गरुडपुराणम्

अतो बालनरस्यापि नापराधो न पातकम् । राजदण्डो न तस्यास्ति प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ २,४३.

म्हणूनच लहान मुलाला ना अपराध लागतो, ना पाप; त्याला राजशिक्षा नाही, आणि प्रायश्चित्तही नाही.

रक्तस्य दर्शने दष्टे आतुरा स्त्री भवेद्यदि । चतुर्थेऽह्नि पदादींश्च त्यक्त्वा स्नात्वा विशुध्यति ॥ २,४३.

रक्त पाहून किंवा दंश झाल्यावर जर स्त्री आजारी पडली, तर चौथ्या दिवशी पाय वगैरे टाळून स्नान केल्यावर ती शुद्ध होते.

आतुरे स्नान उत्पन्ने दशकृत्वो ह्यनातुरः । स्नात्वास्नात्वास्पृशेदेनं ततः शुध्येत्स आतुरः ॥ २,४३.

आजारी व्यक्ती उठल्यावर, निरोगी माणसाने दहा वेळा स्नान करून किंवा न करता त्याला स्पर्श करावा; त्यानंतर आजारी व्यक्ती शुद्ध होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४४ श्रीविष्णुरुवाच । स्वेच्छया तार्क्ष्य मरणं शृङ्गिदंष्ट्रिसरीसृपः । चाण्डालाद्यात्मघातैश्च विषाद्यैस्ताडनैस्तथा ॥ २,४४.

हे तार्क्ष्य, स्वतःच्या इच्छेने मृत्यू, शिंग किंवा दात असलेल्या सरपटणाऱ्यांनी मारणे, चांडाळ वगैरे लोकांकडून, आत्महत्या, विष किंवा मारहाण याने मृत्यू—

जलाग्निपातवातैश्च निराहारादिभिस्तथा । येषामेव भवेन्मृत्युः प्रोक्तास्ते पापकर्मिणः ॥ २,४४.

पाणी, अग्नी, पडणे, वारा, उपवास वगैरे कारणांनी मृत्यू— हे सर्व पाप करणाऱ्यांनाच होतात, असे सांगितले आहे.

पाषड्यनाश्रमाश्चैव महापातकिनस्तथा । स्त्रियश्च व्यभिचारिण्य आरूढपतितास्तथा ॥ २,४४.

चार आश्रमाबाहेरचे, मोठे पाप करणारे, परस्त्रीगामी स्त्रिया आणि पतित झालेल्या स्त्रिया—

न तेषां स्यान्नव श्राद्धं न संस्कारः सपिण्डनम् । श्राद्धानि षोडशोक्तानि न भवन्ति च तान्यपि ॥ २,४४.

त्यांच्यासाठी नवश्राद्ध, संस्कार किंवा पिंडदान होत नाही; सोळा प्रकारची श्राद्धेही त्यांना लागू पडत नाहीत.

वेतनं यत्क्षिपेदप्सु गृह्याग्निश्च चतुष्पथे । पात्राणिनिर्दहेदग्नौ साग्निके पापकर्मणि ॥ २,४४.

पाप करून मरण पावलेल्या व्यक्तीच्या वेतनाचे पैसे, घरातील अग्नी किंवा चौकात ठेवलेली भांडी, ही सर्व वस्तू एकत्र करून अग्नीमध्ये टाकावीत.

पूर्णे संवत्सरे तेषामित्थं कार्यं दयालुभिः । एकादशीं समासाद्य शुक्लपक्षे च काश्यप ॥ २,४४.

पूर्ण एक वर्ष झाल्यावर, दयाळू लोकांनी शुक्ल पक्षातील एकादशीच्या दिवशी हे विधी करावे, हे कश्यप.

विष्णुं यमं च सम्पूज्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । दश पिण्डान् घृताक्तांश्च दर्भेषु मधुसंयुतान् ॥ २,४४.

गंध, फुले, अक्षता यांसह विष्णू आणि यम यांची नीट पूजा करून, तुप व मध मिसळलेले दहा पिंड कुशावर ठेवावेत.

