतःच्या बोलण्यालाच खरं मानतो, सतत दुसऱ्यांचं बोलणं तोडतो—तो वैतरणीत फार काळ राहतो.

यस्त्वहङ्कारवान्पापी स्वविकत्थनकारकः । कृतघ्नो गर्भसन्तापी वैतरण्यां स मज्जति ॥ २,४७.

जो अहंकारी आणि पापी आहे, स्वतःचं कौतुक करतो, उपकार विसरतो, गर्भातील जीवाला त्रास देतो—तो वैतरणीत बुडतो.

कदापि भाग्ययोगेन तरणेच्छा भवेद्यदि । सानुकूला भवेद्येन तदाकर्णय काश्यप ॥ २,४७.

कधी तरी, भाग्याने, जर ती नदी पार करण्याची इच्छा झाली आणि योग्य वेळ आली, तर ऐक, कश्यप.

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनोदये । चन्द्रसूर्योपरागे वा संक्रान्तौ दर्शवासरे ॥ २,४७.

उत्तरायण, दक्षिणायन, विषुव, ग्रहण, सूर्योदय, चंद्र-सूर्यग्रहण, संक्रांती, किंवा पवित्र दिवस—

अन्येषु पुण्यकालेषु दीयते दानमुत्तमम् । यदा तदा भवेद्वापि श्राद्धा दानं प्रति ध्रुवम् ॥ २,४७.

इतर शुभ काळात, जेव्हा उत्तम दान केलं जातं, किंवा श्राद्धाच्या वेळी, तेव्हा ते दान नक्कीच फलदायी होतं.

तदैब दानकालः स्याद्यतः सम्पत्तिरस्थिरा । अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः ॥ २,४७.

तोच दानाचा योग्य काळ आहे, कारण संपत्ती स्थिर नसते; शरीर नश्वर आहे आणि वैभव कायम राहत नाही.

नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंगहः । कृष्णां वा पाटलां वापि कुर्याद्वैतरणीं शुभाम् ॥ २,४७.

मृत्यू नेहमी जवळच असतो; म्हणून नेहमी धर्माचं संकलन करावं. काळी किंवा लाल अशी शुभ वैतरणी करावी.

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यपात्रोपदोहनीम् । कृष्णवस्त्रयुगाच्छन्नां सप्तधान्यसमन्विताम् ॥ २,४७.

सोन्याचे शिंग, चांदीचे खुर, कांस्याचं दूध काढायचं भांडे, काळ्या वस्त्रांनी झाकलेली, सात धान्यांनी युक्त अशी गाय—

कार्पासद्रोणशिखरे आसीनं ताम्रभाजने । यमं हैमं प्रकुर्वीत लोहदण्डसमन्वितम् । इक्षुदण्डमयं बद्ध्वा प्लवं सुदृढबन्धनैः ॥ २,४७.

कापसाच्या ढिगावर बसवलेली, तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेली, लोखंडी काठीसह सोन्याचा यम तयार करावा, ऊसाच्या बांध्यांनी घट्ट बांधलेली होडी करावी.

उडुपोपरि तां धेनुं सूर्यदेहसमुद्भवाम् । कृत्वा प्रकल्पयेद्विप्रश्छत्रोपानहसंयुतम् ॥ २,४७.

त्या गायीला ताऱ्यांवर ठेवावं, जी सूर्याच्या तेजातून निर्माण झाली आहे, आणि तिथे छत्र आणि पादत्राणांसह ब्राह्मणाची व्यवस्था करावी.

अङ्गुलीयकवासांसि ब्राह्मणाय निवेदयेत् । इममुच्चारयेन्मन्त्रं संगृह्य सजलान्कुशान् ॥ २,४७.

अंगठ्याच्या अंगठ्या आणि वस्त्र ब्राह्मणाला द्यावीत; जलकुंभ आणि अंकुश हातात घेऊन हा मंत्र उच्चारावा.

यमद्वारे महाघोरे श्रुत्वा वैतरणीं तदीम् । तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणीं नमः ॥ २,४७.

यमाच्या भयानक दरवाजाशी, वैतरणीबद्दल ऐकून, ती नदी पार करण्याची इच्छा करून, मी ही गाय तुला देतो: वैतरणीला नमस्कार.

गावो मे अग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पार्श्वतः । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ २,४७.

माझ्या पुढे गायी असाव्यात, माझ्या बाजूला गायी असाव्यात, माझ्या हृदयातही गायी असाव्यात. मी गायींच्या मध्ये राहतो.

विष्णुरूप द्विजश्रेष्ठ मामुद्धर महीसुर । सदक्षिणा मया दत्ता तुभ्यं वैतरणीनमः ॥ २,४७.

हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, विष्णुरूप असलेल्या प्रभु, मला या पृथ्वीवरून तारावे. मी तुला योग्य दक्षिणेसह गाय दान दिली आहे. वैतरणीला नमस्कार.

धर्मराजञ्च सर्वेशं वैतरण्याख्यधेनुकाम् । सर्वं प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ २,४७.

