गरुडपुराणम्

सार्ध मासं तु वैश्यस्य सद्यः शूद्रे विधीयते । गङ्गायां यमुनायाञ्च नैमिषे पुष्करेऽथ च

वैश्यासाठी दीड महिन्यांनी आणि शूद्रासाठी त्वरित दहन करावे. गंगा, यमुना, नैमिष, पुष्कर या ठिकाणी—

तडागे जलूपूर्णे वा ह्रदे वा विमलोदके । वाप्यां कूपे गवां गोष्ठे गृहे वा प्रतिमालये

तलावात, पाण्याने भरलेल्या जागेत, शुद्ध जल असलेल्या सरोवरात, विहिरीत, गोठ्यात, घरात किंवा मंदिरात—

कृष्णाग्रे कारयेद्विप्र बलिं नारायणाह्वयम् । प्रेताय तर्पणं कार्यं मन्त्रैः पौराणवैदिकैः

कृष्णासमोर ब्राह्मणासाठी नारायण नावाची बलि द्यावी; प्रेतासाठी पुराण व वेदातील मंत्रांनी तर्पण करावे.

सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् । कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि

सर्व औषधी वनस्पती आणि अक्षता एकत्र करून, विष्णूला उद्देशून तर्पण करावे; पुरुषसूक्त किंवा वैष्णव मंत्रांनी हे करावे.

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुरिति स्मरेत् । अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः

दक्षिणेकडे तोंड करून, प्रेताला विष्णू म्हणून आठवावे—जो अनादी, अनंत, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा देव आहे.

अव्ययः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भवेत् । तर्पणस्यावसाने च वीतरागो विमत्सरः

जो अविनाशी, कमळासारख्या डोळ्यांचा आणि प्रेतांना मुक्ती देणारा आहे; तर्पणाच्या शेवटी, मनात कोणतीही आसक्ती किंवा मत्सर नसावा.

जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिप्मान्धर्मतत्परः । दानधर्मरतः शान्तः प्रणम्य वाग्यतः शुचिः

इंद्रिय आणि मन जिंकलेला, शुद्ध, धर्मनिष्ठ, दानधर्मात रमणारा, शांत, वाक्य संयमित आणि शुद्ध मनाने, नम्रपणे वागावा.

यजमानो भबेत्तत्र शुचिर्वन्धुसमन्वितः । भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धत्येकादशैव तु

त्या ठिकाणी यजमानाने शुद्ध राहून, आप्तेष्टांसह, भक्तीभावाने एकादश श्राद्ध विधीने करावे.

सर्वकर्मविपाकेन एकैकाग्रे समाहितः । तोयव्रीहियवान् षष्ट्या गोधूमांश्च प्रियङ्गुकान्

सर्व कर्मांचे फळ लक्षात ठेवून, एकाग्र चित्ताने, पाणी, तांदूळ, ज्वारी, गहू आणि प्रियंगू हे प्रत्येकी साठ द्यावे.

हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च चलेकम् । दापयेत्सर्वसस्यानि क्षीरक्षौद्रयुतानि च

शुभ शिजवलेले अन्न, नाणे, एक छत्र आणि पगडी, सर्व प्रकारचे धान्य, तसेच दूध आणि मध मिसळलेले पदार्थ द्यावेत.

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् । दापयेत्सर्वविप्रेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिबन्धनम्

वस्त्र व पादत्राणे यांसह आठ प्रकारच्या वस्तू द्याव्यात; सर्व ब्राह्मणांना वेगवेगळे वाटावे, एकाच पंक्तीत बसवू नये.

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । शङ्खपात्रे तथा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक्

पिंड जमिनीवर ठेवून, त्यावर गंध, फुले आणि अक्षता घालाव्यात; शंख व तांब्याच्या पात्रात वेगवेगळे तर्पण करावे.

ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनिं गतः । दातव्यं सर्वविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

ध्यान व एकाग्रतेने, गुडघ्यावर बसून, सर्व ब्राह्मणांना वेदशास्त्राच्या नियमानुसार दान द्यावे.

ऋचा वै दापयेदर्घ्यमेकोद्दिष्टे पृथक्पृथक् । आपोदेवीर्मधुमतीरादिपीठे प्रकल्पितम्

ऋचाचा उच्चार करून, प्रत्येक एकोदिष्टासाठी वेगळे अर्घ्य द्यावे; मधासारखी गोड पाणी ठराविक आसनावर ठेवावीत.

उपयामगृहीतोऽसि द्वितीयेऽर्घं निवेदयेत् । येनापावकचक्षुषा तृतीये च सकल्पितम्

‘तुम्ही स्वीकारले आहात’ असे सांगून दुसरे अर्घ्य द्यावे; ज्याच्या डोळ्यात अग्नी आहे त्याला तिसरे अर्घ्य विधिपूर्वक द्यावे.