यज्ञोपवीति सतिलान् ध्यायन् विष्णुं यमं तथा । दक्षिणाभिमुखस्तूष्णीमेकैकं निर्वपेत्तुतान् ॥ २,४४.

यज्ञोपवीत घालून, विष्णू आणि यम यांचा ध्यान करत, दक्षिणेकडे तोंड करून शांतपणे एकेक पिंड अर्पण करावा.

उद्धृत्य मिश्रितान् पश्चात्तीर्थेऽभ्मः सु विनिः क्षिपेत् । क्षिपन् संकीर्तयेन्नाम गोत्रं च मृतकस्य च ॥ २,४४.

हे मिश्रित पिंड उचलून, स्वच्छ नदी किंवा पाण्यात टाकावेत, आणि टाकताना मरण पावलेल्या व्यक्तीचे नाव व गोत्र उच्चारावे.

पुनरप्यर्चयेद्विष्णुं यमं कुसुमचन्दनैः । धूपदीपैः सनैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यसमन्वितैः ॥ २,४४.

पुन्हा एकदा विष्णू आणि यम यांची फुले, चंदन, धूप, दिवे आणि नैवेद्य, तसेच खाण्याचे पदार्थ याने पूजा करावी.

तस्मिन्नुपवसेदह्नि विप्रांश्चेव निमन्त्रयेत् । कुलविद्यातपोयुक्तान् साधुशीलसमन्वितान् ॥ २,४४.

त्या दिवशी उपवास करावा आणि घरातील परंपरा, विद्या आणि तप यामध्ये पारंगत, तसेच चांगल्या स्वभावाचे ब्राह्मण बोलवावेत.

नव सप्ताथवा पञ्च स्वसामर्थ्यानुसारतः । अपरेऽहनि मध्याह्ने यमं विष्णुं तथार्चयेत् ॥ २,४४.

स्वतःच्या सामर्थ्यानुसार नऊ, सात किंवा पाच ब्राह्मण बोलवावेत; दुसऱ्या दिवशी दुपारी पुन्हा यम आणि विष्णू यांची पूजा करावी.

उदङ्मुखांस्तथा विप्रांस्तान् सम्यगुपवेशयेत् । आवाहनार्घदानादौ विष्णुं यमसमन्वितम् ॥ २,४४.

त्या ब्राह्मणांना उत्तरेकडे तोंड करून नीट बसवावे आणि आवाहन, अर्घ्यदान इत्यादीने विष्णू आणि यम यांची एकत्र पूजा करावी.

यज्ञोपवीती कुर्वीत प्रेतनाम प्रकीर्तयेत् । प्रेतं यमं च विष्णुं च स्मरन् श्राद्धं समापयेत् ॥ २,४४.

यज्ञोपवीत घालून, मृत व्यक्तीचे नाव उच्चारावे आणि त्या व्यक्तीला, यमाला व विष्णूला आठवत श्राद्ध पूर्ण करावे.

अन्येभ्यश्चापि सर्वेभ्यः पिण्डदानार्थमुद्धरेत् । पृथग्वा दश पिण्डांश्च पञ्च दद्यात्क्रमेण तु ॥ २,४४.

इतर सर्वांसाठीही पिंडदान करण्यासाठी, दहा पिंड वेगळे घ्यावेत आणि त्यातील पाच पिंड एकामागून एक अर्पण करावेत.

प्रथमं विष्णवे दद्याद्ब्रह्मणे च शिवाय च । सभृत्याय शिवायाथ प्रेतायापि च पञ्चमम् ॥ २,४४.

पहिला पिंड विष्णूला, दुसरा ब्रह्माला, तिसरा शिवाला, चौथा शिवासह त्याच्या गणांना आणि पाचवा पिंड मृत व्यक्तीस अर्पण करावा.

नाम गोत्रं स्मरेत्तस्य विष्णुशब्दं प्रकीर्तयेत् । नमस्कारशिरस्कन्तु पञ्चमं पिण्डमुद्धरेत् ॥ २,४४.

मृत व्यक्तीचे नाव व गोत्र आठवावे, 'विष्णू' हे शब्द उच्चारावे आणि नम्रतेने पाचवा पिंड उचलावा.

