गरुडपुराणम्

कन्यां विवाहयेद्यस्तु ब्राह्मणं वेदपारगम् । इन्द्रलोके वसेत्सोऽपि स्वकुलैः परिवेष्टितः ॥ २,३८.

जो आपली कन्या वेदपारंगत ब्राह्मणाला विवाहात देतो, तो आपल्या कुटुंबासह इंद्रलोकात वास करतो.

महादानानि दत्वा च नरस्तत्फलमामुयात् ॥ २,३८.

जो मोठी दाने देतो, त्याला त्याचं फळ नक्की मिळतं.

वापी कूपतडागानामारामसुरसद्मनाम् । जीर्णोद्धारं प्रकुर्वाणः पूर्वकर्तुः फलं लभेत् । जीर्णोद्धारेण वा तेषां तत्पुण्यं द्विगुणं भवेत् ॥ २,३८.

जो विहिरी, कूप, तळे, बाग किंवा मंदिरे जीर्णावस्थेत असताना दुरुस्त करतो, त्याला पहिल्यांदा बांधणाऱ्याचं फळ मिळतं; आणि दुरुस्ती केल्याने ते पुण्य दुप्पट होतं.

शीतवा तातपहरमपि पर्णकुटीरकम् । कृत्वा विप्राय विदुषे प्रददाति कुटुम्बिने ॥ २,३८.

जो माणूस थंडी-उष्णतेपासून संरक्षण करणारी पर्णकुटी बांधून, ती विद्वान आणि कुटुंब असलेल्या ब्राह्मणाला देतो,

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च नरः स्वर्गे महीयते ॥ २,३८.

तो माणूस तीस कोटी आणि अर्ध्या कोटी वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळवतो.

या स्त्री सवर्णा संशुबा मृतं पतिमनुव्रजेत् । सा मृता स्वर्गमाप्नोति वर्षाणां रोमसंख्यता ॥ २,३८.

ती स्त्री जी आपल्या जातीची, सद्गुणी असून पतीच्या मृत्यूनंतर त्याच्या मागे जाते, ती मरणानंतर आपल्या अंगावरील केसांच्या संख्येइतकी वर्षे स्वर्गात राहते.

पुत्रपौत्रादिकं त्यक्त्वा स्वपतिं यानुगच्छति । स्वर्गं लभेतां तौ चोभौ दिव्यस्त्रीभिरलङ्कृतौ ॥ २,३८.

जी स्त्री आपले पुत्र, नातवंडे आणि इतर सर्व सोडून आपल्या पतीच्या मागे जाते, ती आणि तिचा पती दोघेही दिव्य स्त्रियांनी अलंकृत होऊन स्वर्गात जातात.

कृत्वा पापान्यनेकानि भर्तृद्रोहमतिः सदा । प्रक्षालयति सर्वाणि या स्वं पतिमनुव्रजेत् ॥ २,३८.

जरी तिने अनेक पापे केली असतील आणि नेहमी पतीला फसवण्याचा विचार केला असेल, तरीसुद्धा आपल्या पतीच्या मागे गेल्यावर ती सर्व पापे धुऊन निघतात.

महापापसमाचारो भर्ता चेद्दुष्कृती भवेत् । तस्याप्यनुव्रता नारी नारायेत्सर्वकिल्बिषम् ॥ २,३८.

पती मोठ्या पापांत गुंतला असेल किंवा वाईट स्वभावाचा असला, तरीसुद्धा जी स्त्री त्याच्याशी निष्ठावान राहते, ती त्याची सर्व दोषे दूर करते.

ग्रासमात्रं नियमतो नित्यदानं करोति यः । चतुश्चामरसंयुक्तविमानेनाधिगच्छति ॥ २,३८.

जो माणूस नियमाने रोज एक घास अन्न दान करतो, तो चार चामरांनी सजलेल्या दिव्य विमानात बसतो.

यत्कृतं हि मनुष्येण पापमामरणान्तिकम् । तत्सर्वं नाशमायाति वर्षवृत्तिप्रदानतः ॥ २,३८.

माणसाने मृत्यूपर्यंत केलेली सर्व पापे, वार्षिक विधीप्रमाणे दान केल्याने नष्ट होतात.

भूतं भव्यं बविष्यञ्च पापं जन्मत्रयार्जितम् । पक्षालयति तत्सर्वं विप्रकन्योपनायनात् ॥ २,३८.

भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्य या तीन जन्मांत मिळवलेली सर्व पापे, ब्राह्मण कन्येचे उपनयन केल्याने धुऊन निघतात.

दशकूपसमा वापि दशवापीसमं सरः । सरो भिर्दशभिस्तुल्या या प्रपा निर्जले वने ॥ २,३८.

दहा विहिरींइतके एक तळे, दहा तळ्यांइतके एक सरोवर, आणि दहा सरोवरांइतके एक मोठे सरोवर; पण पाण्याविना जंगलात केलेली एक पाणवठा या सर्वांइतकीच श्रेष्ठ आहे.

या वापी निर्जले देशे यद्दानं निर्धने द्विजे । प्राणिनां यो दयां धत्ते स भवेन्नाकनायकः ॥ २,३८.

पाण्याविना प्रदेशात केलेले तळे, गरीब ब्राह्मणाला दिलेले दान, आणि सर्व प्राण्यांवर केलेली दया—हे जो पाळतो तो स्वर्गात प्रमुख होतो.

एवमादिभिरन्यैश्च सुकृतैः स्वर्गभाग्भवेत् । स तत्सर्वं फलं प्राप्य प्रतिष्ठां परमां लभेत् ॥ २,३८.

