गरुडपुराणम्

त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वी सरस्वती । नरकादुद्धरन्त्येते जपपूजनहोमतः ॥ २,४२.

गायी, पृथ्वी आणि सरस्वती ही तीन श्रेष्ठ दाने मानली जातात; जप, पूजा आणि होम यामुळे ती नरकातून तारतात.

कृत्वा बहूनि पापानि रौद्राणि विपुलानि च । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुध्यति ॥ २,४२.

खूप मोठी आणि भयंकर पापे केली असली तरी, फक्त गायीच्या कातडीएवढी भूमी दान केल्यानेही मनुष्य शुद्ध होतो.

हरन्तमपि लोभेन निरुध्यैनं निवारयेत् । स याति नरके घोरे यस्तं न परिरक्षति ॥ २,४२.

कोणी लोभाने ते दान हिसकावण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला थांबवावे; जो त्याचे रक्षण करत नाही, तो भयंकर नरकात जातो.

अकर्तव्यं न कर्तव्यं प्राणैः कण्ठगतैरपि । कर्तव्यमेव कर्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥ २,४२.

जे करायला नको ते, प्राण गळ्याशी आले तरी करू नये; आणि जे करणे आवश्यक आहे ते नक्कीच करावे — असे धर्म जाणणारे सांगतात.

आकारप्रवर्तने पापं गोसहस्रवधैःसमम् । वृत्तिच्छेदे तथा वृत्तेः करणं लक्षधेनुकम् ॥ २,४२.

चुकीचे कृत्य सुरू करणे हे हजार गायी मारण्याइतके पाप आहे; आणि कोणाची उपजीविका तोडणे हे लक्ष गायी मारण्याइतके पाप आहे.

वरमेकाप्यपहृता न तु दत्तं गवां शतम् । एकां हृत्वा शतं दत्त्वा न तेन समता भवेत् ॥ २,४२.

शंभर गायी दिल्यावर परत घेण्यापेक्षा, एक गाय चोरली तरी बरी; एक गाय हिसकावून घेतली आणि शंभर गायी दिल्या, तरी दोन्ही समान होत नाहीत.

स्वयमेव तु यो दत्त्वा स्वयमेव प्रबाधते । स पापी नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,४२.

जो स्वतःहून दान करून, नंतर त्या घेणाऱ्याला त्रास देतो, तो पापी आहे आणि सृष्टीच्या अंतापर्यंत नरकात जातो.

न चाश्वमेधेन तथा विधिवद्दक्षिणावता । अवृत्तिकर्शिते दीने ब्राह्मणे रक्षिते यथा ॥ २,४२.

योग्य रितीने दक्षिणेसह अश्वमेध यज्ञ केल्यानेही, उपजीविका गेलेल्या, दुःखी ब्राह्मणाचे रक्षण केल्याएवढे पुण्य मिळत नाही.

न तद्भवति वेदेषु यज्ञे सुबहुदक्षिणे । यत्पुण्यं दुर्बले त्रस्ते ब्राह्मणे परिरक्षिते ॥ २,४२.

दुर्बल आणि घाबरलेल्या ब्राह्मणाचे रक्षण केल्याने जे पुण्य मिळते, ते वेदांत किंवा भरपूर दक्षिणेसह यज्ञातही मिळत नाही.

ब्रह्मस्वैश्च सुपुष्टानि वाहनानि बलानि च । युद्धकाले विशीर्यन्ते सैकताः सेतवो यथा ॥ २,४२.

ब्राह्मणांची संपत्ती, गाडी, आणि सैन्य कितीही भरभराटीत असली, तरी युद्धात ती वाळूच्या बांधासारखी सहज नष्ट होते.

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेच्च वसुन्धराम् । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ॥ २,४२.

जो कोणी स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावतो, तो साठ हजार वर्षे विष्ठेत जाऊन जंतू म्हणून जन्म घेतो.

ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम् । तदेव चौर्यरूपेण दहत्याचन्द्रतारकम् ॥ २,४२.

आपुलकीने ब्राह्मणांची संपत्ती उपभोगली, तर सात पिढ्या जळतात; आणि चोरीने घेतली, तर चंद्र-तारे असतील तोवर त्याचे परिणाम भोगावे लागतात.

लोहचूर्णाश्मचूर्णानि कदाचिज्जरयेत्पुमान् । ब्रह्मस्वन्त्रिषु लोकेषु कः पुमाञ्जरयिष्यति ॥ २,४२.

लोखंड किंवा दगडाची पूड माणूस कधीतरी झिजवू शकतो, पण तिन्ही लोकांत ब्राह्मणांची संपत्ती कोण झिजवू शकतो?

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ २,४२.

देवतांची संपत्ती नष्ट केल्याने, ब्राह्मणांची संपत्ती घेतल्याने आणि ब्राह्मणांचा अपमान केल्याने कुळाची प्रतिष्ठा संपते.

ब्राह्मणाति क्रमो नास्ति विप्रे विद्याविवर्जिते । ज्वलन्तमग्निमुत्सृज्य न हि भस्मनि हूयते ॥ २,४२.

विद्या नसलेल्या ब्राह्मणाचा अपमान मानला जात नाही; जशी धगधगत्या अग्नीऐवजी राखेत कोणी आहुती देत नाही.

संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि यानि च । सप्तकल्पक्षयं यावद्ददात्यर्कः पुनः पुनः ॥ २,४२.

संपादनाच्या वेळी दिलेली दानं आणि देव-पूर्वजांसाठी केलेली अर्पणं, सूर्य सात कल्पांपर्यंत पुन्हा पुन्हा फेडतो.