गोभूमिपिण्डदानाद्यैः शक्त्या प्रेतं स्मरंश्च तम् । तिलैस्तिलांस्तु विप्राणां दर्भयुक्तेषु पाणिषु ॥ २,४४.

मृत व्यक्तीचा स्मरण ठेवून, आपल्या सामर्थ्यानुसार गायी, जमीन, पिंड वगैरे द्यावे; तसेच तिळ ब्राह्मणांच्या हातात कुशासह ठेवावेत.

दद्यादन्नं द्विजानां च ताम्बूलं दक्षिणां तथा । एवं शिष्टतमं विप्रं हरिण्येन प्रपूजयेत् ॥ २,४४.

ब्राह्मणांना अन्न, तांबूल आणि दक्षिणा द्यावी; आणि सर्वात श्रेष्ठ ब्राह्मणाचा हरिणाच्या कातडीने सन्मान करावा.

नाम गोत्रं स्मरन् दद्याद्विष्णुप्रीतोस्त्विति ब्रुवन् । अनुव्रज्य द्विजान् पश्चात्त्यक्ताम्भो दक्षिणामुखः ॥ २,४४.

नाव आणि गोत्र आठवून, 'विष्णू संतुष्ट होवो' असे म्हणत द्यावे; नंतर ब्राह्मणांना सोबत घेऊन, दक्षिणेकडे तोंड करून पाणी सोडावे.

कीर्तयन्नामगोत्रे तु भुवि प्रीतोस्त्विति क्षिपेत् । मित्रबन्धुजनैः सार्धं शेषं भुञ्जीत वाग्यतः । प्रतिसंवत्सरादि स्यादेकोद्दिष्टविधानतः ॥ २,४४.

नाव आणि गोत्र उच्चारून, 'संतोषासाठी' असे म्हणत ते पृथ्वीवर टाकावे; उरलेले अन्न मित्र-नातेवाईकांसह शांतपणे खावे; हे विधी दरवर्षी करावेत.

एवं कृते गमिष्यन्ति स्वर्लोकं पापकर्मिणः । सपिण्डीकरणादौ तु कृते चैवाप्नुवन्तिते ॥ २,४४.

असे केल्याने पाप केलेल्यांनाही स्वर्गलोक मिळतो; आणि सपिंडीकरण व इतर विधी केल्यानेही ते तेथे पोहोचतात.

अथ कश्चित्प्रमादेन म्रियते ह्युदकादिभिः । संसारप्रमुखस्तस्य सर्वं कुर्याद्यथाविधि ॥ २,४४.

कोणीतरी चुकून पाण्यात किंवा अशा काही कारणांनी मरण पावला, तर घरातील प्रमुख व्यक्तीने त्याच्यासाठी सर्व विधी नीटपणे आणि योग्य पद्धतीने करावेत.

प्रमादादिच्छया मर्त्यो न गच्छेत्सर्पसंमुखः । पक्षयोरुभयोर्नागं पञ्चमीषु प्रपूजयेत् ॥ २,४४.

माणसाने कधीही निष्काळजीपणामुळे किंवा इच्छेने सापासमोर जाऊ नये; पंचमीच्या दिवशी दोन्ही बाजूंनी सापाची पूजा करावी.

कुर्यात्पिष्टमयीं लेखां नागानामाकृतिं भुवि । अर्चयेत्तां सितैः पुष्पैः सुगन्धैश्चन्दनेनच ॥ २,४४.

त्याने जमिनीवर पिठाचा साप काढावा आणि त्याची पांढऱ्या फुलांनी, सुवासिक पदार्थांनी आणि चंदनाने पूजा करावी.

प्रदद्याद्धूपदीपन्तु तण्डुलांश्च सितान् क्षिपेत् । आमपिष्टं तथैवान्नं क्षीरञ्च विनिवेदयेत् ॥ २,४४.

त्याने धूप आणि दिवा अर्पण करावा, पांढरे तांदूळ विखरावेत, तसेच पिठाचे अन्न, शिजवलेले अन्न आणि दूध अर्पण करावे.