गरुडपुराणम्

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेच्च वसुन्धराम् । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ॥ २,४२.

जो कोणी स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावतो, तो साठ हजार वर्षे विष्ठेत जाऊन जंतू म्हणून जन्म घेतो.

ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम् । तदेव चौर्यरूपेण दहत्याचन्द्रतारकम् ॥ २,४२.

आपुलकीने ब्राह्मणांची संपत्ती उपभोगली, तर सात पिढ्या जळतात; आणि चोरीने घेतली, तर चंद्र-तारे असतील तोवर त्याचे परिणाम भोगावे लागतात.

लोहचूर्णाश्मचूर्णानि कदाचिज्जरयेत्पुमान् । ब्रह्मस्वन्त्रिषु लोकेषु कः पुमाञ्जरयिष्यति ॥ २,४२.

लोखंड किंवा दगडाची पूड माणूस कधीतरी झिजवू शकतो, पण तिन्ही लोकांत ब्राह्मणांची संपत्ती कोण झिजवू शकतो?

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ २,४२.

देवतांची संपत्ती नष्ट केल्याने, ब्राह्मणांची संपत्ती घेतल्याने आणि ब्राह्मणांचा अपमान केल्याने कुळाची प्रतिष्ठा संपते.

ब्राह्मणाति क्रमो नास्ति विप्रे विद्याविवर्जिते । ज्वलन्तमग्निमुत्सृज्य न हि भस्मनि हूयते ॥ २,४२.

विद्या नसलेल्या ब्राह्मणाचा अपमान मानला जात नाही; जशी धगधगत्या अग्नीऐवजी राखेत कोणी आहुती देत नाही.

संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि यानि च । सप्तकल्पक्षयं यावद्ददात्यर्कः पुनः पुनः ॥ २,४२.

संपादनाच्या वेळी दिलेली दानं आणि देव-पूर्वजांसाठी केलेली अर्पणं, सूर्य सात कल्पांपर्यंत पुन्हा पुन्हा फेडतो.

प्रतिग्रहाध्यापनयाजनेषु प्रतिग्रहं स्वेष्टतमं वदन्ति । प्रतिग्रहाच्छ्रुध्यति जाप्यहोमं न याजनं कर्म पुनन्ति वेदाः ॥ २,४२.

दान घेणे, अध्यापन करणे आणि यज्ञ करविणे यांपैकी दान घेणे श्रेष्ठ मानले जाते; दान घेतल्यावर जप आणि होम शुद्ध राहत नाहीत, आणि वेद सांगतात की यज्ञ करविण्याने कर्म शुद्ध होत नाही.

सदा जापी सदा होमी परपाकविवर्जितः । रत्नपूर्णामपि महीं प्रतिगृह्णन्न लिप्यते ॥ २,४२.

जो नेहमी जप करतो, नेहमी होम करतो आणि दुसऱ्यांच्या हातचे अन्न टाळतो, तो रत्नांनी भरलेली पृथ्वी जरी स्वीकारली तरी त्याला दोष लागत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४३ श्रीविष्णुरुवाच । जलाग्निबन्धनभ्रष्टा प्रव्रज्यानाशकच्युताः । ऐन्दवाभ्यां विशुध्यन्ति दत्त्वा धेनुं तथा वृषम् ॥ २,४३.

हे तार्क्ष्य, पाणी, अग्नी, बंधन किंवा मेघातून पडलेले, किंवा संन्यास सोडलेले लोक, जर गायी आणि बैल दान देतात, तर चंद्रयागादी विधीने ते शुद्ध होतात.

ऊनद्वादशवर्षस्य चतुर्वर्षाधिकस्य च । प्रायश्चित्तं चरेन्माता पिता वान्योऽपि बान्धवः ॥ २,४३.

बारा वर्षांखालील किंवा त्याहून चार वर्षांनी मोठ्या मुलासाठी आई, वडील किंवा दुसरा नातेवाईक प्रायश्चित्त करावे.

