गरुडपुराणम्

एकादशाहप्रभृति पुरतः प्रतिवत्सरम् । विश्वेदेवांस्तु सम्पूज्य पिण्डमेकञ्च निर्वपेत् ॥ २,३४.

एकादश दिवशीपासून पुढे, प्रत्येक वर्षी, विश्वेदेवांची पूजा करून एक पिंड अर्पण करावा.

यथा तारागणाः सर्वे च्छाद्यन्ते रविरश्मिभिः । एवं प्रच्छाद्यते सर्वं न प्रेतो भवति क्वचित् ॥ २,३४.

जसे सूर्याच्या किरणांनी सर्व तारे झाकले जातात, तसेच सर्व काही लपते; मृत व्यक्ती कुठेही सापडत नाही.

शय्यादानं प्रशंसन्ति सर्वदैव द्विजोत्तमाः । अनित्यं जीवनं य्समात्पश्चात्को नु प्रदास्यति ॥ २,३४.

सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मण नेहमीच शय्यादानाचे कौतुक करतात. जीवन क्षणभंगुर आहे, पुढे कोण देईल?

तावद्वन्धुः पिता तावद्यावज्जीवति मानवः । मृते मृत इति ज्ञात्वा क्षणात्स्नेहो निवर्तते ॥ २,३४.

माणूस जिवंत असतानाच तो आपला नातेवाईक किंवा वडील असतो. मृत्यू झाल्यावर, 'तो मरण पावला' हे कळताच, क्षणात आपुलकी संपते.

आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरेवं ज्ञात्वा मुहुर्मुहुः । जीवन्नपीति सञ्चिन्त्य स्वीयं हितमनुस्तमरेत् ॥ २,३४.

स्वतःच स्वतःचा खरा मित्र आहे, हे वारंवार लक्षात ठेवावे. आपण जिवंत आहोत, हे जाणून, नेहमीच आपल्या हिताचा विचार करावा.

मृतानां कः सुतो दद्याद्द्विजेशय्यां सतूलिकाम् । एवं जानन्निदं सर्वं स्वहस्तेनैव दापयेत् ॥ २,३४.

मृत व्यक्तीच्या मुलांपैकी कोण ब्राह्मणाला गादीसह पलंग देईल? हे सर्व नीट समजून, स्वतःच्या हातानेच हे दान करावे.

तस्माच्छय्यां समासाद्य सारदारुमर्यो दृढाम् । दन्तादिरुचिरां रम्यां हेमपट्टै रलङ्कृताम् । तस्यां संस्थाप्य हैमञ्च हरिं लक्ष्म्या समन्वितम् ॥ २,३४.

म्हणून, उत्तम लाकडाचा, मजबूत आणि सुंदर असा, हस्तीदंत व सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजवलेला पलंग घ्यावा. त्या पलंगावर लक्ष्मीसमवेत सोन्याचा हरि ठेवावा.

घृतपूर्णञ्च कलशं परिकल्पयेत् । विज्ञेयो गरुड प्रीत्यै स निद्राकलशो बुधैः ॥ २,३४.

तूप भरलेला कलश तयार करावा. हेच विद्वानांच्या मते गरुडाच्या आनंदासाठी 'निद्राकलश' म्हणून ओळखले जाते.

ताम्बूलकुङ्कुमक्षोदकर्पूरागुरुचन्दनम् । दीपिकोपानहच्छत्रचामरासनभाजनम् ॥ २,३४.

तांबूल, केशर, साखर, कापूर, अगर, चंदन, दिवा, पादत्राणे, छत्री, चामर, आसन आणि भांडे—

पार्श्वेषु स्थापयेच्छक्त्या सप्तधान्यानि चैवहि । शयनस्थस्य भवति यच्चान्यदुपकारकम् ॥ २,३४.

शक्य तितक्या बाजूंना सात प्रकारचे धान्य ठेवावे आणि पलंगावर झोपणाऱ्यास जे काही उपयुक्त असेल तेही ठेवावे.

भृङ्गारकरकादर्शं पञ्चवर्णं वितानकम् । शय्यामेवंविधां कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ २,३४.

आरसा, सौंदर्य प्रसाधनाचा डबा, पाच रंगांचे छत्र—असा सर्व तयारीनंतर हा पलंग ब्राह्मणाला अर्पण करावा.

सपत्नीकाय सम्पूज्य स्वर्लोकसुखदायिनीम् । वस्त्रैः सुशोभनैः पूज्य चैलकं परिधापयेत् ॥ २,३४.

पत्नीसमवेत त्या पलंगाची पूजा करावी, तो स्वर्गसुख देणारा मानावा, सुंदर वस्त्रांनी सजवावा आणि छान चादर घालावी.

कर्णकण्ठाङ्गुलीबाहुभूषणैश्चित्रभूषणैः । गृहोपकरणैर्युक्तं गृहं धेन्वा समन्वितम् ॥ २,३४.

