गरुडपुराणम्

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् । दापयेत्सर्वविप्रेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिबन्धनम्

वस्त्र व पादत्राणे यांसह आठ प्रकारच्या वस्तू द्याव्यात; सर्व ब्राह्मणांना वेगवेगळे वाटावे, एकाच पंक्तीत बसवू नये.

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । शङ्खपात्रे तथा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक्

पिंड जमिनीवर ठेवून, त्यावर गंध, फुले आणि अक्षता घालाव्यात; शंख व तांब्याच्या पात्रात वेगवेगळे तर्पण करावे.

ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनिं गतः । दातव्यं सर्वविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

ध्यान व एकाग्रतेने, गुडघ्यावर बसून, सर्व ब्राह्मणांना वेदशास्त्राच्या नियमानुसार दान द्यावे.

ऋचा वै दापयेदर्घ्यमेकोद्दिष्टे पृथक्पृथक् । आपोदेवीर्मधुमतीरादिपीठे प्रकल्पितम्

ऋचाचा उच्चार करून, प्रत्येक एकोदिष्टासाठी वेगळे अर्घ्य द्यावे; मधासारखी गोड पाणी ठराविक आसनावर ठेवावीत.

उपयामगृहीतोऽसि द्वितीयेऽर्घं निवेदयेत् । येनापावकचक्षुषा तृतीये च सकल्पितम्

‘तुम्ही स्वीकारले आहात’ असे सांगून दुसरे अर्घ्य द्यावे; ज्याच्या डोळ्यात अग्नी आहे त्याला तिसरे अर्घ्य विधिपूर्वक द्यावे.

ये देवासश्चतुर्थे तु समुद्रं गच्छ पञ्चमे । अग्निर्ज्योति स्तथा षष्ठे हिरण्यगर्भः सप्तमे

चौथ्या अर्घ्यात देवांना, पाचव्या अर्घ्यात समुद्राला, सहाव्या अर्घ्यात अग्नी व तेजाला, आणि सातव्या अर्घ्यात हिरण्यगर्भाला अर्पण करावे.

यमाय त्वाष्टमे ज्ञेयं यज्जग्रन्नवमे तथा । दशमे याः फलिनीति पिण्डे चैकादशे ततः

आठव्या अर्घ्यात यमाला, नवव्या अर्घ्यात जे अन्न घेतले जाते त्याला, दहाव्या अर्घ्यात फळ देणाऱ्यांना, आणि त्यानंतर एकादश पिंडाला अर्पण करावे.

भद्रं कर्णेभिरिति च कुर्यात्पिण्डविसर्जनम् । कृत्वैकादशदेवत्यं श्राद्धं कुर्यात्परेऽहनि

‘भद्रं कर्णेभिः’ असे म्हणत पिंड विसर्जन करावे; एकादश देवतांचे श्राद्ध पूर्ण करून, दुसऱ्या दिवशीचे श्राद्ध करावे.

विप्रानावाहयेत्पञ्च चतुर्वेदविशारदान् । विद्याशीलगुणोपेतान्स्व कीयाञ्छीलसत्तमान् । अब्यङ्गान्सप्रशस्तांश्च न त्वर्ज्यान्कदाचन

चारही वेदांचे जाणकार, विद्या, चांगले वर्तन आणि सद्गुण असलेले, दोषरहित व प्रशंसनीय असे पाच ब्राह्मण नेहमी बोलवावेत.

विष्णुः स्वर्णमयः कार्यो रुदस्ताम्रमयस्तथा । ब्रह्मा रूप्यमयस्तद्वद्यमो लोहमयो भवेत्

विष्णूचे सुवर्णाचे, रुद्राचे तांब्याचे, ब्रह्माचे चांदीचे आणि यमाचे लोखंडाचे बनवावे.

सीसकं तु भवेत्प्रेतं त्वथ वा दर्भकं तथा । शन्नोदेवीति मन्त्रेण गोविन्दं पश्चिमे न्यसेत्

प्रेताचे शिसे किंवा कुशाचे बनवावे; ‘शन्नो देवी’ या मंत्राने गोविंद पश्चिमेस ठेवावा.

अग्न आयाहीति रुद्रमुत्तरत्रैव विन्यसेत् । अग्निमीळेति मन्त्रेण पूर्वेणैव प्रजापतिम्

‘अग्ने आयाहि’ या मंत्राने रुद्र उत्तर दिशेला ठेवावा; ‘अग्निमीळे’ या मंत्राने प्रजापती पूर्वेस ठेवावा.

इषेत्वोर्जोति मन्त्रेण दक्षिणे स्थापयेद्यमम् । मध्ये मण्डलकं कृत्वा स्थाप्यो दर्भमयो नरः

‘इषे त्वोजे’ या मंत्राने यमाला दक्षिणेस ठेवावे; मध्यभागी मंडल काढून कुशाचा पुरुष ठेवावा.

