गरुडपुराणम्

अस्थानिकापि या व्यूढा वैश्या वा क्षत्त्रियापि वा । याः पत्न्यो वै पितुः कश्चित्कुर्यात्पुत्रः सपिण्डनम् ॥ २,३४.

ती योग्य ठिकाणी नसली, विवाहित असली, वैश्य किंवा क्षत्रिय असली, तरी वडिलांच्या ज्या ज्या पत्नी आहेत, त्यांचं सपींडिकरण पुत्राने करावं.

विप्रेणैव यदा शूद्रा परिणीता प्रमादतः । एकोद्दिष्टन्तु तच्छ्राद्ध सा तु तेनैव युज्यते ॥ २,३४.

ब्राह्मणाने अज्ञानाने शूद्र स्त्रीशी विवाह केला असेल, तर तिच्यासाठी एकच उद्दिष्ट श्राद्ध करावं; ती त्याच्याशी तेवढ्यापुरती जोडली जाते.

अन्ये तु दश ये पुत्रा जाता वर्ण चतुष्टये । ते तासुतासु योक्त्वयाः सपिण्डीकरणे सदा ॥ २,३४.

चतुर्वर्णात जे इतर दहा पुत्र जन्मले, त्यांनी नेहमी आपल्या-आपल्या मातांसोबत सपींडिकरणात सामील व्हावं.

अन्वष्टकासु यच्छ्राद्ध यच्छ्राद्धं वृद्धिहेतुकम् । पितुः पृथक्प्रदाव्यं स्त्रियाः पिण्डं सपिण्डने ॥ २,३४.

अन्वष्टका किंवा वृद्धीच्या हेतूने केलेलं श्राद्ध वडिलांसाठी वेगळं द्यावं; स्त्रीसाठीचा पिंड सपींडिकरणात समाविष्ट करावा.

पितामह्या समं मातुः पितुः सहपितामहैः । सपिण्डीकरणं कार्यमिति तार्क्ष्य मतं मम ॥ २,३४.

पितामहीचं सपींडिकरण आईसोबत, आणि वडिलांचं पितामहांसोबत करावं; हेच माझं मत आहे, तार्क्ष्य.

अपुत्रायां मृतायां तु पतिः कुर्यात्सपिण्डनम् । मात्रादितिसृभिः सार्धमेवं धर्मेण योजयेत् ॥ २,३४.

जर स्त्रीला पुत्र नसेल आणि ती मरण पावली, तर पतीने तिचं सपींडिकरण आई आणि इतर दोन स्त्रियांबरोबर धर्माप्रमाणे करावं.

पुत्रो नास्ति न भर्ता च स्त्रीणां तार्क्ष्य सपिण्डनम् । कारयेद्वृद्धिसमये भ्रातृदायाददेवरैः ॥ २,३४.

स्त्रियांना पुत्र किंवा पती नसेल, तार्क्ष्य, तर वृद्धीच्या वेळी भाऊ, वारसदार किंवा देवर यांनी सपींडिकरण करावं.

पतिपुत्रविहीनानां गोत्री नास्ति न देवरः । एकोद्दिष्टेन दातव्यं परेण सह भ्रातृभिः ॥ २,३४.

ज्या स्त्रियांना पती आणि पुत्र नाहीत, आणि कुणी गोत्रज किंवा देवरही नाही, त्यांच्यासाठी दुसऱ्याने, भावांसोबत एक उद्दिष्ट श्राद्ध द्यावं.

अज्ञानाद्विघ्नतो वापि न कृतञ्चेत्सपिण्डनम् । नवकं षोडशश्राद्धमाब्दिकं कारयेत्ततः ॥ २,३४.

अज्ञानामुळे किंवा अडथळ्यामुळे सपींडिकरण झालं नसेल, तर नंतर नवक, सोळा श्राद्ध आणि वार्षिक श्राद्ध करावं.

अदाहे न च कर्तव्यं सदाहे कारयेद्बुधः । दर्भपुत्तलकं कृत्वा वह्निना दाहयेच्छवम् ॥ २,३४.

ज्या वेळी मृतदेह जाळायचा नसतो, त्या वेळी तो जाळू नये; पण ज्या वेळी जाळायचा असतो, तेव्हा सुज्ञ माणसाने तो विधी करावा. कुशाच्या गवताचा पुतळा करून, तो मृतदेह अग्नीमध्ये जाळावा.

पितुः पुत्रेण कर्तव्यं न कुर्ब्वीत पिता सुते । अतिस्नेहान्न कर्तव्यं सपिण्डीकरणं सते ॥ २,३४.

वडिलांचे विधी मुलानेच करावेत; वडिलांनी मुलासाठी करू नयेत. अतिशय माया म्हणून जिवंत असलेल्या मुलासाठी सपींडिकरण करू नये.

बहवोऽपि यदा पुत्रा विधिमेकः समाचरेत् । नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यन्यानि षोडश ॥ २,३४.

मुलगे कितीही असले तरी, एकानेच सर्व विधी करावेत — नऊ श्राद्ध, सपींडिकरण आणि इतर सोळा श्राद्धे.

एकेनैव तु कार्यांणि अविभक्तधनेष्वपि । अन्त्येष्टिं कुरुते ह्येको मुनिभैः समुदाहृतम् ॥ २,३४.

मालमत्ता विभागली नसल्यानंतरही, एकानेच हे सर्व विधी करावेत. शेवटची अंत्येष्टी एकानेच करावी, असे ऋषींनी सांगितले आहे.

विभक्तैश्च पृथक्कार्या क्रिया सांवत्सरादिका । एकैकेन च कर्तव्या पुत्रेण च स्वयंस्वयम् ॥ २,३४.

