गरुडपुराणम्

(अथ शवाविधिः) । शवस्य शिबिकायां करचरणबन्धनं तत्र कर्तव्यम् । एवं चेन्न विधानं विधीयते तत्पिशाचपरिभवनम् ॥ २,३५.

(आता मृतदेहाच्या विधीबद्दल:) मृतदेहाच्या हातपायांना शवपेटीत बांधावे. हे न केल्यास त्या देहाला पिशाच्चांचा त्रास होतो.

संजायते रजन्याञ्च शवनिर्गमने राष्ट्रं भयशून्यम् । शवं न मुञ्चेत मुच्यते चेत्दुः स्पर्शाद्दुर्गतिर्भवेत् ॥ २,३५.

रात्री मृतदेह गावाबाहेर नेल्यास त्या प्रदेशातील लोकांना भीती राहत नाही. मृतदेह सोडू नये; सोडल्यास त्याच्या स्पर्शाने अपयश येते.

ग्राममध्ये स्थिते प्रेते श्रुते भुङ्क्ते यदृच्छया । तदन्नं मांसवज्ज्ञेयं तत्तोयं रुधिरोपमम् ॥ २,३५.

मृतदेह गावात असताना, कुणी जेवले, तर ते अन्न मांसासारखे मानावे आणि ते पाणी रक्तासारखे समजावे.

(३५.४५) ज्ञातिसम्बन्धिनामेवं व्यवहारः खगेश्वर । विलुप्य ज्ञातिधर्मञ्च प्रेतपापेन लिप्यते ॥ २,३५.

खगेश्वर, नातेवाईक आणि आप्तांसाठी असा व्यवहार असावा. नात्याचा धर्म पाळला नाही, तर प्रेतपाप लागते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३६ तार्क्ष्यौवाच । कस्मादनशनं पुण्यमक्षय्यगतिदायकम् । स्वगृहन्तु परित्यज्य तीर्थे वै म्रियते यदि ॥ २,३६.

तार्क्ष्य म्हणाला: उपवास का पुण्यदायक आहे आणि अमर्याद गती का देतो? आपले घर सोडून, तीर्थस्थळी मृत्यू आला तर काय फळ मिळते?

अप्राप्य तीर्थं म्रियते गृहे वा मृत्यु मागतः । बूत्वा कुटीचरो यस्तु स कां गतिमवाप्नुयात् ॥ २,३६.

तीर्थ गाठता न आल्यास, घरीच मृत्यू आला, किंवा कुठीत राहून मृत्यू आला, तर त्याला कोणती गती मिळते?

संन्यासं कुरुते यस्तु तीर्थे वापि गृहेऽपि वा । कथं तस्य प्रकर्तव्यमप्राप्तनिधनेऽपि वा ॥ २,३६.

कोणी संन्यास घेतला, तीर्थस्थळी किंवा घरी, तर त्याचे विधी कसे करावेत? मृत्यू पूर्ण होण्याआधी आला, तर काय करावे?

नियमे चेत्कृते देव चित्तभङ्गो हि जायते । केन तस्य भवेत्सिद्धिः कृतेनाप्यकृतेन वा ॥ २,३६.

देवा, जर व्रत घेतले आणि मन विचलित झाले, तर पूर्ण झाले किंवा नाही, तरी त्याला सिद्धी कशी मिळेल?

श्रीकृष्ण उवाच । कृत्वा निरशनं यो वै मृत्युमाप्नोति कोऽपि चेत् । मानुपीं तनुमुत्सृज्य मम तुल्यो विराजते ॥ २,३६.

श्रीकृष्ण म्हणाले: जो कोणी उपवास करून मृत्यूला प्राप्त होतो, तो मानवदेह सोडून माझ्यासारखा तेजस्वी होतो.

यावन्त्यहानि जीवेत्व्रते निरशने कृते । क्रतुभिस्तानि तुल्यानि समग्रवदक्षिणैः ॥ २,३६.

जितके दिवस तो उपवासाचे व्रत पाळतो, तितके दिवस त्याला सर्व दक्षिणांसह यज्ञाचे फळ मिळते.

तीर्थे गृहे वा संन्यासं नीत्वा चेन्म्रियते यदि । प्रत्यहं लभते सोऽपि पूर्वोक्तं द्विगुणं फलम् ॥ २,३६.

तीर्थस्थळी किंवा घरी संन्यास घेतल्यावर मृत्यू आला, तर त्याला दररोज पूर्वी सांगितलेले फळ दुपटीने मिळते.

महारोगोपपत्तौ च गृहीतेऽनशने कृते । पुनर्न जायते रोगो देववद्धि विराजते ॥ २,३६.

मोठा आजार आल्यावर उपवास केल्यास, तो आजार पुन्हा होत नाही आणि माणूस देवासारखा तेजस्वी दिसतो.

य आतुरः सन् सन्न्यासं गृह्णाति यदि मानवः । पुनर्न जायते भूमौ संसारे दुः खसागरे ॥ २,३६.

जो माणूस आजारी असताना संन्यास घेतो, त्याचा पुन्हा या जगात, दुःखाच्या सागरात जन्म होत नाही.

अहन्यहनि दातव्यं ब्राह्मणानाञ्च भोजनम् । तिलपात्रं यथाशक्ति दीपदानं सुरार्चनम् ॥ २,३६.

दररोज ब्राह्मणांना जेवण द्यावे, शक्य असेल तसे तिळाचे पात्र, दिव्यांचे दान आणि देवांची पूजा करावी.

एवं वृत्तस्य दह्यन्ते पापान्युच्चावचानि च । मृतो मुक्तिमवाप्नोति यथा सर्वे महर्षयः ॥ २,३६.

