गरुडपुराणम्

एवन्तु श्रोतुमिच्छामि जायन्ते पापिनो यथा । येन कर्मविपाकेन यथा नियमभाग्भवेत् ॥ २,४६.

म्हणून, पापी कसे जन्मतात आणि कोणत्या कर्माच्या फळामुळे त्यांना कोणत्या स्थितीत यावे लागते, हे मी ऐकू इच्छितो.

यांयां योनिमवाप्नोति यथारूपश्च जायते । तन्मे वद सुरश्रेष्ठ समासेनापि काङ्क्षितम् ॥ २,४६.

कोणत्या गर्भात जन्म मिळतो आणि कशा स्वरूपात जन्म घेतला जातो, हे मला सांग, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, अगदी थोडक्यात जरी असले तरी मला जाणून घ्यायचे आहे.

श्रीकृष्ण उवाच । शुभाशुभफलैस्तार्क्ष्य भुक्तभोगा नरास्त्विह । जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु काश्यप ॥ २,४६.

श्रीकृष्ण म्हणाले — तार्क्ष्य, चांगल्या आणि वाईट कर्मांची फळे भोगून माणसे काही गुणांसह जन्म घेतात; हे मी सांगतो, कश्यप, ऐक.

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ २,४६.

स्वतःवर नियंत्रण असणाऱ्यांसाठी गुरु शिक्षक असतो; दुष्टांसाठी राजा शिक्षक असतो; आणि जे गुप्त पाप करतात त्यांच्यासाठी यम हा शिक्षक असतो.

प्रायश्चित्तेष्वचीर्णेषु यमलोका ह्यनेकधा । यातनाभिर्विमुक्ता ये यान्ति ते जीवसन्ततीम् ॥ २,४६.

प्रायश्चित्त न केलेल्यांसाठी यमाचे अनेक लोक असतात; जे यातना भोगून मोकळे होतात, ते पुन्हा जन्माच्या फेऱ्यात येतात.

गत्वा मानुषभावे तु पापचिह्ना भवन्ति ते । तान्यहं तव चिह्नानि कथयिष्ये खगोत्तम ॥ २,४६.

मानव जन्म मिळाल्यावर, त्यांच्यावर पापाची चिन्हे दिसतात; ती चिन्हे मी तुला सांगतो, हे पक्षीराज.

सोढ्वा वै यातनाः सर्वा गत्वा वैवस्वतक्षयम् । निस्तीर्णयातनास्ते तु लोकमायान्ति चिह्निताः ॥ २,४६.

सर्व यातना सहन करून, यमाच्या लोकात जाऊन, जे आपली शिक्षा पूर्ण करतात, ते चिन्हांसह पुन्हा या जगात येतात.

गद्गदोऽनतवादी स्यान्मूकश्चैव गवानृते । ब्रह्महा जायते कुष्ठी श्यावदन्तश्च मद्यपः ॥ २,४६.

जो गायींबद्दल खोटे बोलतो तो तोतरा किंवा बोलू शकत नाही असा जन्म घेतो; ब्रह्महत्यारा कुष्ठरोगी होतो; मद्यपान करणाऱ्याचे दात काळे पडतात.

कुनखी स्वर्णहरणाद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः । संयोगी हीनयोनिः स्याद्दरिद्रोऽदत्तदानतः ॥ २,४६.

सोनं चोरल्यामुळे नखं विकृत होतात; गुरुच्या पत्नीला स्पर्श केल्यामुळे त्वचेचा रोग होतो; चुकीच्या संगतीमुळे नीच जन्म मिळतो; आणि दुसऱ्याचे न दिलेले घेतल्यामुळे दरिद्रीपणा येतो.

अयाज्ययाजको याति ग्राहमसूकरतां द्विजः । खरो वै बहुयाजी स्यात्काको निर्मन्त्रभोजनात् ॥ २,४६.

अयोग्य व्यक्तीसाठी यज्ञ करणारा ब्राह्मण पुढच्या जन्मी बगळा होतो; मंत्र न म्हणता जेवणारा कावळा बनतो; खूप यज्ञ करणारा गाढव होतो; आणि अयोग्य व्यक्तीसाठी यज्ञ करणारा डुक्कर होतो.

अपरीक्षितभोक्तारो व्याघ्राः स्युर्निर्जने वने । बहुतर्जको मार्जरः खद्योतः कक्षदाहकः ॥ २,४६.

जे अन्न न तपासता खातात, ते निर्जन जंगलात वाघ होतात; सतत धमकी देणारा मांजर बनतो; आणि झाडाझुडपं जाळणारा काजवा होतो.

पात्रे विद्याप्रदाता यो बलीवर्दो भवेत्तसः । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुक्करो भवेत् ॥ २,४६.

अयोग्य पात्राला विद्या देणारा बैल होतो; ब्राह्मण जर शिळं अन्न देतो, तर तो पुढच्या जन्मी कुत्रा होतो.

मात्सर्यादपि जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् । फलान्याहरतोऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः ॥ २,४६.

