गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् ३५ तर्क्ष्य उवाच । अपरं मम सन्देहं कथयस्व जनार्दन । पुरुषस्य च कस्यापि मता पञ्चत्वमागता ॥ २,३५.

तार्क्ष्य म्हणाला—जनार्दना, मला अजून एक शंका आहे, ती सांग. एखाद्या पुरुषाची आई मरण पावली असेल,

पितामही जीवति च तथा च प्रपितामही । वृद्धप्रपितामही तद्वन्मातृसक्तः पिता तथा ॥ २,३५.

आणि वडिलांची आई, वडिलांचे आजी आणि वृद्ध पणजी सुद्धा जिवंत असतील, तसेच आईच्या बाजूच्या वडिलांशी जोडलेले वडील असतील,

प्रमातामहश्च तथा वृद्धप्रमातामहस्तथा । केन सा मेल्यते माता एतत्कथय मे प्रभो ॥ २,३५.

आईचे आजोबा आणि वृद्ध पणजोबा सुद्धा असतील—तर त्या आईचे एकत्रिकरण कोण करतो? हे मला सांगा, प्रभो.

श्रीकृष्ण उवाच । पुनरुक्तं प्रवक्ष्यामि सपिण्डीकरणं खग । उमा लक्ष्मीश्च सावित्रीत्यताभिर्मेलयेद्ध्रुवम् ॥ २,३५.

श्रीकृष्ण म्हणाले—हे पक्ष्या, मी पुन्हा एकत्रिकरणाचा विधी सांगतो. उमा, लक्ष्मी आणि सावित्री यांच्या द्वारे हे एकत्रिकरण नक्कीच होते.

त्रयः पिण्डभुजो ज्ञेयास्त्यजाकाश्च त्रयः स्मृताः । त्रयः पिण्डानुलेपाश्च दशमः पङ्क्तिसंन्निधः ॥ २,३५.

तीन जण पिंड घेणारे, तीन जण त्याग करणारे, तीन जण पिंड लावणारे आणि दहावा पंक्तीत बसलेला असतो.

इत्येते पुरुषाः ख्याताः पितृमातृकुलेषु च । तारयेद्यजमानस्तु दश पूर्वान् दशावरान् ॥ २,३५.

हे सर्व पुरुष वडील आणि आईच्या कुळात ओळखले जातात; यजमान दहा पूर्वज आणि दहा नंतरचे यांना तारतो.

सपिण्डः स भवेदादौ सपिण्डीकरणे कृते । अन्त्यस्तु त्याजको ज्ञेयो यो वृद्धप्रपितामहः ॥ २,३५.

एकत्रिकरणाचा विधी केल्यावर सुरुवातीला तो एकत्र होतो; शेवटचा, म्हणजे वृद्ध पणजोबा, त्याग करणारा असतो.

अन्तिमस्त्याजको ज्ञेयो लेपकः प्रथमो भवेत् । लेपकस्त्वन्तिमो यस्तु स भवेत्पङ्क्तिसन्निधः ॥ २,३५.

शेवटचा त्याग करणारा ओळखावा, पहिला लावणारा असतो; शेवटचा लावणारा पंक्तीत बसलेला असतो.

यजमानो भवेदेको दश पृर्त्वे दशावरे । इत्येते पितरो ज्ञेया एकविंशति संख्यकाः ॥ २,३५.

यजमान एक, दहा पूर्वीचे आणि दहा नंतरचे; असे एकूण एकवीस पितर ओळखावेत.

विधिना कुरुते यस्तु संसारे श्राद्धमुत्तमम् । जायतेऽत्र न सन्देहः शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ २,३५.

जो कोणी या जगात विधीप्रमाणे उत्तम श्राद्ध करतो, तो येथे जन्म घेतो—यात शंका नाही; त्याचे फळ सुद्धा ऐक.

पिता ददाति पुत्त्रान् वै विच्छिन्नसन्ततिः खग । होमदाता भवेत्सोपि यस्तस्य प्रपितामहः ॥ २,३५.

हे पक्ष्या, वडील मुलांना देतात, जरी वंश तुटलेला असला तरी; आणि जो होम देतो, त्याचा पणजोबा सुद्धा त्यात सामील असतो.

कृते श्राद्धे गुणा ह्येते पितॄणां तपेणे स्मृताः । दद्याद्विपुलमन्नाद्यं वृद्धस्तु प्रपितामहः ॥ २,३५.

श्राद्ध केल्यावर पितरांचे हे गुण तपाने आठवले जातात; वृद्ध पणजोबाला भरपूर अन्न आणि पाणी द्यावे.

यस्य पुंसश्च मर्त्ये वै विच्छिन्ना सन्ततिः खग । स वसेन्नरके घोरे पङ्के मग्नः करी यथा ॥ २,३५.

ज्याचा वंश पृथ्वीवर तुटतो, त्या पुरुषाला, हे पक्ष्या, भयंकर नरकात, चिखलात बुडलेल्या हत्तीप्रमाणे राहावे लागते.

योन्यन्तरेषु जायते यत्र वृक्षसरीसृपाः । न सन्ततिं विना सोऽत्र मुच्यते नरकाद्ध्रुवम् ॥ २,३५.

तो दुसऱ्या जन्मांत, झाडे आणि सरपटणारे जंतू जिथे असतात, तिथे जन्म घेतो; वंश नसताना तो नरकातून नक्कीच सुटत नाही.

आचार्यस्तस्य शिष्यो वा यो दूरेऽपि हि गात्रेजः । नारायणबलिं कुर्यात्तस्याद्देशेन भक्तितः ॥ २,३५.

