गरुडपुराणम्

प्रातः प्रातः प्रपश्यन्ति नर्मदां मत्स्यघातिनः । न ते शिवपुरीं यान्ति चित्तवृत्तिर्गरीयसी ॥ २,३८.

जे लोक रोज सकाळी-सकाळी नर्मदा नदीचं दर्शन घेतात पण मासे मारतात, ते शिवाच्या नगरीत पोहोचत नाहीत; त्यांच्या मनाच्या हालचाली जड असतात.

यादृक्चित्तप्रतीतिः स्यात्तादृक्कर्मफलं नृणाम् । परलोकगतिस्तादृक सूचीसूत्रविचारवत् ॥ २,३८.

माणसाच्या मनात जशी श्रद्धा असते, तसं त्याच्या कर्माचं फळ मिळतं; आणि पुढच्या जन्माची वाटही तशीच असते, जशी सुईतून दोरा जातो.

ब्राह्मणार्थे गवार्थे च स्त्रीणां बलवधेषु च । प्राणत्यागपरो यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २,३८.

जो ब्राह्मणासाठी, गायीसाठी किंवा स्त्रियांच्या रक्षणासाठी प्राण देतो, तो नक्कीच मुक्तीला पोहोचतो.

अनाशके मृतौ यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात् । अनाशके मृतो यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः ॥ २,३८.

जो कुठलीही आशा न ठेवता मरतो, तो मुक्तीला पोहोचतो; आणि असा माणूस सर्व बंधनांतून सुटतो.

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यस्ततो मोक्षमवाप्नुयात् । एते वै मोक्षमार्गाश्च स्वर्गमार्गास्तथैव च ॥ २,३८.

जो ब्राह्मणांना दान देतो, त्याला मुक्ती मिळते; हेच खरे मुक्तीचे आणि स्वर्गाचे मार्ग आहेत.

गोग्रहे देशविध्वंसे मरणं रणतीर्थयोः । उत्तमाधममध्यस्य बाध्यमानस्य देहिनः । आत्मानं तत्र सन्त्यज्य स्वर्गवासं लभेच्चिरम् ॥ २,३८.

गायींच्या चोरीत, देशाच्या नाशात किंवा रणभूमीच्या पवित्र स्थळी मृत्यू आला, मग तो श्रेष्ठ, मध्यम किंवा कनिष्ठ असो, जो देहधारी तिथे स्वतःला सोडतो, त्याला दीर्घकाळ स्वर्गवास मिळतो.

जीवितं मरणञ्चैव द्वयं शिक्षेत पण्डितः । जीवितं दानभोगाभ्यां मरणं रणतीर्थयोः ॥ २,३८.

शहाण्या माणसाने जीवन आणि मृत्यू दोन्ही शिकावं; जीवन दान आणि उपभोग यातून, आणि मृत्यू रणभूमीच्या पवित्र स्थळी.

हरिक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे भृगुक्षेत्रे तथैव च । प्रभासे श्रीस्थले चैव अर्बुदे च त्रिपुष्करे ॥ २,३८.

हरिक्षेत्र, कुरुक्षेत्र, भृगुक्षेत्र, प्रभास, श्रीस्थळ, अर्बुद आणि त्रिपुष्कर या पवित्र स्थळी—

भूतेश्वरे मृतो यस्तु स्वर्गे वसति मानवः । ब्रह्मणो दिवसं यावत्ततः पतति भूतले ॥ २,३८.

जो भूतश्वर येथे मरतो, तो ब्रह्मदेवाच्या एका दिवसापर्यंत स्वर्गात राहतो, आणि मग पृथ्वीवर परत येतो.

वर्षवृत्तिन्तु यो दद्याद्ब्राह्मणे दोषवर्जिते । सर्वं कलं स मुद्धृत्य स्वर्गलोके महीयते ॥ २,३८.

जो दोषरहित ब्राह्मणाला वर्षभराचं दान देतो, तो सर्व पापं दूर करून स्वर्गात मोठा सन्मान मिळवतो.

कन्यां विवाहयेद्यस्तु ब्राह्मणं वेदपारगम् । इन्द्रलोके वसेत्सोऽपि स्वकुलैः परिवेष्टितः ॥ २,३८.

जो आपली कन्या वेदपारंगत ब्राह्मणाला विवाहात देतो, तो आपल्या कुटुंबासह इंद्रलोकात वास करतो.

महादानानि दत्वा च नरस्तत्फलमामुयात् ॥ २,३८.

जो मोठी दाने देतो, त्याला त्याचं फळ नक्की मिळतं.

वापी कूपतडागानामारामसुरसद्मनाम् । जीर्णोद्धारं प्रकुर्वाणः पूर्वकर्तुः फलं लभेत् । जीर्णोद्धारेण वा तेषां तत्पुण्यं द्विगुणं भवेत् ॥ २,३८.

जो विहिरी, कूप, तळे, बाग किंवा मंदिरे जीर्णावस्थेत असताना दुरुस्त करतो, त्याला पहिल्यांदा बांधणाऱ्याचं फळ मिळतं; आणि दुरुस्ती केल्याने ते पुण्य दुप्पट होतं.

शीतवा तातपहरमपि पर्णकुटीरकम् । कृत्वा विप्राय विदुषे प्रददाति कुटुम्बिने ॥ २,३८.

जो माणूस थंडी-उष्णतेपासून संरक्षण करणारी पर्णकुटी बांधून, ती विद्वान आणि कुटुंब असलेल्या ब्राह्मणाला देतो,

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च नरः स्वर्गे महीयते ॥ २,३८.

तो माणूस तीस कोटी आणि अर्ध्या कोटी वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळवतो.

