गरुडपुराणम्

प्रथमं व्याहृतिहोमः प्रायश्चित्तं प्रजापतिः । संस्त्रवप्राशनं कुर्यात्प्रणीतापरिमोक्षणम् ॥ २,४१.

सर्वप्रथम व्याहृती होम, मग प्रजापतीसाठी प्रायश्चित्त होम करावा; नंतर पाणी पिऊन, यज्ञोपवीत सोडावे.

पवित्रप्रतिपत्तिश्च ब्राह्मणे दक्षैणा ततः । षडङ्गरुद्रजाप्येन प्रोतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २,४१.

ब्राह्मणाला पवित्र धागा घालून, योग्य दक्षिणा देऊन आणि षडंग रुद्र जप केल्याने, त्या मृत व्यक्तीस मोक्ष मिळतो.

एकवर्णं वृषञ्चैव सकृद्वत्सतरीं खग । स्नापयित्वा ततः कुर्यात्सर्वालङ्कारभूषितम् ॥ २,४१.

एकाच रंगाचा बैल आणि वासरासह गाय, या दोघांना स्नान घालावे, सर्व अलंकारांनी सजवावे आणि त्यांची नीट तयारी करावी.

प्रतिष्ठाप्य च तद्युग्मं प्रेतो मोक्षमवाप्नुयात् । पुच्छेच तर्पणं कार्यमुच्छ्रिते मन्त्रपूर्वकम् । ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाद्दक्षिणाभिश्च तोषयेत् ॥ २,४१.

ही जोडी स्थापित केल्यावर, त्या मृत व्यक्तीस मोक्ष मिळतो; त्यांच्या शेपटीजवळ मंत्रपूर्वक तर्पण करावे, नंतर ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि दक्षिणा देऊन त्यांना संतुष्ट करावे.

ततः श्राद्धं समुद्दिष्टमेकोद्दिष्टं यथाविधि । जलमन्नं तथा देयं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,४१.

मग, एकाच पितरासाठी जसे श्राद्ध करतात तसेच नियमानुसार श्राद्ध करावे, आणि मृत व्यक्तीस उन्नती मिळावी म्हणून पाणी व अन्न द्यावे.

द्वादशाहे ततः कुर्यान्मासेमासे पृथक्पथक् । एवं विधिः समायुक्तः प्रेतमोक्षे करोति हि ॥ २,४१.

बारा दिवसांनी, प्रत्येक महिन्याला वेगवेगळे विधी करावेत; असा योग्य प्रकारे केलेला विधी मृत व्यक्तीस मोक्ष मिळवून देतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४२ श्रीविष्णुरुवाच । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥ २,४२.

श्रीविष्णू म्हणाले: जशी हजार गायींमध्ये वासरू आपली आई शोधून काढते, तशी पूर्वी केलेली कर्मे आपल्या कर्त्याचा पाठपुरावा करतात.

आदित्यो वरुणो विष्णुर्ब्रह्मा सोमो हुताशनः । शूलपाणिश्च भगवानभिनन्दति भूमिदम् ॥ २,४२.

सूर्य, वरुण, विष्णू, ब्रह्मा, सोम, अग्नी आणि त्रिशूळधारी भगवान हे सर्व भूमीदानावर आनंदित होतात.

नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति भूमिसमो निधिः । नास्ति सत्यसमो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ॥ २,४२.

भूमीइतके मोठे दान नाही, भूमीइतका मोठा खजिना नाही; सत्यासारखा धर्म नाही, आणि असत्यापेक्षा मोठे पाप नाही.

अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुताश्च गावः । लोकत्रयं तेन भवेत्प्रदत्तं यः काञ्चनं गां च महीं च दद्यात् ॥ २,४२.

सोने हे अग्नीचे पहिले अपत्य आहे, पृथ्वी ही विष्णूची आहे, गायी या सूर्याच्या कन्या आहेत; म्हणून जो कोणी सोने, गायी आणि भूमी दान करतो, तो तीनही लोकांचा दान करतो.

त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वी सरस्वती । नरकादुद्धरन्त्येते जपपूजनहोमतः ॥ २,४२.

गायी, पृथ्वी आणि सरस्वती ही तीन श्रेष्ठ दाने मानली जातात; जप, पूजा आणि होम यामुळे ती नरकातून तारतात.

कृत्वा बहूनि पापानि रौद्राणि विपुलानि च । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुध्यति ॥ २,४२.

खूप मोठी आणि भयंकर पापे केली असली तरी, फक्त गायीच्या कातडीएवढी भूमी दान केल्यानेही मनुष्य शुद्ध होतो.

हरन्तमपि लोभेन निरुध्यैनं निवारयेत् । स याति नरके घोरे यस्तं न परिरक्षति ॥ २,४२.

कोणी लोभाने ते दान हिसकावण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला थांबवावे; जो त्याचे रक्षण करत नाही, तो भयंकर नरकात जातो.

अकर्तव्यं न कर्तव्यं प्राणैः कण्ठगतैरपि । कर्तव्यमेव कर्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥ २,४२.

जे करायला नको ते, प्राण गळ्याशी आले तरी करू नये; आणि जे करणे आवश्यक आहे ते नक्कीच करावे — असे धर्म जाणणारे सांगतात.

आकारप्रवर्तने पापं गोसहस्रवधैःसमम् । वृत्तिच्छेदे तथा वृत्तेः करणं लक्षधेनुकम् ॥ २,४२.

चुकीचे कृत्य सुरू करणे हे हजार गायी मारण्याइतके पाप आहे; आणि कोणाची उपजीविका तोडणे हे लक्ष गायी मारण्याइतके पाप आहे.