अतो बालनरस्यापि नापराधो न पातकम् । राजदण्डो न तस्यास्ति प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ २,४३.

म्हणूनच लहान मुलाला ना अपराध लागतो, ना पाप; त्याला राजशिक्षा नाही, आणि प्रायश्चित्तही नाही.

रक्तस्य दर्शने दष्टे आतुरा स्त्री भवेद्यदि । चतुर्थेऽह्नि पदादींश्च त्यक्त्वा स्नात्वा विशुध्यति ॥ २,४३.

रक्त पाहून किंवा दंश झाल्यावर जर स्त्री आजारी पडली, तर चौथ्या दिवशी पाय वगैरे टाळून स्नान केल्यावर ती शुद्ध होते.

आतुरे स्नान उत्पन्ने दशकृत्वो ह्यनातुरः । स्नात्वास्नात्वास्पृशेदेनं ततः शुध्येत्स आतुरः ॥ २,४३.

आजारी व्यक्ती उठल्यावर, निरोगी माणसाने दहा वेळा स्नान करून किंवा न करता त्याला स्पर्श करावा; त्यानंतर आजारी व्यक्ती शुद्ध होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४४ श्रीविष्णुरुवाच । स्वेच्छया तार्क्ष्य मरणं शृङ्गिदंष्ट्रिसरीसृपः । चाण्डालाद्यात्मघातैश्च विषाद्यैस्ताडनैस्तथा ॥ २,४४.

हे तार्क्ष्य, स्वतःच्या इच्छेने मृत्यू, शिंग किंवा दात असलेल्या सरपटणाऱ्यांनी मारणे, चांडाळ वगैरे लोकांकडून, आत्महत्या, विष किंवा मारहाण याने मृत्यू—

जलाग्निपातवातैश्च निराहारादिभिस्तथा । येषामेव भवेन्मृत्युः प्रोक्तास्ते पापकर्मिणः ॥ २,४४.

पाणी, अग्नी, पडणे, वारा, उपवास वगैरे कारणांनी मृत्यू— हे सर्व पाप करणाऱ्यांनाच होतात, असे सांगितले आहे.

पाषड्यनाश्रमाश्चैव महापातकिनस्तथा । स्त्रियश्च व्यभिचारिण्य आरूढपतितास्तथा ॥ २,४४.

चार आश्रमाबाहेरचे, मोठे पाप करणारे, परस्त्रीगामी स्त्रिया आणि पतित झालेल्या स्त्रिया—

न तेषां स्यान्नव श्राद्धं न संस्कारः सपिण्डनम् । श्राद्धानि षोडशोक्तानि न भवन्ति च तान्यपि ॥ २,४४.

त्यांच्यासाठी नवश्राद्ध, संस्कार किंवा पिंडदान होत नाही; सोळा प्रकारची श्राद्धेही त्यांना लागू पडत नाहीत.

वेतनं यत्क्षिपेदप्सु गृह्याग्निश्च चतुष्पथे । पात्राणिनिर्दहेदग्नौ साग्निके पापकर्मणि ॥ २,४४.

पाप करून मरण पावलेल्या व्यक्तीच्या वेतनाचे पैसे, घरातील अग्नी किंवा चौकात ठेवलेली भांडी, ही सर्व वस्तू एकत्र करून अग्नीमध्ये टाकावीत.

पूर्णे संवत्सरे तेषामित्थं कार्यं दयालुभिः । एकादशीं समासाद्य शुक्लपक्षे च काश्यप ॥ २,४४.

पूर्ण एक वर्ष झाल्यावर, दयाळू लोकांनी शुक्ल पक्षातील एकादशीच्या दिवशी हे विधी करावे, हे कश्यप.

विष्णुं यमं च सम्पूज्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । दश पिण्डान् घृताक्तांश्च दर्भेषु मधुसंयुतान् ॥ २,४४.

