गरुडपुराणम्

भृङ्गारकरकादर्शं पञ्चवर्णं वितानकम् । शय्यामेवंविधां कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ २,३४.

आरसा, सौंदर्य प्रसाधनाचा डबा, पाच रंगांचे छत्र—असा सर्व तयारीनंतर हा पलंग ब्राह्मणाला अर्पण करावा.

सपत्नीकाय सम्पूज्य स्वर्लोकसुखदायिनीम् । वस्त्रैः सुशोभनैः पूज्य चैलकं परिधापयेत् ॥ २,३४.

पत्नीसमवेत त्या पलंगाची पूजा करावी, तो स्वर्गसुख देणारा मानावा, सुंदर वस्त्रांनी सजवावा आणि छान चादर घालावी.

कर्णकण्ठाङ्गुलीबाहुभूषणैश्चित्रभूषणैः । गृहोपकरणैर्युक्तं गृहं धेन्वा समन्वितम् ॥ २,३४.

कान, गळा, बोटे, बाहू यांसाठी दागिने, विविध अलंकार, घरगुती वस्तू आणि एक गाय यांसह तो घर सजवावा.

ततोर्ऽघः सम्प्रदातव्यः पञ्चरत्नफलाक्षतैः ॥ २,३४.

नंतर पाच प्रकारच्या रत्नांनी आणि अखंड अक्षतांनी अर्घ्य द्यावा.

यथा न कृष्णशयनं शून्यं सागरकन्यया । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनिजन्मनि ॥ २,३४.

जसे सागरकन्येसहित कृष्णाचा पलंग कधीही रिकामा राहत नाही, तसे माझ्या प्रत्येक जन्मात माझा पलंग कधीही रिकामा राहू नये.

दत्त्वैवं तल्पममलं क्षमाप्य च विसर्जयेत् । तथा चैकादशाहे तु विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ २,३४.

असा निर्मळ पलंग दान करून, क्षमा मागावी आणि ब्राह्मणाला निरोप द्यावा. हा विधी एकादश दिवशी करावा असे सांगितले आहे.

ददाति यो हि धर्मार्थे बान्धवो बान्धवे मृते । विशेषमत्र पक्षे तु कथ्यमानं मया शृणु ॥ २,३४.

जो कोणी धर्मासाठी मृत व्यक्तीच्या नातेवाइकाला काही देतो, त्या विषयी विशेष सांगतो, ऐक.

उपयुक्तञ्च तस्यासीत्यत्किञ्चित्स्वगृहे पुरा । तस्य यद्गात्रसं लग्नं वस्त्रं भाजनवाहनम् । यदभीष्टञ्च तस्यासीत्तत्सर्वं परिकल्पयेत् ॥ २,३४.

त्याने पूर्वी आपल्या घरी जे वापरले—कपडे, भांडी, वाहनं, जी त्याच्या शरीराला लागली, आणि त्याला जे आवडत असे, ते सर्व तयार ठेवावे.

स्थापयेत्पुरुषं हैमं शय्योपरि शुभं बुधः । पूजयित्वा प्रदातव्या मृतशय्या यथोदिता ॥ २,३४.

शहाणा माणूस सोन्याचा पुरुषरूप पुतळा पलंगावर ठेवावा. त्याची पूजा करून, मृतासाठी सांगितल्याप्रमाणे पलंग द्यावा.

पुरन्दरगृहे सर्वं सूर्यपुत्रालये तथा । उपतिष्ठेत्सुखं जन्तोः शय्यादानप्रभावतः ॥ २,३४.

इंद्राच्या घरात आणि सूर्यपुत्राच्या निवासातही, पलंग दान केल्याने जीव सुखाचा अनुभव घेतो.

पीडयन्ति न तं याम्याः पुरुषा भीषणाननाः । न घर्मेण न शीतेन बाध्यते स नरः क्वचित् ॥ २,३४.

यमाचे भयंकर चेहऱ्यांचे दूत त्याला त्रास देत नाहीत; तो पुरुष कधीही उष्णता किंवा थंडीने पीडित होत नाही.

शय्यादानप्रभावेण प्रेतो मुच्यते बन्धनात् । अपिः पापसमायुक्तः स्वर्गलोकं स गच्छति ॥ २,३४.

पलंग दानाच्या पुण्यामुळे प्रेत बंधनातून मुक्त होतो; पाप असले तरी तो स्वर्गलोकात जातो.

विमानवरमारूढः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः । आभूतसंप्लवं यावत्तिष्ठेत्पातकवर्जितः ॥ २,३४.

उत्तम विमानावर बसून, अप्सरांचा सेवेला लाभून, तो जीव सृष्टीच्या शेवटपर्यंत पापरहित राहतो.

नवकं षोडशश्राद्धं शय्या सांवत्सरं तथा । भर्तुर्या कुरुते नारी तस्याः श्रेयो ह्यनन्तकम् ॥ २,३४.

नऊ किंवा सोळा श्राद्धे आणि वर्षभरासाठी पतीसाठी शय्येची व्यवस्था करणारी स्त्री अनंत पुण्य मिळवते.

उपकाराय सा भर्तुर्जीवन्ती न मृता तथा । उद्धरेज्जीवमाना सा सती सत्यवती प्रियम् ॥ २,३४.

पती जिवंत असताना ती त्याच्या उपकारासाठी वागते; मृत्यूनंतरही, सती आणि सत्यवती अशी पत्नी आपल्या प्रिय पतीला उन्नती मिळवून देते.