प्रतिग्रहाध्यापनयाजनेषु प्रतिग्रहं स्वेष्टतमं वदन्ति । प्रतिग्रहाच्छ्रुध्यति जाप्यहोमं न याजनं कर्म पुनन्ति वेदाः ॥ २,४२.

दान घेणे, अध्यापन करणे आणि यज्ञ करविणे यांपैकी दान घेणे श्रेष्ठ मानले जाते; दान घेतल्यावर जप आणि होम शुद्ध राहत नाहीत, आणि वेद सांगतात की यज्ञ करविण्याने कर्म शुद्ध होत नाही.

सदा जापी सदा होमी परपाकविवर्जितः । रत्नपूर्णामपि महीं प्रतिगृह्णन्न लिप्यते ॥ २,४२.

जो नेहमी जप करतो, नेहमी होम करतो आणि दुसऱ्यांच्या हातचे अन्न टाळतो, तो रत्नांनी भरलेली पृथ्वी जरी स्वीकारली तरी त्याला दोष लागत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४३ श्रीविष्णुरुवाच । जलाग्निबन्धनभ्रष्टा प्रव्रज्यानाशकच्युताः । ऐन्दवाभ्यां विशुध्यन्ति दत्त्वा धेनुं तथा वृषम् ॥ २,४३.

हे तार्क्ष्य, पाणी, अग्नी, बंधन किंवा मेघातून पडलेले, किंवा संन्यास सोडलेले लोक, जर गायी आणि बैल दान देतात, तर चंद्रयागादी विधीने ते शुद्ध होतात.

ऊनद्वादशवर्षस्य चतुर्वर्षाधिकस्य च । प्रायश्चित्तं चरेन्माता पिता वान्योऽपि बान्धवः ॥ २,४३.

बारा वर्षांखालील किंवा त्याहून चार वर्षांनी मोठ्या मुलासाठी आई, वडील किंवा दुसरा नातेवाईक प्रायश्चित्त करावे.

अतो बालनरस्यापि नापराधो न पातकम् । राजदण्डो न तस्यास्ति प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ २,४३.

म्हणूनच लहान मुलाला ना अपराध लागतो, ना पाप; त्याला राजशिक्षा नाही, आणि प्रायश्चित्तही नाही.

रक्तस्य दर्शने दष्टे आतुरा स्त्री भवेद्यदि । चतुर्थेऽह्नि पदादींश्च त्यक्त्वा स्नात्वा विशुध्यति ॥ २,४३.

रक्त पाहून किंवा दंश झाल्यावर जर स्त्री आजारी पडली, तर चौथ्या दिवशी पाय वगैरे टाळून स्नान केल्यावर ती शुद्ध होते.

आतुरे स्नान उत्पन्ने दशकृत्वो ह्यनातुरः । स्नात्वास्नात्वास्पृशेदेनं ततः शुध्येत्स आतुरः ॥ २,४३.

आजारी व्यक्ती उठल्यावर, निरोगी माणसाने दहा वेळा स्नान करून किंवा न करता त्याला स्पर्श करावा; त्यानंतर आजारी व्यक्ती शुद्ध होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४४ श्रीविष्णुरुवाच । स्वेच्छया तार्क्ष्य मरणं शृङ्गिदंष्ट्रिसरीसृपः । चाण्डालाद्यात्मघातैश्च विषाद्यैस्ताडनैस्तथा ॥ २,४४.

हे तार्क्ष्य, स्वतःच्या इच्छेने मृत्यू, शिंग किंवा दात असलेल्या सरपटणाऱ्यांनी मारणे, चांडाळ वगैरे लोकांकडून, आत्महत्या, विष किंवा मारहाण याने मृत्यू—

जलाग्निपातवातैश्च निराहारादिभिस्तथा । येषामेव भवेन्मृत्युः प्रोक्तास्ते पापकर्मिणः ॥ २,४४.

पाणी, अग्नी, पडणे, वारा, उपवास वगैरे कारणांनी मृत्यू— हे सर्व पाप करणाऱ्यांनाच होतात, असे सांगितले आहे.

पाषड्यनाश्रमाश्चैव महापातकिनस्तथा । स्त्रियश्च व्यभिचारिण्य आरूढपतितास्तथा ॥ २,४४.

चार आश्रमाबाहेरचे, मोठे पाप करणारे, परस्त्रीगामी स्त्रिया आणि पतित झालेल्या स्त्रिया—

न तेषां स्यान्नव श्राद्धं न संस्कारः सपिण्डनम् । श्राद्धानि षोडशोक्तानि न भवन्ति च तान्यपि ॥ २,४४.

त्यांच्यासाठी नवश्राद्ध, संस्कार किंवा पिंडदान होत नाही; सोळा प्रकारची श्राद्धेही त्यांना लागू पडत नाहीत.

वेतनं यत्क्षिपेदप्सु गृह्याग्निश्च चतुष्पथे । पात्राणिनिर्दहेदग्नौ साग्निके पापकर्मणि ॥ २,४४.

पाप करून मरण पावलेल्या व्यक्तीच्या वेतनाचे पैसे, घरातील अग्नी किंवा चौकात ठेवलेली भांडी, ही सर्व वस्तू एकत्र करून अग्नीमध्ये टाकावीत.

पूर्णे संवत्सरे तेषामित्थं कार्यं दयालुभिः । एकादशीं समासाद्य शुक्लपक्षे च काश्यप ॥ २,४४.

पूर्ण एक वर्ष झाल्यावर, दयाळू लोकांनी शुक्ल पक्षातील एकादशीच्या दिवशी हे विधी करावे, हे कश्यप.