गंध, फुले, अक्षता यांसह विष्णू आणि यम यांची नीट पूजा करून, तुप व मध मिसळलेले दहा पिंड कुशावर ठेवावेत.

यज्ञोपवीति सतिलान् ध्यायन् विष्णुं यमं तथा । दक्षिणाभिमुखस्तूष्णीमेकैकं निर्वपेत्तुतान् ॥ २,४४.

यज्ञोपवीत घालून, विष्णू आणि यम यांचा ध्यान करत, दक्षिणेकडे तोंड करून शांतपणे एकेक पिंड अर्पण करावा.

उद्धृत्य मिश्रितान् पश्चात्तीर्थेऽभ्मः सु विनिः क्षिपेत् । क्षिपन् संकीर्तयेन्नाम गोत्रं च मृतकस्य च ॥ २,४४.

हे मिश्रित पिंड उचलून, स्वच्छ नदी किंवा पाण्यात टाकावेत, आणि टाकताना मरण पावलेल्या व्यक्तीचे नाव व गोत्र उच्चारावे.

पुनरप्यर्चयेद्विष्णुं यमं कुसुमचन्दनैः । धूपदीपैः सनैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यसमन्वितैः ॥ २,४४.

पुन्हा एकदा विष्णू आणि यम यांची फुले, चंदन, धूप, दिवे आणि नैवेद्य, तसेच खाण्याचे पदार्थ याने पूजा करावी.

तस्मिन्नुपवसेदह्नि विप्रांश्चेव निमन्त्रयेत् । कुलविद्यातपोयुक्तान् साधुशीलसमन्वितान् ॥ २,४४.

त्या दिवशी उपवास करावा आणि घरातील परंपरा, विद्या आणि तप यामध्ये पारंगत, तसेच चांगल्या स्वभावाचे ब्राह्मण बोलवावेत.

नव सप्ताथवा पञ्च स्वसामर्थ्यानुसारतः । अपरेऽहनि मध्याह्ने यमं विष्णुं तथार्चयेत् ॥ २,४४.

स्वतःच्या सामर्थ्यानुसार नऊ, सात किंवा पाच ब्राह्मण बोलवावेत; दुसऱ्या दिवशी दुपारी पुन्हा यम आणि विष्णू यांची पूजा करावी.

उदङ्मुखांस्तथा विप्रांस्तान् सम्यगुपवेशयेत् । आवाहनार्घदानादौ विष्णुं यमसमन्वितम् ॥ २,४४.

त्या ब्राह्मणांना उत्तरेकडे तोंड करून नीट बसवावे आणि आवाहन, अर्घ्यदान इत्यादीने विष्णू आणि यम यांची एकत्र पूजा करावी.

यज्ञोपवीती कुर्वीत प्रेतनाम प्रकीर्तयेत् । प्रेतं यमं च विष्णुं च स्मरन् श्राद्धं समापयेत् ॥ २,४४.

यज्ञोपवीत घालून, मृत व्यक्तीचे नाव उच्चारावे आणि त्या व्यक्तीला, यमाला व विष्णूला आठवत श्राद्ध पूर्ण करावे.

अन्येभ्यश्चापि सर्वेभ्यः पिण्डदानार्थमुद्धरेत् । पृथग्वा दश पिण्डांश्च पञ्च दद्यात्क्रमेण तु ॥ २,४४.

इतर सर्वांसाठीही पिंडदान करण्यासाठी, दहा पिंड वेगळे घ्यावेत आणि त्यातील पाच पिंड एकामागून एक अर्पण करावेत.

प्रथमं विष्णवे दद्याद्ब्रह्मणे च शिवाय च । सभृत्याय शिवायाथ प्रेतायापि च पञ्चमम् ॥ २,४४.

पहिला पिंड विष्णूला, दुसरा ब्रह्माला, तिसरा शिवाला, चौथा शिवासह त्याच्या गणांना आणि पाचवा पिंड मृत व्यक्तीस अर्पण करावा.