गरुडपुराणम्

सामगाय शिवोद्देशात्प्रदद्यात्कलधौतकम् । यमोद्देशात्तिलांल्लोहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम्

सामवेद गाणाऱ्याला शिवासाठी क्षाराने धुतलेले भांडे द्यावे; यमासाठी तिळ आणि लोखंड द्यावे, आणि त्यानंतर दक्षिणा द्यावी.

पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वौषधिसमन्वितम् । पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप

नंतर सर्व औषधी घालून एक बाहुली तयार करावी. आता, काश्यप, पळसाच्या दांड्यांचे विभाग ऐक.

कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम् । शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तोऽस्थिसञ्चयः

कृष्णमृगाची कातडी पसरून, कुशांनी माणसाचा आकार तयार करावा; हाडांसाठी तीनशे साठ दांडे वापरावेत.

विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक् । चत्वारिंशच्छिरोदेशे ग्रीवायां दश विन्यसेत्

ते दांडे प्रत्येक अवयवावर वेगळे ठेवावेत; डोक्यावर चाळीस, मानेवर दहा ठेवावेत.

विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिं जठरेऽपि च । बाहुयुग्मे शतं दद्यात्कटि देशे च विंशतिम्

छातीवर वीस, पोटावरही वीस, दोन्ही हातांवर शंभर, आणि कंबरेवर वीस दांडे ठेवावेत.

ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत् । दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड्दद्याद्वृषणद्वये । दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

दोन्ही मांडींवर शंभर, दोन्ही पिंडऱ्यांवर तीस, लिंगावर चार, वृषणांवर सहा, आणि पायांच्या बोटांवर दहा दांडे ठेवावेत—अशी हाडांची मांडणी करावी.

नारिकेलं शिरः स्थाने तुम्बं दद्याच्च तालुके । पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

डोक्याच्या जागी नारळ, तालव्यावर कुम्हडा, तोंडात पाच रत्ने, आणि जिभेवर केळ्याचे फळ ठेवावे.

अन्त्रेषु नालकं दद्याद्बालकं प्राण एव च । वसायीं मेदकं दद्याद्गोमूत्रेण तु मूत्रकम्

आतड्यांत नळी, श्वासाच्या ठिकाणी लहान काठी, मेदासाठी मज्जा, आणि मूत्रासाठी गायीचे मूत्र ठेवावे.

गन्धकं धातवो देयो हरितालं मनः शिला । रेतः स्थाने पारदञ्च पुरीषे पित्तलं तथा

गंधक आणि धातू, हरिताल आणि अभ्रक द्यावे; वीर्यासाठी पारद, आणि मलासाठी पितळ ठेवावे.

मनः शिलां तथा गात्रे तिलकल्कञ्च सन्धिषु । यवपिष्टं तथा मांसे मधु वै क्षौद्रमेव च

अंगावर अभ्रक, सांध्यांवर तिळाचा लेप, मांसावर ज्वारीचे पीठ, आणि मध—खरे मध लावावे.

केशेषु वै वटजटा त्वचि दद्यान्मृगत्वचम् । कर्णयोस्तालपत्त्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः

केसांसाठी वडाची मुळे, त्वचेसाठी हरिणाची कातडी, कानांवर ताडाची पाने, आणि स्तनांवर गुंजा बिया ठेवाव्यात.

नासायां शतपत्त्रं च कमलं नाभिमण्डले । वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम्

नाकावर कमळाची पाकळी, नाभीवर कमळाचे फूल, वृषणांवर वांगी, आणि लिंगावर सुगंधी गंध ठेवावा.

घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौपीने च त्रपु स्मृतम् । मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेन विलेपनम्

नाभीवर तूप, कौपिनाजवळ टिन, स्तनांवर आणि डोक्यावर मोती, आणि अंगाला कुंकवाने लेप लावावा.

कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः । परिधानं पट्टसूत्रं हृदये रुक्मकं न्यसेत्

कर्पूर, अगरू यांच्या धुपासह, शुभ आणि सुगंधी फुलांच्या माळा अर्पण करून, एक वस्त्र आणि सोन्याचा दागिना हृदयावर ठेवावा.

ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुषोश्च कपर्दकौ । सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकैः

दोन्ही हातांवर समृद्धी आणि वृद्धीचे चिन्ह ठेवावेत; डोळ्यांवर शंखाच्या आकाराचे अलंकार, डोळ्यांच्या कोपऱ्यात कुंकू लावावे आणि तांबूलादी अर्पण करावीत.

सर्वौषधियुतं प्रेतं कृत्वा पूजा यथोदिता । साग्निके (कैश्चा) चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यसेत्क्रमात्

सर्व औषधी लावून, ठरल्याप्रमाणे पूजा करून, विधीपूर्वक अग्निसहित यज्ञपात्र योग्य ठिकाणी ठेवावे.