स्त्रिया दध्यन्नशयने हेमकुङ्कुममञ्जनम् । वस्त्रभूषा तथा शय्या सर्वमेतद्धि दापयेत् ॥ २,३४.

स्त्रीने दहीभात, शय्येची व्यवस्था, सोने, केशर, काजळ, वस्त्र, दागिने आणि शय्येची सर्व सामग्री दान म्हणून द्यावी.

उपकारकरं स्त्रीणां यद्भवोदिह किञ्चन । भूषणं गात्रलग्नञ्च वस्तु भोग्यादिकञ्च यत् ॥ २,३४.

स्त्रियांसाठी या जगात जे काही उपयुक्त आहे — दागिने, अंगावर घालायच्या वस्तू, उपभोग्य वस्तू आणि इतर सर्व —

तत्सर्वं मेलयित्वा तु स्वेस्वे स्थाने नियोजयेत् । पूजयेल्लोकपालांश्च ग्रहान् देवीं विनायकम् ॥ २,३४.

हे सर्व गोळा करून योग्य जागी ठेवावे; नंतर लोकपाल, ग्रह, देवी आणि विनायक यांची पूजा करावी.

ततः शुक्लाम्बरधरो गृहीतकुसुमाञ्जलिः । इममुच्चारयेन्मन्त्रं विप्रस्य पुरतो बुधः ॥ २,३४.

नंतर, पांढऱ्या वस्त्रात आणि फुलांची अंजली हातात घेऊन, ज्ञानी व्यक्तीने ब्राह्मणासमोर हा मंत्र उच्चारावा.

प्रेतस्य प्रतिमा ह्येषा सर्वोपकरणैर्युता । सर्वरत्नसमायुक्ता तव विप्रनिवेदिता ॥ २,३४.

ही प्रेताची प्रतिमा सर्व सामग्रीने सजलेली आणि सर्व प्रकारच्या रत्नांनी अलंकृत, हे ब्राह्मण, तुझ्यासाठी अर्पण केली आहे.

आत्मा शम्भुः शिवा गौरी शक्रः सुरगणैः सह । तस्माच्छय्याप्रदानेन सैष आत्मा प्रसीदतु ॥ २,३४.

आत्मा म्हणजे शंभू, शिवा म्हणजे गौरी, आणि इंद्र देवतांसह आहे; म्हणून या शय्यादानामुळे आत्म्यास संतोष लाभो.

आचार्याय प्रदातव्या ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । गृहीते ब्राह्मणस्तत्र कोऽदादिति च कीर्तयेत् ॥ २,३४.

हे दान आचार्य किंवा गृहस्थ ब्राह्मणाला द्यावे; ब्राह्मणाने स्वीकारल्यावर, 'आता कोण देईल?' असे जाहीर करावे.

ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य विसर्जयेत् । विधिनानेन वै पक्षिन् दानमेकस्य दापयेत् ॥ २,३४.

नंतर प्रदक्षिणा घालून, नमस्कार करून त्याला निरोप द्यावा; या पद्धतीने, हे दान एका व्यक्तीलाच द्यावे.

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्तदक्षिणा ह्येते दातारं पातयन्ति हि ॥ २,३४.

गाय, घर, शय्या किंवा स्त्री या अनेकांना द्यायच्या नसतात; विभागून दिल्यास, त्या दात्याचा नाश करतात.

एवं यो वितरेत्तार्क्ष्य शृणु तस्य च यत्फलम् । साग्रं वर्षशतं दिव्यं स्वर्गलोके महीयते ॥ २,३४.

असा जो दान देतो, तार्क्ष्य, त्याला काय फळ मिळते ते ऐक: तो स्वर्गात शंभर दिव्य वर्षे सन्मानित होतो.

यत्पुण्यन्तु व्यतीपाते कार्तिक्यामयनद्वये । द्वारकायान्तु यत्पुण्यं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ २,३४.

व्यतीपात, कार्तिकी, दोन अयन, द्वारकेत चंद्रसूर्यग्रहण यावेळी जे पुण्य मिळते —

प्रयागे नैमिषे यच्च कुरुक्षेत्रे तर्थाबुदे । गङ्गायां यमुनायाञ्च सिन्धुसागरसंगमे ॥ २,३४.

प्रयाग, नैमिष, कुरुक्षेत्र, पुष्कर, गंगा-यमुना संगम, किंवा सिंधू-सागर संगम येथे जे पुण्य मिळते —

तेषु यद्दीयते दानं तस्मादप्यधिकन्त्विदम् । एतच्छय्याप्रदानस्य नाप्नोति षोडशीं कलाम् ॥ २,३४.

त्या सर्व ठिकाणी दिलेल्या दानापेक्षा हे शय्यादान श्रेष्ठ आहे; त्याच्या सोळाव्या भागाइतकेही पुण्य इतर दानाने मिळत नाही.

यत्रासौ जायते प्राणी भुङ्क्ते तत्रैव तत्फलम् । कर्मक्षये क्षितौ याति मानुषः शुभदर्शनः ॥ २,३४.

ज्या ठिकाणी तो जीव जन्म घेतो, तिथेच त्याला त्या पुण्याचे फळ मिळते; कर्म संपल्यावर तो शुभ रूपाचा मनुष्य म्हणून पृथ्वीवर जन्म घेतो.