मत्सराने पुस्तक चोरणारा किंवा जन्मतः आंधळा असलेला, पुढच्या जन्मीही आंधळाच होतो; आणि फळं चोरणाऱ्याची संतती मरते, यात शंका नाही.

मृतो वानरतां याति तन्मुखो गण्डवान् भवेत् । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति अनपत्यो भवेत्तु सः ॥ २,४६.

मरणानंतर तो माकड होतो; त्याचा चेहरा सुजतो; आणि जो इतरांना न देता स्वतः खातो, तो अपत्यहीन राहतो.

हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः । प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः ॥ २,४६.

कपडे चोरणारा गोधडी बनतो; विष देणारा वारा खाणारा होतो; आणि राजाच्या शत्रूकडे जाणारा वाऱ्यात राहणारा पिशाच्च बनतो.

चातको जलहर्ता स्याद्धान्यहर्ता च मूषिकः । अप्राप्तयौवनां सेवन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः ॥ २,४६.

पाणी चोरणारा चातक पक्षी होतो; धान्य चोरणारा उंदीर बनतो; आणि अल्पवयीन मुलीशी संबंध ठेवणारा साप होतो, असं श्रुतीत म्हटलं आहे.

गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेद्ध्रुवम् । जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः ॥ २,४६.

गुरूच्या पत्नीची इच्छा करणारा नक्कीच कर्कलास पक्षी होतो; आणि जो पाण्याचा प्रवाह फोडतो, तो मासा बनतो.

अविक्रेयक्रयाच्चैव बको गृध्रो भवेन्नरः । अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात् ॥ २,४६.

जे विकू नये ते विकणारा बगळा किंवा गिधाड होतो; चुकीच्या गर्भातून जन्मलेला लांडगा होतो; आणि विक्रीत फसवणूक करणारा घुबड बनतो.

मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानश्चाभिजायते । प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् ॥ २,४६.

मरणानंतरच्या अकरा दिवसांत जेवणारा त्यानुसार जन्म घेतो; आणि ब्राह्मणांना संपत्ती देण्याचं वचन देऊन न देणारा कोल्हा होतो.

राज्ञरिं गत्वा भवेद्दंष्ट्री तस्करो विङ्वराहकः । शारिवा फलविक्रेता वृषश्च वृषलीपतिः ॥ २,४६.

राजाच्या शत्रूकडे जाणारा सुळ असलेला प्राणी होतो; चोर विंवराहक प्राणी बनतो; शारिवा फळ विकणारा बैल होतो; आणि नीच स्त्रीचा नवरा देखील बैल होतो.

मार्जरोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् । उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत् ॥ २,४६.

मांजर जर पायाने अग्नी स्पर्श करतो, तर तो रोगी होतो आणि मांस खातो; स्त्रीच्या रजस्वला अवस्थेत जवळ जाणारा नपुंसक होतो; आणि सुगंध चोरणारा दुर्गंधी होतो.

यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु । हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः ॥ २,४६.

कोणतीही वस्तू, जरी थोडी असली तरी, दुसऱ्याची चोरल्यास तो प्राणी योनीत जन्म घेतो—यात काहीच शंका नाही.

एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर । स्वकर्मविततान्येव? दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः ॥ २,४६.

हे पक्षिराज, अशा प्रकारची आणि इतरही अनेक चिन्हं माणसांमध्ये त्यांच्या स्वतःच्या कर्मामुळे दिसतात.

एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् । जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु ॥ २,४६.

दुष्कृत्य करणारा नरकात यातना भोगून, उरलेल्या कर्मामुळे वरील सांगितलेल्या योन्यांमध्ये जन्म घेतो.

ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप । जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे ॥ २,४६.

मग, हे कश्यप, पुण्य आणि पाप सम असल्यावर, तो पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांत शंभर जन्म घेतो—यात शंका नाही.

स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते । समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः ॥ २,४६.

स्त्री-पुरुषांचा संयोग होऊन, शुक्र आणि रक्त एकत्र आले, आणि पाचही महाभूतं मिळाली, की पाच महाभूतांनी बनलेला जीव जन्म घेतो.

इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः । धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च ॥ २,४६.

इंद्रिये, मन, प्राण, ज्ञान, आयुष्य, सुख, धैर्य, स्मरणशक्ती, प्रेरणा, दुःख आणि खोटा अहंकार—हे सर्व त्याच्यात असतात.

प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ । तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी मिळालेल्या देहात राहणारा जीव, स्वतःच्या इच्छा-आकर्षणामुळे आणि द्वेषामुळे जन्म-मृत्यूच्या फेरात अडकतो. हा सर्व अनुभव त्या आत्म्याचाच आहे, जो सुरुवातीपासूनच आहे, पण तरीही तो सुरुवात शोधत राहतो.

स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति । पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम् ॥ २,४६.

स्वतःच्या कर्मांनी बांधलेला जीव गर्भात वाढतो, जसा मी यापूर्वी तुला सांगितलं, तसेच त्या जीवाची लक्षणेही मी सांगितली होती.