गरुडपुराणम्

मार्जरोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् । उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत् ॥ २,४६.

मांजर जर पायाने अग्नी स्पर्श करतो, तर तो रोगी होतो आणि मांस खातो; स्त्रीच्या रजस्वला अवस्थेत जवळ जाणारा नपुंसक होतो; आणि सुगंध चोरणारा दुर्गंधी होतो.

यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु । हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः ॥ २,४६.

कोणतीही वस्तू, जरी थोडी असली तरी, दुसऱ्याची चोरल्यास तो प्राणी योनीत जन्म घेतो—यात काहीच शंका नाही.

एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर । स्वकर्मविततान्येव? दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः ॥ २,४६.

हे पक्षिराज, अशा प्रकारची आणि इतरही अनेक चिन्हं माणसांमध्ये त्यांच्या स्वतःच्या कर्मामुळे दिसतात.

एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् । जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु ॥ २,४६.

दुष्कृत्य करणारा नरकात यातना भोगून, उरलेल्या कर्मामुळे वरील सांगितलेल्या योन्यांमध्ये जन्म घेतो.

ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप । जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे ॥ २,४६.

मग, हे कश्यप, पुण्य आणि पाप सम असल्यावर, तो पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांत शंभर जन्म घेतो—यात शंका नाही.

स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते । समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः ॥ २,४६.

स्त्री-पुरुषांचा संयोग होऊन, शुक्र आणि रक्त एकत्र आले, आणि पाचही महाभूतं मिळाली, की पाच महाभूतांनी बनलेला जीव जन्म घेतो.

इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः । धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च ॥ २,४६.

इंद्रिये, मन, प्राण, ज्ञान, आयुष्य, सुख, धैर्य, स्मरणशक्ती, प्रेरणा, दुःख आणि खोटा अहंकार—हे सर्व त्याच्यात असतात.

प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ । तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी मिळालेल्या देहात राहणारा जीव, स्वतःच्या इच्छा-आकर्षणामुळे आणि द्वेषामुळे जन्म-मृत्यूच्या फेरात अडकतो. हा सर्व अनुभव त्या आत्म्याचाच आहे, जो सुरुवातीपासूनच आहे, पण तरीही तो सुरुवात शोधत राहतो.

स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति । पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम् ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी बांधलेला जीव गर्भात वाढतो, जसा मी यापूर्वी तुला सांगितलं, तसेच त्या जीवाची लक्षणेही मी सांगितली होती.

एवं प्रवर्तितं चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे । समुत्पत्तिर्विनाशश्च जायते तार्क्ष्य देहिनाम् ॥ २,४६.

अशा प्रकारे चार प्रकारच्या सजीवांमध्ये जन्म-मृत्यूचं चक्र सुरू राहतं. तार्क्ष्य, देहधारी जीवांना जन्म आणि नाश यांचा अनुभव येतो.

स्वधर्मेणैवोर्ध्वगतिरधर्मेणाप्यधोगतिः । जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनात्खग ॥ २,४६.

स्वधर्माने वरच्या स्थानाला मिळतं, अधर्माने खाली घसरावं लागतं. खग, सर्व वर्णांमध्ये जो आपला धर्म सोडतो, त्याला असेच फळ मिळते.

देवत्वे मानुषत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः । या दृश्यन्ते वैनतेय तत्सर्वं कर्मजं फलम् ॥ २,४६.

देव आणि माणसांमध्ये दान, भोग वगैरे जे काही कृती दिसतात, वैनतेय, ते सर्व कर्माने मिळणाऱ्या फळांमुळेच घडतात.

अकर्मविहिते घोरे कामक्रोधार्जितेऽशुभे । पतेद्वै नरके भूयो तस्योत्तारो न विद्यते ॥ २,४६.

जे कर्मधर्म नसलेले, भीषण, वासना आणि रागातून केलेले व अशुभ असतात, त्यांमुळे माणूस पुन्हा नरकात पडतो आणि त्यातून सुटका मिळत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४७ गरुड उवाच । भगवन्देवदेवेश कृपया परया वद । दानं दानस्य माहात्म्यं वैतरण्याः प्रमाणकम् ॥ २,४७.

गरुड म्हणाला: भगवंत, देवांचा स्वामी, कृपापूर्वक मला दान, दानाचं महत्त्व आणि वैतरणीचं स्वरूप सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । या सा वैतरणी नाम यममार्गे महासरित् । अगाधा दुस्तरा पापैर्दृष्टमात्रा भयावहा ॥ २,४७.

श्रीकृष्ण म्हणाले: यमाच्या मार्गावर जी वैतरणी नावाची नदी आहे, ती फार मोठी आहे, पापांमुळे पार करायला कठीण आणि केवळ पाहिलं तरी भीतीदायक आहे.

पूयशोणिततोयाढ्या मांसकर्दमसकुंला । पापिनञ्चागतान्दृष्ट्वा नानाभयसमावृता ॥ २,४७.

ती नदी पूय आणि रक्ताने भरलेली आहे, मांस आणि चिखलाने गच्च आहे. तिथे पोचलेल्या पाप्यांना पाहून ती विविध भीतींनी वेढलेली आहे.