अशा प्रकारच्या आणि इतर चांगल्या कर्मांनी माणूस स्वर्गाचा अधिकारी होतो; ती सर्व फळे मिळवून तो श्रेष्ठ स्थान प्राप्त करतो.

फल्गु कार्यं परित्यज्य सततं धर्मवान् भवेत् । दानं दमो दया चेति सारमेतत्त्रयं भुवि ॥ २,३८.

निरर्थक कर्मे सोडून नेहमी धर्माचाच आश्रय घ्यावा; दान, संयम आणि दया—ही तीन गोष्टी पृथ्वीवरील सार आहेत.

दानं साधोर्दरिद्रस्य शून्यलिङ्गस्य पूजनम् । अनाथप्रेतसंस्कारः कोटियज्ञफलप्रदः ॥ २,३८.

सज्जन गरीबाला दिलेले दान, रिकाम्या प्रतीकेची पूजा, आणि अनाथ मृताचे संस्कार—हे सर्व कोटी यज्ञांच्या फळासमान आहेत.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३९ तार्क्ष्य उवाच । सूतकानां विधिं ब्रूहि दयां कृत्वा मयिप्रभो । विवेकाय हि चित्तस्य मानवानां हिताय च ॥ २,३९.

तार्क्ष्य म्हणाला: प्रभो, माझ्यावर कृपा करून जन्म-मृत्यूच्या अशौचाचे नियम मला सांग, जेणेकरून मनाची समज वाढेल आणि माणसांचे कल्याण होईल.

श्रीकृष्ण उवाच । मृते जन्मनी पक्षीन्द्र सूतकं स्याच्चतुर्विधम् । चतुर्णामपि वर्णानां सामान्यते विवर्जितम् ॥ २,३९.

श्रीकृष्ण म्हणाले: पक्षीराज, जन्म आणि मृत्यूचे अशौच चार प्रकारचे असते, आणि ते सर्व जातींसाठी सारखे नसते.

उभयत्र दशाहानि कुलस्यान्नं विवर्जियेत् । दानं प्रतिग्रहो होमः स्वाध्यायश्च निवर्तते ॥ २,३९.

दोन्ही प्रसंगी, दहा दिवस कुटुंबाने अन्न वर्ज्य करावे; दान, दान घेणे, होम आणि स्वाध्याय हे सर्व बंद ठेवावे.

देशं कालं तथात्मानं द्रव्यं द्रव्यप्रयाजनम् । उपपत्तिंव्मवस्थाञ्च ज्ञात्वां कर्म समाचरेत् ॥ २,३९.

देश, काळ, स्वतः, वस्तू, तिचा उपयोग, परिस्थिती आणि अवस्था जाणून, योग्य कर्म करावे.

गुहावह्निप्रवेसे च देशान्तरमृतेषु च । स्नानं सचेलं कर्तव्यं सद्यः शौचं विधीयते ॥ २,३९.

गुहेत, अग्नीत किंवा परदेशात प्रवेश करताना, कपड्यांसह स्नान करावे; अशा वेळी लगेच शुद्धता येते.

आमगर्भाश्च ये जीवा ये च गर्भाद्विनिः सृताः । न तेषामग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया ॥ २,३९.

जे जीव गर्भातच मरतात किंवा अकाली जन्मतात, त्यांच्यासाठी अग्निसंस्कार, अशौच किंवा पिंडदान काहीच नसते.

शिल्पिनः कारवो वैद्या दासीदासास्तथैव च । राजानः श्रोतियाश्चैव सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः ॥ २,३९.

कारागीर, शिल्पकार, वैद्य, दासी-दास, तसेच राजा आणि वेदपठण करणारे, हे सर्व लगेच शुद्ध मानले जातात.

सत्री च (व्रती) मन्त्रपूतश्च आहिताग्निर्नृपस्तथा । एतेषां सूतकं नास्ति यस्य चेच्छन्ति पार्थिवाः ॥ २,३९.

व्रतस्थ स्त्री, मंत्राने शुद्ध झालेला, अग्निहोत्र करणारा गृहस्थ आणि राजा—यांना राजाने मान्यता दिल्यास अशौच लागत नाही.

प्रसवे च सपिण्डानां न कुर्यात्सङ्करं द्विजः । दशाहाच्छ्रुध्यते माता अवगाह्य पिता शुचिः ॥ २,३९.

संततीच्या जन्मावेळी, द्विजाने नातेवाईकांशी मिसळू नये; दहा दिवसांनी माता शुद्ध होते आणि वडील स्नान करून शुद्ध होतात.

विवाहोत्सवयज्ञेषु अन्तरा मृतसूतके । पूर्वसङ्कल्पितं वित्तं भोज्यं तन्मनुरब्रवीत् ॥ २,३९.

लग्न, उत्सव किंवा यज्ञाच्या वेळी मृत्यू किंवा जन्माचे अशौच आले, तर पूर्वी ठरवलेले धन व भोजन वापरता येते, असे मनू म्हणतो.

सर्वेषामेवमाशौचं मातापित्रोस्तु सूतकम् । सूकतं मातुरेवस्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः ॥ २,३९.

सर्वांसाठी अशौच असेच असते; पण आई-वडिलांसाठी फक्त आई अशुद्ध मानली जाते, वडील पाणी शिंपडून शुद्ध होतात.

अन्तर्दशाहे स्याताञ्चेत्पुनर्मरणजन्मनी । तावत्स्यादशुचिर्विप्रो यावत्तत्स्यादनिर्दशम् ॥ २,३९.

दहा दिवसांच्या आत पुन्हा मृत्यू किंवा जन्म झाला, तर द्विज त्या शेवटच्या घटनेपासून दहा दिवस अशुद्ध राहतो.