गरुडपुराणम्

अपरीक्षितभोक्तारो व्याघ्राः स्युर्निर्जने वने । बहुतर्जको मार्जरः खद्योतः कक्षदाहकः ॥ २,४६.

जे अन्न न तपासता खातात, ते निर्जन जंगलात वाघ होतात; सतत धमकी देणारा मांजर बनतो; आणि झाडाझुडपं जाळणारा काजवा होतो.

पात्रे विद्याप्रदाता यो बलीवर्दो भवेत्तसः । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुक्करो भवेत् ॥ २,४६.

अयोग्य पात्राला विद्या देणारा बैल होतो; ब्राह्मण जर शिळं अन्न देतो, तर तो पुढच्या जन्मी कुत्रा होतो.

मात्सर्यादपि जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् । फलान्याहरतोऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः ॥ २,४६.

मत्सराने पुस्तक चोरणारा किंवा जन्मतः आंधळा असलेला, पुढच्या जन्मीही आंधळाच होतो; आणि फळं चोरणाऱ्याची संतती मरते, यात शंका नाही.

मृतो वानरतां याति तन्मुखो गण्डवान् भवेत् । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति अनपत्यो भवेत्तु सः ॥ २,४६.

मरणानंतर तो माकड होतो; त्याचा चेहरा सुजतो; आणि जो इतरांना न देता स्वतः खातो, तो अपत्यहीन राहतो.

हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः । प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः ॥ २,४६.

कपडे चोरणारा गोधडी बनतो; विष देणारा वारा खाणारा होतो; आणि राजाच्या शत्रूकडे जाणारा वाऱ्यात राहणारा पिशाच्च बनतो.

चातको जलहर्ता स्याद्धान्यहर्ता च मूषिकः । अप्राप्तयौवनां सेवन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः ॥ २,४६.

पाणी चोरणारा चातक पक्षी होतो; धान्य चोरणारा उंदीर बनतो; आणि अल्पवयीन मुलीशी संबंध ठेवणारा साप होतो, असं श्रुतीत म्हटलं आहे.

गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेद्ध्रुवम् । जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः ॥ २,४६.

गुरूच्या पत्नीची इच्छा करणारा नक्कीच कर्कलास पक्षी होतो; आणि जो पाण्याचा प्रवाह फोडतो, तो मासा बनतो.

अविक्रेयक्रयाच्चैव बको गृध्रो भवेन्नरः । अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात् ॥ २,४६.

जे विकू नये ते विकणारा बगळा किंवा गिधाड होतो; चुकीच्या गर्भातून जन्मलेला लांडगा होतो; आणि विक्रीत फसवणूक करणारा घुबड बनतो.

मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानश्चाभिजायते । प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् ॥ २,४६.

मरणानंतरच्या अकरा दिवसांत जेवणारा त्यानुसार जन्म घेतो; आणि ब्राह्मणांना संपत्ती देण्याचं वचन देऊन न देणारा कोल्हा होतो.

राज्ञरिं गत्वा भवेद्दंष्ट्री तस्करो विङ्वराहकः । शारिवा फलविक्रेता वृषश्च वृषलीपतिः ॥ २,४६.

राजाच्या शत्रूकडे जाणारा सुळ असलेला प्राणी होतो; चोर विंवराहक प्राणी बनतो; शारिवा फळ विकणारा बैल होतो; आणि नीच स्त्रीचा नवरा देखील बैल होतो.

मार्जरोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् । उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत् ॥ २,४६.

मांजर जर पायाने अग्नी स्पर्श करतो, तर तो रोगी होतो आणि मांस खातो; स्त्रीच्या रजस्वला अवस्थेत जवळ जाणारा नपुंसक होतो; आणि सुगंध चोरणारा दुर्गंधी होतो.

यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु । हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः ॥ २,४६.

कोणतीही वस्तू, जरी थोडी असली तरी, दुसऱ्याची चोरल्यास तो प्राणी योनीत जन्म घेतो—यात काहीच शंका नाही.

एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर । स्वकर्मविततान्येव? दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः ॥ २,४६.

हे पक्षिराज, अशा प्रकारची आणि इतरही अनेक चिन्हं माणसांमध्ये त्यांच्या स्वतःच्या कर्मामुळे दिसतात.

एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् । जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु ॥ २,४६.

दुष्कृत्य करणारा नरकात यातना भोगून, उरलेल्या कर्मामुळे वरील सांगितलेल्या योन्यांमध्ये जन्म घेतो.

ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप । जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे ॥ २,४६.

मग, हे कश्यप, पुण्य आणि पाप सम असल्यावर, तो पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांत शंभर जन्म घेतो—यात शंका नाही.

स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते । समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः ॥ २,४६.