वरमेकाप्यपहृता न तु दत्तं गवां शतम् । एकां हृत्वा शतं दत्त्वा न तेन समता भवेत् ॥ २,४२.

शंभर गायी दिल्यावर परत घेण्यापेक्षा, एक गाय चोरली तरी बरी; एक गाय हिसकावून घेतली आणि शंभर गायी दिल्या, तरी दोन्ही समान होत नाहीत.

स्वयमेव तु यो दत्त्वा स्वयमेव प्रबाधते । स पापी नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,४२.

जो स्वतःहून दान करून, नंतर त्या घेणाऱ्याला त्रास देतो, तो पापी आहे आणि सृष्टीच्या अंतापर्यंत नरकात जातो.

न चाश्वमेधेन तथा विधिवद्दक्षिणावता । अवृत्तिकर्शिते दीने ब्राह्मणे रक्षिते यथा ॥ २,४२.

योग्य रितीने दक्षिणेसह अश्वमेध यज्ञ केल्यानेही, उपजीविका गेलेल्या, दुःखी ब्राह्मणाचे रक्षण केल्याएवढे पुण्य मिळत नाही.

न तद्भवति वेदेषु यज्ञे सुबहुदक्षिणे । यत्पुण्यं दुर्बले त्रस्ते ब्राह्मणे परिरक्षिते ॥ २,४२.

दुर्बल आणि घाबरलेल्या ब्राह्मणाचे रक्षण केल्याने जे पुण्य मिळते, ते वेदांत किंवा भरपूर दक्षिणेसह यज्ञातही मिळत नाही.

ब्रह्मस्वैश्च सुपुष्टानि वाहनानि बलानि च । युद्धकाले विशीर्यन्ते सैकताः सेतवो यथा ॥ २,४२.

ब्राह्मणांची संपत्ती, गाडी, आणि सैन्य कितीही भरभराटीत असली, तरी युद्धात ती वाळूच्या बांधासारखी सहज नष्ट होते.

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेच्च वसुन्धराम् । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ॥ २,४२.

जो कोणी स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावतो, तो साठ हजार वर्षे विष्ठेत जाऊन जंतू म्हणून जन्म घेतो.

ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम् । तदेव चौर्यरूपेण दहत्याचन्द्रतारकम् ॥ २,४२.

आपुलकीने ब्राह्मणांची संपत्ती उपभोगली, तर सात पिढ्या जळतात; आणि चोरीने घेतली, तर चंद्र-तारे असतील तोवर त्याचे परिणाम भोगावे लागतात.

लोहचूर्णाश्मचूर्णानि कदाचिज्जरयेत्पुमान् । ब्रह्मस्वन्त्रिषु लोकेषु कः पुमाञ्जरयिष्यति ॥ २,४२.

लोखंड किंवा दगडाची पूड माणूस कधीतरी झिजवू शकतो, पण तिन्ही लोकांत ब्राह्मणांची संपत्ती कोण झिजवू शकतो?

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ २,४२.

देवतांची संपत्ती नष्ट केल्याने, ब्राह्मणांची संपत्ती घेतल्याने आणि ब्राह्मणांचा अपमान केल्याने कुळाची प्रतिष्ठा संपते.

ब्राह्मणाति क्रमो नास्ति विप्रे विद्याविवर्जिते । ज्वलन्तमग्निमुत्सृज्य न हि भस्मनि हूयते ॥ २,४२.

विद्या नसलेल्या ब्राह्मणाचा अपमान मानला जात नाही; जशी धगधगत्या अग्नीऐवजी राखेत कोणी आहुती देत नाही.

संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि यानि च । सप्तकल्पक्षयं यावद्ददात्यर्कः पुनः पुनः ॥ २,४२.

संपादनाच्या वेळी दिलेली दानं आणि देव-पूर्वजांसाठी केलेली अर्पणं, सूर्य सात कल्पांपर्यंत पुन्हा पुन्हा फेडतो.

प्रतिग्रहाध्यापनयाजनेषु प्रतिग्रहं स्वेष्टतमं वदन्ति । प्रतिग्रहाच्छ्रुध्यति जाप्यहोमं न याजनं कर्म पुनन्ति वेदाः ॥ २,४२.

दान घेणे, अध्यापन करणे आणि यज्ञ करविणे यांपैकी दान घेणे श्रेष्ठ मानले जाते; दान घेतल्यावर जप आणि होम शुद्ध राहत नाहीत, आणि वेद सांगतात की यज्ञ करविण्याने कर्म शुद्ध होत नाही.

सदा जापी सदा होमी परपाकविवर्जितः । रत्नपूर्णामपि महीं प्रतिगृह्णन्न लिप्यते ॥ २,४२.

जो नेहमी जप करतो, नेहमी होम करतो आणि दुसऱ्यांच्या हातचे अन्न टाळतो, तो रत्नांनी भरलेली पृथ्वी जरी स्वीकारली तरी त्याला दोष लागत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४३ श्रीविष्णुरुवाच । जलाग्निबन्धनभ्रष्टा प्रव्रज्यानाशकच्युताः । ऐन्दवाभ्यां विशुध्यन्ति दत्त्वा धेनुं तथा वृषम् ॥ २,४३.

हे तार्क्ष्य, पाणी, अग्नी, बंधन किंवा मेघातून पडलेले, किंवा संन्यास सोडलेले लोक, जर गायी आणि बैल दान देतात, तर चंद्रयागादी विधीने ते शुद्ध होतात.