क्वाथ्यते सत्वरं तोयं पात्रमध्ये घृतं यथा । क्रिमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैः समावृतम् ॥ २,४७.

त्या ठिकाणी पाण्याचं तापणं लगेच होतं, जसं भांड्यात तूप उकळतं. पूय किड्यांनी भरलेलं असतं आणि वज्रासारख्या चोची असलेल्यांनी वेढलेलं असतं.

शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिकायुतैः । अन्यैश्च जलजीवैश्च हिंसकैर्मांसभेदिभिः ॥ २,४७.

त्या नदीत मगर, मकर आणि वज्रासारख्या धारदार शस्त्रांनी सज्ज इतर जलचर आहेत, जे अत्यंत भयंकर असून मांस फाडतात.

उद्यान्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्ते तथा हि ते । तपन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्द मानास्तु पापिनः ॥ २,४७.

त्या ठिकाणी बारा सूर्य उगवतात, जणू काही प्रलयाच्या शेवटी. तिथे माणसं भाजली जातात आणि पापी जोरजोराने ओरडतात.

हा भ्रातः पुत्र तातेति प्रलपन्ति मुहुर्मुहुः । विचरन्ति निमज्जन्ति ग्लानिं गच्छन्ति जन्तवः ॥ २,४७.

ते पुन्हा पुन्हा 'अरे भाऊ! मुला! वडिला!' असं म्हणत आक्रोश करतात. तिथले जीव इकडेतिकडे भटकतात, बुडतात आणि थकून जातात.

चतुर्विधैः प्राणिगणैर्दृष्टा व्याप्ता महानदी । तरन्ति गोप्रदानेन त्वन्यथा च पतन्ति ते ॥ २,४७.

ती मोठी नदी चार प्रकारच्या जीवांनी भरलेली दिसते. गायीचं दान केल्यानेच ती पार करता येते, नाहीतर सगळे पडतात.

मां नरा येऽवमन्यन्ते चाचार्यं गुरुमेव च । वृद्धानन्यांश्चापि मूढास्तेषां वासस्तु तत्र वै ॥ २,४७.

जे लोक आपले गुरु, शिक्षक आणि वडीलधारी यांचा अपमान करतात, ते मूर्ख त्या नदीतच राहतात.

पतिव्रतां साधुशीलामूढां धर्मेषु निश्चलाम् । परित्यजन्ति ये मूढास्तेषां वासस्तु सन्ततम् ॥ २,४७.

जे मूर्ख चांगल्या स्वभावाची, धर्मनिष्ठ आणि पतिव्रता पत्नीला सोडतात, त्यांचं कायमचं वास्तव्य तिथेच होतं.

विश्वासप्रतिपन्नानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । स्त्रीबालविकलादीनां वधं कृत्वा पतन्ति हि । पच्यन्ते तत्र मध्ये तु क्रन्दमानास्तु पापिनः ॥ २,४७.

जे विश्वासघात करतात, स्वामी, मित्र, तपस्वी, स्त्रिया, मुले, असहाय किंवा आजारी यांचा वध करतात, ते सर्व तिथे पडतात. त्या नदीच्या मधोमध पापी ओरडत, भाजले जातात.

शान्तं बुभुक्षितं विप्रंयो विघ्नायोपसर्पति । क्रिमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,४७.

जो शांत, उपाशी ब्राह्मणाचा अडथळा करतो, त्याला तिथे किडे खातात आणि तो अखंड युगपर्यंत तसाच राहतो.

ब्राह्मणाय प्रतीश्रुत्य यमार्थं न ददाति तम् । आहूय नास्ति यो ब्रूयात्तस्य वासस्तु तत्र वै ॥ २,४७.

जो ब्राह्मणाला काही देण्याचं वचन देतो आणि मग ते देत नाही, आणि बोलावल्यावर 'माझ्याकडे नाही' असं सांगतो, त्याला तिथेच राहावं लागतं.

अग्निदो गरदश्चैव कूटसाक्षी च मद्यपः । यज्ञविध्वंसकश्चैव राज्ञीगामी च पैशुनः ॥ २,४७.

जो आग लावतो, विष देतो, खोटी साक्ष देतो, मद्यपान करतो, यज्ञ बिघडवतो, राजाच्या स्त्रियांकडे जातो किंवा दुसऱ्यांची निंदा करतो—

कथाभङ्गकरश्चैव स्वयन्दत्ता पहारकः । क्षेत्रसेतुविभेदी च परदारप्रधर्षकः ॥ २,४७.

जो गप्पा तोडतो, स्वतः दिलेली भेट परत चोरतो, शेताची सीमा किंवा बंधारा फोडतो, किंवा दुसऱ्याच्या पत्नीवर अत्याचार करतो—

ब्राह्मणो रसविक्रेता तथा यो वृषलीपतिः । गोधनस्य तृषार्तस्य वाप्या भेदं करोति यः ॥ २,४७.

जो ब्राह्मण रस विकतो, नीच स्त्रीचा पती असतो, किंवा जनावरांना तहान लागली असताना तळी फोडतो—