स्त्री-पुरुषांचा संयोग होऊन, शुक्र आणि रक्त एकत्र आले, आणि पाचही महाभूतं मिळाली, की पाच महाभूतांनी बनलेला जीव जन्म घेतो.

इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः । धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च ॥ २,४६.

इंद्रिये, मन, प्राण, ज्ञान, आयुष्य, सुख, धैर्य, स्मरणशक्ती, प्रेरणा, दुःख आणि खोटा अहंकार—हे सर्व त्याच्यात असतात.

प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ । तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी मिळालेल्या देहात राहणारा जीव, स्वतःच्या इच्छा-आकर्षणामुळे आणि द्वेषामुळे जन्म-मृत्यूच्या फेरात अडकतो. हा सर्व अनुभव त्या आत्म्याचाच आहे, जो सुरुवातीपासूनच आहे, पण तरीही तो सुरुवात शोधत राहतो.

स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति । पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम् ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी बांधलेला जीव गर्भात वाढतो, जसा मी यापूर्वी तुला सांगितलं, तसेच त्या जीवाची लक्षणेही मी सांगितली होती.

एवं प्रवर्तितं चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे । समुत्पत्तिर्विनाशश्च जायते तार्क्ष्य देहिनाम् ॥ २,४६.

अशा प्रकारे चार प्रकारच्या सजीवांमध्ये जन्म-मृत्यूचं चक्र सुरू राहतं. तार्क्ष्य, देहधारी जीवांना जन्म आणि नाश यांचा अनुभव येतो.

स्वधर्मेणैवोर्ध्वगतिरधर्मेणाप्यधोगतिः । जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनात्खग ॥ २,४६.

स्वधर्माने वरच्या स्थानाला मिळतं, अधर्माने खाली घसरावं लागतं. खग, सर्व वर्णांमध्ये जो आपला धर्म सोडतो, त्याला असेच फळ मिळते.

देवत्वे मानुषत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः । या दृश्यन्ते वैनतेय तत्सर्वं कर्मजं फलम् ॥ २,४६.

देव आणि माणसांमध्ये दान, भोग वगैरे जे काही कृती दिसतात, वैनतेय, ते सर्व कर्माने मिळणाऱ्या फळांमुळेच घडतात.

अकर्मविहिते घोरे कामक्रोधार्जितेऽशुभे । पतेद्वै नरके भूयो तस्योत्तारो न विद्यते ॥ २,४६.

जे कर्मधर्म नसलेले, भीषण, वासना आणि रागातून केलेले व अशुभ असतात, त्यांमुळे माणूस पुन्हा नरकात पडतो आणि त्यातून सुटका मिळत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४७ गरुड उवाच । भगवन्देवदेवेश कृपया परया वद । दानं दानस्य माहात्म्यं वैतरण्याः प्रमाणकम् ॥ २,४७.

गरुड म्हणाला: भगवंत, देवांचा स्वामी, कृपापूर्वक मला दान, दानाचं महत्त्व आणि वैतरणीचं स्वरूप सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । या सा वैतरणी नाम यममार्गे महासरित् । अगाधा दुस्तरा पापैर्दृष्टमात्रा भयावहा ॥ २,४७.

श्रीकृष्ण म्हणाले: यमाच्या मार्गावर जी वैतरणी नावाची नदी आहे, ती फार मोठी आहे, पापांमुळे पार करायला कठीण आणि केवळ पाहिलं तरी भीतीदायक आहे.

पूयशोणिततोयाढ्या मांसकर्दमसकुंला । पापिनञ्चागतान्दृष्ट्वा नानाभयसमावृता ॥ २,४७.

ती नदी पूय आणि रक्ताने भरलेली आहे, मांस आणि चिखलाने गच्च आहे. तिथे पोचलेल्या पाप्यांना पाहून ती विविध भीतींनी वेढलेली आहे.

क्वाथ्यते सत्वरं तोयं पात्रमध्ये घृतं यथा । क्रिमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैः समावृतम् ॥ २,४७.

त्या ठिकाणी पाण्याचं तापणं लगेच होतं, जसं भांड्यात तूप उकळतं. पूय किड्यांनी भरलेलं असतं आणि वज्रासारख्या चोची असलेल्यांनी वेढलेलं असतं.

शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिकायुतैः । अन्यैश्च जलजीवैश्च हिंसकैर्मांसभेदिभिः ॥ २,४७.

त्या नदीत मगर, मकर आणि वज्रासारख्या धारदार शस्त्रांनी सज्ज इतर जलचर आहेत, जे अत्यंत भयंकर असून मांस फाडतात.

उद्यान्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्ते तथा हि ते । तपन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्द मानास्तु पापिनः ॥ २,४७.

त्या ठिकाणी बारा सूर्य उगवतात, जणू काही प्रलयाच्या शेवटी. तिथे माणसं भाजली जातात आणि पापी जोरजोराने ओरडतात.