अशा रीतीने वागणाऱ्याचे मोठी-लहान सर्व पापे जळून जातात; मृत्यूनंतर त्याला मुक्ती मिळते, जशी सर्व महर्षींना मिळाली.

तस्मादनशनं नॄणां वैकुण्ठपददायकम् । तस्मात्स्वस्थे चोत्तरे वा साधयेन्मोक्षलक्षणम् ॥ २,३६.

म्हणून उपवास माणसाला वैकुंठ मिळवून देतो; म्हणून, आरोग्यपूर्ण असो वा आयुष्याच्या शेवटी असो, मुक्तीसाठी प्रयत्न करावा.

पुत्त्रद्रव्यादि सन्त्यज्य तीर्थं व्रजति यो नरः । ब्रह्माद्या देवतास्तस्य भवेयुस्तुष्टिपुष्टिदाः ॥ २,३६.

जो माणूस मुलं, संपत्ती वगैरे सोडून तीर्थक्षेत्री जातो, त्याला ब्रह्मा पासून इतर देवता समाधान आणि पोषण देतात.

यस्तीर्थसंमुखो भूत्वा व्रते ह्यनशने कृते । चेन्म्रियेतान्तरालेऽपि ऋषीणां मण्डले वसेत् ॥ २,३६.

जो तीर्थयात्रेला निघून उपवासाचे व्रत घेतो आणि वाटेतच मरण पावतो, तो ऋषींच्या मंडळात वास करतो.

व्रतं निरशन कृत्वा स्वगृहेऽपि मृतो यदि । स्वकुलानि परित्यज्य एकाकी विचरेद्दिवि ॥ २,३६.

जर उपवासाचे व्रत पूर्ण करून माणूस घरीच मरण पावला, तरी तो आपले कुटुंब सोडून स्वर्गात एकटा फिरतो.

अन्नञ्चैव तथा तोयं परित्यज्य नरो यदि । पीतमत्पादतोयश्च न पुनर्जायते क्षितौ ॥ २,३६.

जो माणूस अन्न आणि पाणी सोडतो आणि फक्त माझ्या पायाचे पाणी पितो, त्याचा पुन्हा पृथ्वीवर जन्म होत नाही.

कृत्त्यासीनन्तत्तीर्थगतं रक्षन्ति वनदेवताः । यमदूता विशेषेण न याम्यास्तस्य पार्श्वगाः ॥ २,३६.

जो काढलेले केस करून तीर्थक्षेत्री जातो, त्याचे वनातील देवता विशेष रक्षण करतात; यमाचे दूत त्याच्याजवळ येत नाहीत.

तीर्थसेवी नरो यस्तु सर्वकिल्बिषवर्जितः । तत्र म्रियते दह्येत तत्तीर्थफलभाग्भवेत् ॥ २,३६.

जो माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होऊन तीर्थसेवा करतो आणि तिथेच मरण पावतो, त्याचे शरीर जळते आणि त्याला त्या तीर्थाचे फळ मिळते.

सेवितेऽपि सदा तथि ह्यन्यत्र म्रियते यदि । शुभे देशे कुले धीमान् स भवेद्वेदविद्द्विजः ॥ २,३६.

जो नेहमी तीर्थसेवा करतो पण दुसरीकडे मरण पावतो, तो चांगल्या देशात आणि कुलात वेदज्ञ, बुद्धिमान ब्राह्मण म्हणून जन्म घेतो.

कृत्वा निरशनं तार्क्ष्य पुनर्जीवति मानवः । ब्राह्मणान् स समाहूय सर्वस्वं यत्परित्यजेत् ॥ २,३६.

तात, उपवास केल्यानंतर माणूस पुन्हा जिवंत राहिला, तर त्याने ब्राह्मणांना बोलावून आपली सर्व संपत्ती द्यावी.

चान्द्रायणं चरेत्कृत्स्नमनुज्ञातश्च तैर्द्विजैः । अनृतं न वदेत्पश्चाद्धर्ममेव समाचरेत् ॥ २,३६.

त्या ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन पूर्ण चांद्रायण व्रत करावे आणि नंतर कधीही खोटे बोलू नये, नेहमी धर्माचाच आचरण करावा.

तीर्थे गत्वा च यः कोऽपि पुनरायाति वै गृहम् । अनुज्ञातः स वै विप्रैः प्रायश्चित्तमथाचरेत् ॥ २,३६.

जो माणूस तीर्थक्षेत्री जाऊन पुन्हा घरी येतो, त्याने ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन प्रायश्चित्त करावे.

दत्त्वा वा स्वर्णदानानि गोमहीगजवाजिनः । तीर्थं यदि लभेद्यस्तु मृत्युकाले स भाग्यवान् ॥ २,३६.

मरणाच्या वेळी जो सोनं, गायी, जमीन, हत्ती किंवा घोडे दान देतो आणि तीर्थ मिळवतो, तो खरोखर भाग्यवान असतो.

गृहात्प्रचलितस्तीर्थं मरणे समुपस्थिते । पदेपदे तु गोदानं यदि हिंसा न जायते ॥ २,३६.

मरण जवळ आले असता जो माणूस घरातून तीर्थक्षेत्री निघतो आणि प्रत्येक पावलावर गाय दान करतो, त्याला कोणतीही हानी होत नाही.

गृहे तु यत्कृतं पापं तीर्थस्नानेन शुध्यति । कुरुते तत्र पापञ्चेद्वज्रलेपसमं हि तत् ॥ २,३६.

घरात केलेले पाप तीर्थस्नानाने शुद्ध होते; पण जर तिथेच पाप केले, तर ते वज्रासारखे चिकटून राहते.