गुरु किंवा त्याचा शिष्य, जरी दूर असला तरी, एकाच शरीरातून जन्मलेला असेल, तर त्याने त्या ठिकाणी भक्तीने नारायण बलि करावा.

विशुद्धः सर्वपापेभ्यो मुक्तः स नरकाद्ध्रुवम् । निवसेन्नाकलोके च नात्र कार्या विचारणा ॥ २,३५.

जो सर्व पापांपासून मुक्त होतो, तो नक्कीच नरकातून सुटतो आणि देवांच्या लोकात वास करतो; याबद्दल अजिबात शंका नाही.

आदौ कृत्वा धनिष्ठाञ्च एतन्नक्षत्रपञ्चकम् । रेवत्यन्तं सदा दूष्यमशुभं सर्वदा भवेत् ॥ २,३५.

सुरुवातीला धनिष्ठा आणि रेवतीपर्यंतची ही पाच नक्षत्रे असतील, तर नेहमीच अशुभ आणि अपवित्रता येते.

दाह (बलि) स्तत्र न कर्तव्यो विप्रदिसर्वजातिषु । दीयते न जलं तत्र अशुभं जायते ध्रुवम् । लोकयात्रा न कर्तव्या दुः खार्तः स्वजनो यदि ॥ २,३५.

त्या काळात ब्राह्मणांसह कोणत्याही जातीच्या माणसाचे दहन करू नये; तिथे पाणीही अर्पण करू नये, कारण ते निश्चितपणे अशुभ घडवते; आणि जरी घरचे लोक दुःखी असले तरी, अंत्ययात्रा करू नये.

पञ्चकानन्तरं तस्य कर्तव्यं सर्वमन्यथा । पुत्राणां गोत्रिणां तस्य सन्तापोऽप्युपजायते ॥ २,३५.

ही पाच नक्षत्रे संपल्यावरच सर्व विधी करावेत; अन्यथा, मृताच्या मुलांना आणि नातेवाईकांनाही दुःख सहन करावे लागते.

गृहे हानिर्भवेत्तस्य ऋक्षेष्वेषु मृतश्च यः । अथवा ऋक्षमध्येऽपि दाहस्तस्य विधीयते ॥ २,३५.

या नक्षत्रांमध्ये जो माणूस मरतो, त्याच्या घरात नुकसान होते; पण या नक्षत्रांच्या मध्येही दहन करता येते.

क्रियते मानुषाणान्तु सद्य आहुतिकारणात् । सद्याहुतिकरं पुण्यं तीर्थे तद्दाह उत्तमः ॥ २,३५.

माणसांसाठी तात्काळ आहुती देतात; अशी तात्काळ आहुती पवित्र स्थळी देऊन दहन करणे उत्तम मानले जाते.

विप्रैर्नियमतः कार्यः समन्त्रो विधिपूर्वकः । शवस्य च समीपे तु क्षिप्यन्ते पुत्तलास्ततः ॥ २,३५.

ब्राह्मणांनी मंत्रोच्चार आणि योग्य विधीनुसार हे कर्म करावे; आणि मृताच्या जवळ पुतळे ठेवावेत.

दर्भमयाश्च चत्वारो विप्रा मन्त्राभिमन्त्रिताः । ततो दाहः प्रकर्तव्यः तैश्च पुत्तलकैः सह ॥ २,३५.

दर्भा गवताचे चार पुतळे, ब्राह्मणांनी मंत्रांनी पवित्र केलेले, वापरावेत; मग त्या पुतळ्यांसहच दहन करावे.

सूतकान्ते ततः पुत्रः कुर्याच्छान्तिकमुत्तमम् ॥ २,३५.

सूतकाचा काळ संपल्यावर, मुलाने उत्तम शांतिकर्म करावे.

पञ्चकेषु मृतो योऽसौ न गतिं लभते नरः । तिलान् गाश्च सुवर्णं च तमुद्दिश्य घृतं ददेत् ॥ २,३५.

या पाच नक्षत्रांत जो माणूस मरतो, त्याला योग्य मार्ग मिळत नाही; त्याच्यासाठी तीळ, गायी, सोने आणि तुप अर्पण करावे.

विप्राणां दीयते दानं सर्वोपद्रवनाशनम् । सूतकान्ते च सत्पुत्रैः स प्रेतो लभते गतिम् ॥ २,३५.

ब्राह्मणांना दान दिल्याने सर्व संकटे दूर होतात; सूतक संपल्यावर चांगल्या मुलांमुळे तो मृतात्मा योग्य मार्गाला जातो.

भाजनोपानहौ च्छत्रं हेममुद्राच वाससी । दक्षिणा दीयते विप्र सर्वपातकमोचनी ॥ २,३५.

भांडे, पादत्राणे, छत्री, सोन्याची नाणी आणि वस्त्रे—हे सर्व ब्राह्मणाला दक्षिणा म्हणून दिल्यास सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.

बालवृद्धातुराणाञ्च मृतानां पञ्चकेषु हि । विधानं यो न कुर्वीत विघ्नस्तस्य प्रजायते ॥ २,३५.

पाच नक्षत्रांत बालक, वृद्ध किंवा आजारी माणसांचे विधी जो करत नाही, त्याला अडथळे येतात.

अष्टादशैव वस्तूनि प्रेतश्राद्धे विवर्जयेत् । आशिषो द्विगुणान् दर्भान् प्रणवान्नैकपिण्डताम् ॥ २,३५.

अठरा वस्तू प्रेतश्राद्धात टाळाव्यात: आशीर्वाद, दुहेरी कुशा, प्रणव मंत्र, आणि एकच पिंड देणे.