शिरोमे श्रीरिति ऋचा पुनन्तु वरुणेति च । प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालिशालशिलोदकैः

शिरावर 'श्री' आणि 'पवमान वरुण' ऋचा म्हणावी, आणि तांदूळ, ज्वारी व दगडाच्या पाण्याने मृताचे शुद्धीकरण करावे.

विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीलागौः पयस्विनी

श्रीविष्णूच्या नावाने एक सद्गुणी, दूध देणारी गाय दान द्यावी.

(तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पानं समृतम्

तीळ, लोखंड, सोने, कापूस, मीठ, सात प्रकारचे धान्य, माती, गायी आणि प्रत्येकी एक भांडे, असे सर्व विधिप्रमाणे द्यावे.

महादानानि देयानि तिलपात्रं तथेति च । ततो वैतरणी देया सर्वाभरणभूषिता

महादानं द्यावे, तसेच तीळाचे भांडे द्यावे; त्यानंतर सर्व अलंकारांनी सजवलेली वैतरणी गाय द्यावी.

कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थ मात्मवान् । प्रेतंमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्य च

मृताच्या मुक्तीसाठी वैष्णव श्राद्ध करावे; नंतर हृदयात श्रीविष्णूचे ध्यान करून, मृताचे मोक्ष साधावा.

ओं विष्णुरिति संस्मृत्य प्रेतं तन्मृत्युमेव च । अग्निदाहं ततः कुर्यात्सूतकन्तु दिनत्रयम्

'ॐ विष्णु' असे स्मरण करून, मृत्यूचे आठवण करून, मग अग्निदाह करावा; आणि तीन दिवस सूतक पाळावे.

दशाहकर्त्रा पिण्डाश्च कर्तव्याः प्रेतभुक्तये । सर्वं वर्षविधिं कुर्यादेवं प्रेतश्च मुक्तिभाक्

दहा दिवस करणारा व्यक्ती मृताच्या तृप्तीसाठी पिंड द्यावा; संपूर्ण वर्षभर विधी करावा, त्यामुळे मृतास मोक्ष मिळतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४१ श्रीविष्णुरुवाच । वृषोत्सर्गं प्रकुर्वीत विधिपूर्वं खगेश्वर । कार्तिकादिषु मासेषु पौर्णमास्यां शुभे दिने ॥ २,४१.

श्रीविष्णू म्हणाले: कार्तिकपासून सुरू होणाऱ्या पवित्र महिन्यांमध्ये, पौर्णिमेच्या शुभ दिवशी, विधिप्रमाणे वृषोस्त्सर्ग करावा.

विवाहोत्सर्जनं श्राद्धं नान्दीमुखमुपक्रमेत् । कुर्याद्भुवश्च संस्कारानग्निस्थापनमेव च ॥ २,४१.

विवाहोत्सर्जनाच्या वेळी, नांदीमुख श्राद्धाने सुरुवात करावी; नंतर भूमीचे संस्कार व अग्निस्थापन करावी.

वाप्यां कूपे गवां गोष्ठे स्थाप्याग्निं विधिवत्ततः । विवाहविधिना सर्वं कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम् ॥ २,४१.

तलाव, विहीर किंवा गोठ्यात अग्नि योग्य रीतीने स्थापावा; मग सर्व विधी विवाहाच्या पद्धतीने, ब्राह्मणाच्या पठणासह करावेत.

पात्रासादनं श्रपणमुपयमनकुशादिकम् । पुर्युक्षणान्ते होमं च कर्या द्वै ब्राह्मणेन तु ॥ २,४१.

भांडी तयार करणे, शिजवणे, कुश वगैरे आणणे, आणि पाणी शिंपडून शेवटी होम, हे सर्व दोन ब्राह्मणांनी करावे.

आघारावाज्यभागौ च चक्षुषी च प्रदा पयेत् । प्रथमेऽहरिति मन्त्रेण होतव्याश्च षडाहुतीः (तयः) ॥ २,४१.

आघार व आज्य भाग, तसेच डोळ्यांसाठीच्या आहुती द्याव्यात; 'प्रथम दिवस' या मंत्राने सहा आहुती द्याव्यात.

आघारावाज्यभागौ तु पायसेनाङ्गदेवताः । अग्नये रुद्राय शर्वाय पशुपतये उग्राय शिवाय । भवाय महादेवायेशानाय यमाय च ॥ २,४१.

आघार व आज्य भाग हे पायसासह अंगदेवतांसाठी द्यावेत: अग्नि, रुद्र, शर्व, पशुपति, उग्र, शिव, भव, महादेव, ईशान आणि यम यांना.