ये देवासश्चतुर्थे तु समुद्रं गच्छ पञ्चमे । अग्निर्ज्योति स्तथा षष्ठे हिरण्यगर्भः सप्तमे

चौथ्या अर्घ्यात देवांना, पाचव्या अर्घ्यात समुद्राला, सहाव्या अर्घ्यात अग्नी व तेजाला, आणि सातव्या अर्घ्यात हिरण्यगर्भाला अर्पण करावे.

यमाय त्वाष्टमे ज्ञेयं यज्जग्रन्नवमे तथा । दशमे याः फलिनीति पिण्डे चैकादशे ततः

आठव्या अर्घ्यात यमाला, नवव्या अर्घ्यात जे अन्न घेतले जाते त्याला, दहाव्या अर्घ्यात फळ देणाऱ्यांना, आणि त्यानंतर एकादश पिंडाला अर्पण करावे.

भद्रं कर्णेभिरिति च कुर्यात्पिण्डविसर्जनम् । कृत्वैकादशदेवत्यं श्राद्धं कुर्यात्परेऽहनि

‘भद्रं कर्णेभिः’ असे म्हणत पिंड विसर्जन करावे; एकादश देवतांचे श्राद्ध पूर्ण करून, दुसऱ्या दिवशीचे श्राद्ध करावे.

विप्रानावाहयेत्पञ्च चतुर्वेदविशारदान् । विद्याशीलगुणोपेतान्स्व कीयाञ्छीलसत्तमान् । अब्यङ्गान्सप्रशस्तांश्च न त्वर्ज्यान्कदाचन

चारही वेदांचे जाणकार, विद्या, चांगले वर्तन आणि सद्गुण असलेले, दोषरहित व प्रशंसनीय असे पाच ब्राह्मण नेहमी बोलवावेत.

विष्णुः स्वर्णमयः कार्यो रुदस्ताम्रमयस्तथा । ब्रह्मा रूप्यमयस्तद्वद्यमो लोहमयो भवेत्

विष्णूचे सुवर्णाचे, रुद्राचे तांब्याचे, ब्रह्माचे चांदीचे आणि यमाचे लोखंडाचे बनवावे.

सीसकं तु भवेत्प्रेतं त्वथ वा दर्भकं तथा । शन्नोदेवीति मन्त्रेण गोविन्दं पश्चिमे न्यसेत्

प्रेताचे शिसे किंवा कुशाचे बनवावे; ‘शन्नो देवी’ या मंत्राने गोविंद पश्चिमेस ठेवावा.

अग्न आयाहीति रुद्रमुत्तरत्रैव विन्यसेत् । अग्निमीळेति मन्त्रेण पूर्वेणैव प्रजापतिम्

‘अग्ने आयाहि’ या मंत्राने रुद्र उत्तर दिशेला ठेवावा; ‘अग्निमीळे’ या मंत्राने प्रजापती पूर्वेस ठेवावा.

इषेत्वोर्जोति मन्त्रेण दक्षिणे स्थापयेद्यमम् । मध्ये मण्डलकं कृत्वा स्थाप्यो दर्भमयो नरः

‘इषे त्वोजे’ या मंत्राने यमाला दक्षिणेस ठेवावे; मध्यभागी मंडल काढून कुशाचा पुरुष ठेवावा.

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो यमः प्रेतश्च पञ्चमः । पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, यम आणि प्रेत हे पाचही वेगळ्या कलशात, प्रत्येकी पाच रत्नांनी सुशोभित ठेवावेत.

वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्रापराणि च । जपं कर्यात्पृथक्तत्र ब्रह्मादौ देवतासु च

वस्त्रे, यज्ञोपवीत आणि वेगवेगळी नाणी द्यावीत; तेथे ब्रह्मा व इतर देवतांसाठी स्वतंत्र जप करावा.

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि । जलधारां ततो दद्यत्पीठेपीठे पृथक्पृथक्

देवतांसाठी पाच श्राद्ध विधी नीट नियमाने करावेत. त्यानंतर प्रत्येक आसनावर वेगवेगळ्या पद्धतीने पाणी अर्पण करावे.

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मयेऽपि वा । तिलोदकं समादाय सर्वौषधिसमन्वितम्

शंखात, तांब्याच्या पात्रात किंवा ते न मिळाल्यास मातीच्या भांड्यात, तिळांचे पाणी आणि सर्व औषधी घालून ते घ्यावे.

आसनोपानहौ च्छत्रं मुद्रिका च कमण्डलुः । भाजनं भाजनाधारं वस्त्राण्यष्टविधं पदम्

आसन, पादत्राणे, छत्री, अंगठी, कमंडलू, भांडे, भांड्याचा आधार आणि आठ प्रकारचे वस्त्र—ही आठ वस्तू द्याव्यात.

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय विधियुक्तं खगेश्वर

तिळांनी भरलेले तांब्याचे भांडे, त्यासोबत सोने आणि दक्षिणा, हे सर्व योग्य रीतीने श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे.