गरुडपुराणम्

तीर्थे गृहे वा संन्यासं नीत्वा चेन्म्रियते यदि । प्रत्यहं लभते सोऽपि पूर्वोक्तं द्विगुणं फलम् ॥ २,३६.

तीर्थस्थळी किंवा घरी संन्यास घेतल्यावर मृत्यू आला, तर त्याला दररोज पूर्वी सांगितलेले फळ दुपटीने मिळते.

महारोगोपपत्तौ च गृहीतेऽनशने कृते । पुनर्न जायते रोगो देववद्धि विराजते ॥ २,३६.

मोठा आजार आल्यावर उपवास केल्यास, तो आजार पुन्हा होत नाही आणि माणूस देवासारखा तेजस्वी दिसतो.

य आतुरः सन् सन्न्यासं गृह्णाति यदि मानवः । पुनर्न जायते भूमौ संसारे दुः खसागरे ॥ २,३६.

जो माणूस आजारी असताना संन्यास घेतो, त्याचा पुन्हा या जगात, दुःखाच्या सागरात जन्म होत नाही.

अहन्यहनि दातव्यं ब्राह्मणानाञ्च भोजनम् । तिलपात्रं यथाशक्ति दीपदानं सुरार्चनम् ॥ २,३६.

दररोज ब्राह्मणांना जेवण द्यावे, शक्य असेल तसे तिळाचे पात्र, दिव्यांचे दान आणि देवांची पूजा करावी.

एवं वृत्तस्य दह्यन्ते पापान्युच्चावचानि च । मृतो मुक्तिमवाप्नोति यथा सर्वे महर्षयः ॥ २,३६.

अशा रीतीने वागणाऱ्याचे मोठी-लहान सर्व पापे जळून जातात; मृत्यूनंतर त्याला मुक्ती मिळते, जशी सर्व महर्षींना मिळाली.

तस्मादनशनं नॄणां वैकुण्ठपददायकम् । तस्मात्स्वस्थे चोत्तरे वा साधयेन्मोक्षलक्षणम् ॥ २,३६.

म्हणून उपवास माणसाला वैकुंठ मिळवून देतो; म्हणून, आरोग्यपूर्ण असो वा आयुष्याच्या शेवटी असो, मुक्तीसाठी प्रयत्न करावा.

पुत्त्रद्रव्यादि सन्त्यज्य तीर्थं व्रजति यो नरः । ब्रह्माद्या देवतास्तस्य भवेयुस्तुष्टिपुष्टिदाः ॥ २,३६.

जो माणूस मुलं, संपत्ती वगैरे सोडून तीर्थक्षेत्री जातो, त्याला ब्रह्मा पासून इतर देवता समाधान आणि पोषण देतात.

यस्तीर्थसंमुखो भूत्वा व्रते ह्यनशने कृते । चेन्म्रियेतान्तरालेऽपि ऋषीणां मण्डले वसेत् ॥ २,३६.

जो तीर्थयात्रेला निघून उपवासाचे व्रत घेतो आणि वाटेतच मरण पावतो, तो ऋषींच्या मंडळात वास करतो.

व्रतं निरशन कृत्वा स्वगृहेऽपि मृतो यदि । स्वकुलानि परित्यज्य एकाकी विचरेद्दिवि ॥ २,३६.

जर उपवासाचे व्रत पूर्ण करून माणूस घरीच मरण पावला, तरी तो आपले कुटुंब सोडून स्वर्गात एकटा फिरतो.

अन्नञ्चैव तथा तोयं परित्यज्य नरो यदि । पीतमत्पादतोयश्च न पुनर्जायते क्षितौ ॥ २,३६.

जो माणूस अन्न आणि पाणी सोडतो आणि फक्त माझ्या पायाचे पाणी पितो, त्याचा पुन्हा पृथ्वीवर जन्म होत नाही.

कृत्त्यासीनन्तत्तीर्थगतं रक्षन्ति वनदेवताः । यमदूता विशेषेण न याम्यास्तस्य पार्श्वगाः ॥ २,३६.

जो काढलेले केस करून तीर्थक्षेत्री जातो, त्याचे वनातील देवता विशेष रक्षण करतात; यमाचे दूत त्याच्याजवळ येत नाहीत.

तीर्थसेवी नरो यस्तु सर्वकिल्बिषवर्जितः । तत्र म्रियते दह्येत तत्तीर्थफलभाग्भवेत् ॥ २,३६.

जो माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होऊन तीर्थसेवा करतो आणि तिथेच मरण पावतो, त्याचे शरीर जळते आणि त्याला त्या तीर्थाचे फळ मिळते.

सेवितेऽपि सदा तथि ह्यन्यत्र म्रियते यदि । शुभे देशे कुले धीमान् स भवेद्वेदविद्द्विजः ॥ २,३६.

जो नेहमी तीर्थसेवा करतो पण दुसरीकडे मरण पावतो, तो चांगल्या देशात आणि कुलात वेदज्ञ, बुद्धिमान ब्राह्मण म्हणून जन्म घेतो.

कृत्वा निरशनं तार्क्ष्य पुनर्जीवति मानवः । ब्राह्मणान् स समाहूय सर्वस्वं यत्परित्यजेत् ॥ २,३६.

तात, उपवास केल्यानंतर माणूस पुन्हा जिवंत राहिला, तर त्याने ब्राह्मणांना बोलावून आपली सर्व संपत्ती द्यावी.

चान्द्रायणं चरेत्कृत्स्नमनुज्ञातश्च तैर्द्विजैः । अनृतं न वदेत्पश्चाद्धर्ममेव समाचरेत् ॥ २,३६.

त्या ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन पूर्ण चांद्रायण व्रत करावे आणि नंतर कधीही खोटे बोलू नये, नेहमी धर्माचाच आचरण करावा.

तीर्थे गत्वा च यः कोऽपि पुनरायाति वै गृहम् । अनुज्ञातः स वै विप्रैः प्रायश्चित्तमथाचरेत् ॥ २,३६.

जो माणूस तीर्थक्षेत्री जाऊन पुन्हा घरी येतो, त्याने ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन प्रायश्चित्त करावे.

दत्त्वा वा स्वर्णदानानि गोमहीगजवाजिनः । तीर्थं यदि लभेद्यस्तु मृत्युकाले स भाग्यवान् ॥ २,३६.

मरणाच्या वेळी जो सोनं, गायी, जमीन, हत्ती किंवा घोडे दान देतो आणि तीर्थ मिळवतो, तो खरोखर भाग्यवान असतो.

गृहात्प्रचलितस्तीर्थं मरणे समुपस्थिते । पदेपदे तु गोदानं यदि हिंसा न जायते ॥ २,३६.

मरण जवळ आले असता जो माणूस घरातून तीर्थक्षेत्री निघतो आणि प्रत्येक पावलावर गाय दान करतो, त्याला कोणतीही हानी होत नाही.

गृहे तु यत्कृतं पापं तीर्थस्नानेन शुध्यति । कुरुते तत्र पापञ्चेद्वज्रलेपसमं हि तत् ॥ २,३६.

घरात केलेले पाप तीर्थस्नानाने शुद्ध होते; पण जर तिथेच पाप केले, तर ते वज्रासारखे चिकटून राहते.

क्लिश्येत्स नात्र सन्देहो यावच्चन्द्रार्कतारकम् । तत्र दत्तानि दानानि जायन्ते चाक्षयाणि वै ॥ २,३६.

चंद्र, सूर्य आणि तारे अस्तित्वात असतील तोपर्यंत यात शंका नाही की माणसाला दुःख सहन करावंच लागतं; पण तिथे दिलेली दानं मात्र कधीच नष्ट होत नाहीत.

आतुरे सति दातव्यं निर्धनैरपि मानवैः । गावस्तिला हिरण्यञ्च सप्तधान्यं विशेषतः ॥ २,३६.

कोणीतरी आजारी असेल, तर गरीब माणसांनीही दान द्यावं — विशेषतः गायी, तीळ, सोनं आणि सात प्रकारचं धान्य.

दानवन्तं नरं दृष्ट्वा हृष्टाः सर्वे दिवौकसः । ऋषिभिः सह धर्मण चित्रगुप्तेन सर्वदा ॥ २,३६.

दानशूर माणूस दिसला की, सर्व देव, ऋषी, धर्म आणि चित्रगुप्त नेहमीच आनंदित होतात.

आत्मायत्तं धनं यावत्तावद्विप्रे समर्पयेत् । पराधीनं मृते सर्वं कृपया कः प्रदास्यति ॥ २,३६.

जोवर धन आपल्या ताब्यात आहे, तोवर ते ब्राह्मणाला द्यावं; माणूस मेल्यावर किंवा ते दुसऱ्याच्या ताब्यात गेल्यावर, कोण दयाळूपणानं ते देईल?

पित्रुद्देशेन यः पुत्त्रैर्धनं विप्रकरेऽर्पितम् । आत्मानं सधनं तेन चक्रे पुत्रप्रपौत्रकैः ॥ २,३६.

पित्याच्या निमित्तानं मुलांनी ब्राह्मणाला जे धन दिलं, त्यामुळं तो माणूस आणि त्याचं धन मुलं आणि नातवंडांच्या रूपानं स्थिर राहतं.

पितुः शतगुणं दत्तं सहस्रं मातुरुच्यते । भगिन्या शतसाहस्रं सोदर्ये दत्तमक्षयम् ॥ २,३६.

पित्याच्या निमित्तानं दिलेलं दान शंभरपट, मातेसाठी दिलेलं हजारपट, आणि सख्ख्या बहिणीसाठी दिलेलं दान लाखपट आणि ते कधीच नष्ट न होणारं असतं.

यदि लोभान्न यच्छन्ति प्रमादान्मोहतोऽपि वा । मृताः शोचन्ति ते सर्वे कदर्याः पापिनस्त्विति ॥ २,३६.

जर लोभ, दुर्लक्ष किंवा मोहामुळे दान दिलं नाही, तर असे कंजूष आणि पापी लोक मेल्यावर दुःखी होतात.

अतिक्लेशेन लब्धस्य प्रकृत्या चञ्चलस्य च । गतिरेकैव वित्तस्य दानमन्या विपत्तयः ॥ २,३६.

खूप कष्टानं मिळवलेलं आणि मुळातच चंचल असलेलं धन, त्याचा एकच योग्य मार्ग आहे — दान; बाकीचे सगळे मार्ग विनाशाकडे नेतात.

मृत्युः शरीगोप्तारं वसुरक्षं वसुन्धरा । दुश्चारिणीव हसति स्वपतिं पुत्रवत्सलम् ॥ २,३६.

मृत्यू शरीराचं रक्षण करणाऱ्यावर, धन साठवणाऱ्यावर आणि पृथ्वीवर हसतो, जसं वाईट वागणारी बायको आपल्या प्रेमळ नवऱ्यावर हसते.

उदासे धार्मिकः सौम्यः प्राप्यापि विपुलं धनम् । तृणवन्मन्यते तार्क्ष्य आत्मानं वित्तमप्यथ ॥ २,३६.

तार्क्ष्य, धर्मशील आणि सौम्य माणूस मोठं धन मिळालं तरी स्वतःला आणि आपल्या संपत्तीला गवतासारखं समजतो.