या स्त्री सवर्णा संशुबा मृतं पतिमनुव्रजेत् । सा मृता स्वर्गमाप्नोति वर्षाणां रोमसंख्यता ॥ २,३८.

ती स्त्री जी आपल्या जातीची, सद्गुणी असून पतीच्या मृत्यूनंतर त्याच्या मागे जाते, ती मरणानंतर आपल्या अंगावरील केसांच्या संख्येइतकी वर्षे स्वर्गात राहते.

पुत्रपौत्रादिकं त्यक्त्वा स्वपतिं यानुगच्छति । स्वर्गं लभेतां तौ चोभौ दिव्यस्त्रीभिरलङ्कृतौ ॥ २,३८.

जी स्त्री आपले पुत्र, नातवंडे आणि इतर सर्व सोडून आपल्या पतीच्या मागे जाते, ती आणि तिचा पती दोघेही दिव्य स्त्रियांनी अलंकृत होऊन स्वर्गात जातात.

कृत्वा पापान्यनेकानि भर्तृद्रोहमतिः सदा । प्रक्षालयति सर्वाणि या स्वं पतिमनुव्रजेत् ॥ २,३८.

जरी तिने अनेक पापे केली असतील आणि नेहमी पतीला फसवण्याचा विचार केला असेल, तरीसुद्धा आपल्या पतीच्या मागे गेल्यावर ती सर्व पापे धुऊन निघतात.

महापापसमाचारो भर्ता चेद्दुष्कृती भवेत् । तस्याप्यनुव्रता नारी नारायेत्सर्वकिल्बिषम् ॥ २,३८.

पती मोठ्या पापांत गुंतला असेल किंवा वाईट स्वभावाचा असला, तरीसुद्धा जी स्त्री त्याच्याशी निष्ठावान राहते, ती त्याची सर्व दोषे दूर करते.

ग्रासमात्रं नियमतो नित्यदानं करोति यः । चतुश्चामरसंयुक्तविमानेनाधिगच्छति ॥ २,३८.

जो माणूस नियमाने रोज एक घास अन्न दान करतो, तो चार चामरांनी सजलेल्या दिव्य विमानात बसतो.

यत्कृतं हि मनुष्येण पापमामरणान्तिकम् । तत्सर्वं नाशमायाति वर्षवृत्तिप्रदानतः ॥ २,३८.

माणसाने मृत्यूपर्यंत केलेली सर्व पापे, वार्षिक विधीप्रमाणे दान केल्याने नष्ट होतात.

भूतं भव्यं बविष्यञ्च पापं जन्मत्रयार्जितम् । पक्षालयति तत्सर्वं विप्रकन्योपनायनात् ॥ २,३८.

भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्य या तीन जन्मांत मिळवलेली सर्व पापे, ब्राह्मण कन्येचे उपनयन केल्याने धुऊन निघतात.

दशकूपसमा वापि दशवापीसमं सरः । सरो भिर्दशभिस्तुल्या या प्रपा निर्जले वने ॥ २,३८.

दहा विहिरींइतके एक तळे, दहा तळ्यांइतके एक सरोवर, आणि दहा सरोवरांइतके एक मोठे सरोवर; पण पाण्याविना जंगलात केलेली एक पाणवठा या सर्वांइतकीच श्रेष्ठ आहे.

या वापी निर्जले देशे यद्दानं निर्धने द्विजे । प्राणिनां यो दयां धत्ते स भवेन्नाकनायकः ॥ २,३८.

पाण्याविना प्रदेशात केलेले तळे, गरीब ब्राह्मणाला दिलेले दान, आणि सर्व प्राण्यांवर केलेली दया—हे जो पाळतो तो स्वर्गात प्रमुख होतो.

एवमादिभिरन्यैश्च सुकृतैः स्वर्गभाग्भवेत् । स तत्सर्वं फलं प्राप्य प्रतिष्ठां परमां लभेत् ॥ २,३८.

अशा प्रकारच्या आणि इतर चांगल्या कर्मांनी माणूस स्वर्गाचा अधिकारी होतो; ती सर्व फळे मिळवून तो श्रेष्ठ स्थान प्राप्त करतो.

फल्गु कार्यं परित्यज्य सततं धर्मवान् भवेत् । दानं दमो दया चेति सारमेतत्त्रयं भुवि ॥ २,३८.

निरर्थक कर्मे सोडून नेहमी धर्माचाच आश्रय घ्यावा; दान, संयम आणि दया—ही तीन गोष्टी पृथ्वीवरील सार आहेत.

दानं साधोर्दरिद्रस्य शून्यलिङ्गस्य पूजनम् । अनाथप्रेतसंस्कारः कोटियज्ञफलप्रदः ॥ २,३८.

सज्जन गरीबाला दिलेले दान, रिकाम्या प्रतीकेची पूजा, आणि अनाथ मृताचे संस्कार—हे सर्व कोटी यज्ञांच्या फळासमान आहेत.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३९ तार्क्ष्य उवाच । सूतकानां विधिं ब्रूहि दयां कृत्वा मयिप्रभो । विवेकाय हि चित्तस्य मानवानां हिताय च ॥ २,३९.

तार्क्ष्य म्हणाला: प्रभो, माझ्यावर कृपा करून जन्म-मृत्यूच्या अशौचाचे नियम मला सांग, जेणेकरून मनाची समज वाढेल आणि माणसांचे कल्याण होईल.

श्रीकृष्ण उवाच । मृते जन्मनी पक्षीन्द्र सूतकं स्याच्चतुर्विधम् । चतुर्णामपि वर्णानां सामान्यते विवर्जितम् ॥ २,३९.

श्रीकृष्ण म्हणाले: पक्षीराज, जन्म आणि मृत्यूचे अशौच चार प्रकारचे असते, आणि ते सर्व जातींसाठी सारखे नसते.