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो यमः प्रेतश्च पञ्चमः । पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, यम आणि प्रेत हे पाचही वेगळ्या कलशात, प्रत्येकी पाच रत्नांनी सुशोभित ठेवावेत.

वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्रापराणि च । जपं कर्यात्पृथक्तत्र ब्रह्मादौ देवतासु च

वस्त्रे, यज्ञोपवीत आणि वेगवेगळी नाणी द्यावीत; तेथे ब्रह्मा व इतर देवतांसाठी स्वतंत्र जप करावा.

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि । जलधारां ततो दद्यत्पीठेपीठे पृथक्पृथक्

देवतांसाठी पाच श्राद्ध विधी नीट नियमाने करावेत. त्यानंतर प्रत्येक आसनावर वेगवेगळ्या पद्धतीने पाणी अर्पण करावे.

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मयेऽपि वा । तिलोदकं समादाय सर्वौषधिसमन्वितम्

शंखात, तांब्याच्या पात्रात किंवा ते न मिळाल्यास मातीच्या भांड्यात, तिळांचे पाणी आणि सर्व औषधी घालून ते घ्यावे.

आसनोपानहौ च्छत्रं मुद्रिका च कमण्डलुः । भाजनं भाजनाधारं वस्त्राण्यष्टविधं पदम्

आसन, पादत्राणे, छत्री, अंगठी, कमंडलू, भांडे, भांड्याचा आधार आणि आठ प्रकारचे वस्त्र—ही आठ वस्तू द्याव्यात.

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय विधियुक्तं खगेश्वर

तिळांनी भरलेले तांब्याचे भांडे, त्यासोबत सोने आणि दक्षिणा, हे सर्व योग्य रीतीने श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे.

ऋग्वेदपारगे दद्याज्जातसस्यां वसुन्धराम् । यजुर्वेदमये विप्रे गाञ्च दद्यात्पयस्विनीम्

ऋग्वेद जाणणाऱ्याला नवीन उगवलेल्या पिकांसह जमीन द्यावी; यजुर्वेद शिकलेल्या ब्राह्मणाला दूध देणारी गाय द्यावी.

सामगाय शिवोद्देशात्प्रदद्यात्कलधौतकम् । यमोद्देशात्तिलांल्लोहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम्

सामवेद गाणाऱ्याला शिवासाठी क्षाराने धुतलेले भांडे द्यावे; यमासाठी तिळ आणि लोखंड द्यावे, आणि त्यानंतर दक्षिणा द्यावी.

पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वौषधिसमन्वितम् । पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप

नंतर सर्व औषधी घालून एक बाहुली तयार करावी. आता, काश्यप, पळसाच्या दांड्यांचे विभाग ऐक.

कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम् । शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तोऽस्थिसञ्चयः

कृष्णमृगाची कातडी पसरून, कुशांनी माणसाचा आकार तयार करावा; हाडांसाठी तीनशे साठ दांडे वापरावेत.

विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक् । चत्वारिंशच्छिरोदेशे ग्रीवायां दश विन्यसेत्

ते दांडे प्रत्येक अवयवावर वेगळे ठेवावेत; डोक्यावर चाळीस, मानेवर दहा ठेवावेत.

विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिं जठरेऽपि च । बाहुयुग्मे शतं दद्यात्कटि देशे च विंशतिम्

छातीवर वीस, पोटावरही वीस, दोन्ही हातांवर शंभर, आणि कंबरेवर वीस दांडे ठेवावेत.

ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत् । दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड्दद्याद्वृषणद्वये । दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

दोन्ही मांडींवर शंभर, दोन्ही पिंडऱ्यांवर तीस, लिंगावर चार, वृषणांवर सहा, आणि पायांच्या बोटांवर दहा दांडे ठेवावेत—अशी हाडांची मांडणी करावी.

नारिकेलं शिरः स्थाने तुम्बं दद्याच्च तालुके । पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

डोक्याच्या जागी नारळ, तालव्यावर कुम्हडा, तोंडात पाच रत्ने, आणि जिभेवर केळ्याचे फळ ठेवावे.

अन्त्रेषु नालकं दद्याद्बालकं प्राण एव च । वसायीं मेदकं दद्याद्गोमूत्रेण तु मूत्रकम्

आतड्यांत नळी, श्वासाच्या ठिकाणी लहान काठी, मेदासाठी मज्जा, आणि मूत्रासाठी गायीचे मूत्र ठेवावे.

गन्धकं धातवो देयो हरितालं मनः शिला । रेतः स्थाने पारदञ्च पुरीषे पित्तलं तथा

गंधक आणि धातू, हरिताल आणि अभ्रक द्यावे; वीर्यासाठी पारद, आणि मलासाठी पितळ ठेवावे.