धर्मराज, सर्वांचा स्वामी आणि वैतरणी नावाच्या गायीची प्रदक्षिणा करून, हे सर्व ब्राह्मणाला अर्पण करावे.

पुच्छं संगृह्य धेन्वाश्च अग्रे कृत्वा तु वै व्दिजम् । धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये ॥ २,४७.

गायीच्या शेपटीला धरून, ब्राह्मणाला पुढे ठेवून, त्या गायीसमवेत यमाच्या भयंकर दाराशी थांबावे.

उत्तारणाय देवेशि वैतरण्ये नमोऽस्तु ते । अनुव्रजेत्तु गच्छन्तं सर्वं तस्य गृहं नयेत् ॥ २,४७.

हे देवते, तारण्यासाठी वैतरणीला नमस्कार. जो जात आहे त्याच्या मागे जा आणि त्याच्या सर्व कुटुंबाला पुढे घेऊन जा.

एवं कृते वैनतेय सा सरित्सुतरा भवेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति यो दद्याद्भुवि मानवः ॥ २,४७.

हे विनतेचे पुत्र, असे केल्यावर ती नदी सहज ओलांडता येते. जो मनुष्य पृथ्वीवर असे दान करतो, त्याला सर्व इच्छा मिळतात.

सुकृतस्य प्रभावेण सुखञ्चेह परत्र च । स्वस्थे सहस्रगुणितमातुरे शतसंमितम् ॥ २,४७.

सत्कर्माच्या प्रभावाने या जन्मात आणि पुढील जन्मातही सुख मिळते. निरोगी माणसाला ते हजारपट मिळते, आजारीला शंभरपट मिळते.

मृतस्यैव तु यद्दानं परोक्षे तत्समं स्मृतम् । स्वहस्तेन ततो देयं मृते कः कस्य दास्यती ॥ २,४७.

मृत व्यक्तीसाठी जे दान केले जाते, ते त्याच्या अनुपस्थितीत समजले जाते. म्हणून स्वतःच्या हाताने दान करावे, कारण मृत्यूनंतर कोण कोणाला दान देणार?

दानधर्मविहीनानां कृपणैर्जीवेतक्षितैः । अस्थिरेण शरीरेण स्थिरं कर्म समाचरेत् ॥ २,४७.

दानधर्म न करणारे, जीवावर प्रेम करणारे कंजूष लोक, या अस्थिर शरीराने स्थिर आणि चांगली कर्मे करावीत.

अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघुणि (घूर्णि) का इव ॥ २,४७.

नक्कीच, प्राण एक दिवस जातीलच, जसे गुरांचा कळप पुढे निघून जातो.

इतीदमुक्तं तव पक्षिराज विडम्बनं जन्तुगणस्य सर्वम् । प्रेतस्य मोक्षाय तदौद्ध्वन्दैहिकं हिताय लोकस्य चरेच्छुभाय तु ॥ २,४७.

हे पक्षीराज, सर्व प्राण्यांचे हे उपहास तुला सांगितले. मृत व्यक्तीच्या मुक्तीसाठी आणि लोकांच्या कल्याणासाठी हे विधी करावेत.

सूत उवाच । एवं विप्राः समाद्दिष्टो विष्णुना प्रभविष्णुना । गरुड प्रेतचरितं श्रुत्वा सन्तुष्टिमागतः ॥ २,४७.

सूतः म्हणाले: हे ब्राह्मणहो, विष्णूंनी दिलेल्या उपदेशानंतर गरुडाने मृतांच्या चरित्राचे ऐकून समाधान मिळवले.

व्रततीर्थादिकं सर्वं पुनः पप्रच्छ केशवम् । ध्यात्वा मनसि सर्वेशं सर्वकारणकारणम् ॥ २,४७.

त्याने पुन्हा केशवाला सर्व व्रते, तीर्थे आणि इतर गोष्टी विचारल्या, मनात सर्व कारणांचा कारण असलेल्या प्रभूचे ध्यान करत.

ऋषयः सर्वमेवैतज्जन्तूनां प्रभवादिकम् । मरणं जन्म च तथा प्रेतत्वञ्चौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,४७.

ऋषी म्हणाले: सर्व प्राण्यांची उत्पत्ती, मृत्यू, जन्म, प्रेतावस्था आणि मृत्यूनंतरचे विधी हे सर्व सांगितले गेले.

मया प्रोक्तं वै मुक्त्यै निदानं चैव सर्वशः । लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः । येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ॥ २,४७.

हे सर्व मुक्तीसाठी आणि त्याचे कारण मी सांगितले. ज्यांच्या हृदयात निळ्या कमळासारखा कृष्णवर्णी जनार्दन आहे, त्यांना लाभ आणि विजय मिळतो, त्यांचा पराभव कसा होईल?

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् । क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुराः ॥ २,४७.

धर्म जिंकतो, अधर्म नाही. सत्य जिंकते, असत्य नाही. क्षमा जिंकते, राग नाही. विष्णू जिंकतो, असुर नाहीत.