मालमत्ता विभागली असेल, तर वार्षिक आणि इतर विधी प्रत्येकाने वेगवेगळे करावेत. प्रत्येक मुलाने आपापल्या वडिलांसाठी हे विधी स्वतः करावेत.

यस्यैतानि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश । पिशाचत्वंस्थिरं तस्य कृतैः श्राद्धशतैरपि ॥ २,३४.

जो माणूस या सोळा प्रेतश्राद्धांचा विधी करत नाही, त्याला कितीही श्राद्धे केली तरी पिशाच्चत्व कायमच राहते.

भ्राता वा भ्रातृपुत्रो वा सपिण्डः शिष्य एव वा । सपिण्डीकरणं कुर्यात्पुत्रहीने खगेश्वर ॥ २,३४.

हे पक्षीराज, जर मुलगा नसेल, तर भाऊ, भाचा, सपींडी किंवा शिष्य यांनी सपींडिकरण करावे.

सर्वेषां पुत्रहीनानां पत्री कुर्यात्सपिण्डनम् । ऋत्विजं करायेद्वाथ पुरोहितमथापि वा ॥ २,३४.

ज्यांना मुलगा नाही, त्यांच्यासाठी नातेवाईकाने सपींडिकरण करावे. किंवा पुजारी किंवा घरचा पुरोहित नेमावा.

मृते पितर्यब्दमध्ये ह्युपरागो यदा भवेत् । पार्वणं न सुतैः कार्यं श्राद्धं नान्दीमुखं न च ॥ २,३४.

वडील मरण पावले आणि त्या वर्षात अशौच असेल, तर मुलांनी पक्षिक किंवा नांदीमुख श्राद्ध करू नये.

तीर्थश्राद्धं गयाश्राद्धं श्राद्धमन्यच्च पैतृकम् । अब्दमध्ये न कुर्वीत महागुरुविपत्तिषु ॥ २,३४.

तीर्थश्राद्ध, गया श्राद्ध किंवा इतर पितृश्राद्ध, हे वर्षाच्या आत करू नयेत, फक्त मोठ्या आपत्तीमध्येच करावे.

यमके च गजच्छायामन्वादिषु युगादिषु । पितृपिण्डो न दातव्यः सपिण्डीकरणं विना ॥ २,३४.

यमद्वितीया, हत्तीच्या सावलीत, विषुव किंवा युगारंभाच्या दिवशी सपींडिकरण न करता पितृांना पिंड द्यावा नाही.

यज्ञपुरुषस्य यद्दानं देवादीनाञ्च यत्तथा । अपूर्णेऽप्यब्दमध्येपि कर्तव्यमिति के च न ॥ २,३४.

यज्ञासाठी किंवा देवांसाठी दिलेली दानं, काहींच्या मते, वर्ष पूर्ण होण्याआधीही करावी.

पितृभ्योपि हि यद्दत्तमर्घपिण्डविवर्जितम् । कर्तव्यं तच्च वै सर्वमेष एव विधिः स्मृतः ॥ २,३४.

पितरांसाठी जे काही दिलं जातं, फक्त अर्घ्य आणि पिंड सोडून, ते सर्व विधी करावेत; हाच नियम सर्वांसाठी आहे.

देवानां पितरो देवा पितॄणामृषयस्तथा । ऋषीणां पितरो देवाः पिता जयति तेन वै ॥ २,३४.

देवतांसाठी पितर हेच देव आहेत, पितरांसाठी ऋषी हे पितर आहेत, आणि ऋषींसाठी पितर हेच देव आहेत. म्हणून वडील श्रेष्ठ ठरतात.

पितृदेवमनुष्याणां यज्ञनथो विभुर्भवेत् । यज्ञनाथस्य यद्दत्तं तद्दत्तं सर्वदेहिनाम् ॥ २,३४.

पितर, देव आणि माणसांमध्ये यज्ञकर्ता श्रेष्ठ असतो. यज्ञकर्त्याला जे काही दिलं जातं, ते सर्व सजीवांना मिळतं.

मृते पितर्यब्दमध्ये यः श्राद्धं कारयेत्सुतः । सप्तजन्मकृता धर्माथीयते नात्र संशयः ॥ २,३४.

वडील मरण पावल्यावर, वर्षाच्या आत मुलाने श्राद्ध केलं, तर सात जन्मांचं पुण्य मिळतं; यात शंका नाही.

प्रेतीभूतास्तु पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रियाः । भ्रमन्ति वायुना सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडिताः ॥ २,३४.

पितर प्रेतावस्थेत गेले आणि त्यांना पिंड व पाणी अर्पण केलं नाही, तर ते सर्व उपाशी-तोंडाने वाऱ्यासारखे भटकत राहतात.

पितरि प्रेततापन्ने लुप्यते पैतृकी क्रिया । अथ मातुर्विपत्तिः स्यात्पितृकार्यं न लुप्यते ॥ २,३४.

वडील प्रेत झाले, तर पितृकार्य थांबतं; पण आई मरण पावली, तरी वडिलांचे विधी थांबत नाहीत.

मृता माता पिता तिष्ठेज्जीवन्ती च पितामही । सपिण्डनन्तु कर्तव्यं पितामह्या सहैव तु ॥ २,३४.

जर आई मरण पावली असेल, वडील जिवंत असतील आणि वडिलांची आई सुद्धा जिवंत असेल, तर वडिलांच्या आईबरोबरच एकत्रिकरणाचा विधी करावा.

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं श्रूयतां वचनं मम । न पिण्डो मिलितो येषां मृतानान्तु नृणां भुवि ॥ २,३४.

हे माझे खरे, खरे, पुन्हा खरे बोल ऐका—ज्यांच्या एकत्रिकरणाचा विधी पृथ्वीवर केला गेला नाही, त्यांना पिंड अर्पण मिळत नाही.