कान, गळा, बोटे, बाहू यांसाठी दागिने, विविध अलंकार, घरगुती वस्तू आणि एक गाय यांसह तो घर सजवावा.

ततोर्ऽघः सम्प्रदातव्यः पञ्चरत्नफलाक्षतैः ॥ २,३४.

नंतर पाच प्रकारच्या रत्नांनी आणि अखंड अक्षतांनी अर्घ्य द्यावा.

यथा न कृष्णशयनं शून्यं सागरकन्यया । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनिजन्मनि ॥ २,३४.

जसे सागरकन्येसहित कृष्णाचा पलंग कधीही रिकामा राहत नाही, तसे माझ्या प्रत्येक जन्मात माझा पलंग कधीही रिकामा राहू नये.

दत्त्वैवं तल्पममलं क्षमाप्य च विसर्जयेत् । तथा चैकादशाहे तु विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ २,३४.

असा निर्मळ पलंग दान करून, क्षमा मागावी आणि ब्राह्मणाला निरोप द्यावा. हा विधी एकादश दिवशी करावा असे सांगितले आहे.

ददाति यो हि धर्मार्थे बान्धवो बान्धवे मृते । विशेषमत्र पक्षे तु कथ्यमानं मया शृणु ॥ २,३४.

जो कोणी धर्मासाठी मृत व्यक्तीच्या नातेवाइकाला काही देतो, त्या विषयी विशेष सांगतो, ऐक.

उपयुक्तञ्च तस्यासीत्यत्किञ्चित्स्वगृहे पुरा । तस्य यद्गात्रसं लग्नं वस्त्रं भाजनवाहनम् । यदभीष्टञ्च तस्यासीत्तत्सर्वं परिकल्पयेत् ॥ २,३४.

त्याने पूर्वी आपल्या घरी जे वापरले—कपडे, भांडी, वाहनं, जी त्याच्या शरीराला लागली, आणि त्याला जे आवडत असे, ते सर्व तयार ठेवावे.

स्थापयेत्पुरुषं हैमं शय्योपरि शुभं बुधः । पूजयित्वा प्रदातव्या मृतशय्या यथोदिता ॥ २,३४.

शहाणा माणूस सोन्याचा पुरुषरूप पुतळा पलंगावर ठेवावा. त्याची पूजा करून, मृतासाठी सांगितल्याप्रमाणे पलंग द्यावा.

पुरन्दरगृहे सर्वं सूर्यपुत्रालये तथा । उपतिष्ठेत्सुखं जन्तोः शय्यादानप्रभावतः ॥ २,३४.

इंद्राच्या घरात आणि सूर्यपुत्राच्या निवासातही, पलंग दान केल्याने जीव सुखाचा अनुभव घेतो.

पीडयन्ति न तं याम्याः पुरुषा भीषणाननाः । न घर्मेण न शीतेन बाध्यते स नरः क्वचित् ॥ २,३४.

यमाचे भयंकर चेहऱ्यांचे दूत त्याला त्रास देत नाहीत; तो पुरुष कधीही उष्णता किंवा थंडीने पीडित होत नाही.

शय्यादानप्रभावेण प्रेतो मुच्यते बन्धनात् । अपिः पापसमायुक्तः स्वर्गलोकं स गच्छति ॥ २,३४.

पलंग दानाच्या पुण्यामुळे प्रेत बंधनातून मुक्त होतो; पाप असले तरी तो स्वर्गलोकात जातो.

विमानवरमारूढः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः । आभूतसंप्लवं यावत्तिष्ठेत्पातकवर्जितः ॥ २,३४.

उत्तम विमानावर बसून, अप्सरांचा सेवेला लाभून, तो जीव सृष्टीच्या शेवटपर्यंत पापरहित राहतो.

नवकं षोडशश्राद्धं शय्या सांवत्सरं तथा । भर्तुर्या कुरुते नारी तस्याः श्रेयो ह्यनन्तकम् ॥ २,३४.

नऊ किंवा सोळा श्राद्धे आणि वर्षभरासाठी पतीसाठी शय्येची व्यवस्था करणारी स्त्री अनंत पुण्य मिळवते.

उपकाराय सा भर्तुर्जीवन्ती न मृता तथा । उद्धरेज्जीवमाना सा सती सत्यवती प्रियम् ॥ २,३४.

पती जिवंत असताना ती त्याच्या उपकारासाठी वागते; मृत्यूनंतरही, सती आणि सत्यवती अशी पत्नी आपल्या प्रिय पतीला उन्नती मिळवून देते.

स्त्रिया दध्यन्नशयने हेमकुङ्कुममञ्जनम् । वस्त्रभूषा तथा शय्या सर्वमेतद्धि दापयेत् ॥ २,३४.

स्त्रीने दहीभात, शय्येची व्यवस्था, सोने, केशर, काजळ, वस्त्र, दागिने आणि शय्येची सर्व सामग्री दान म्हणून द्यावी.

उपकारकरं स्त्रीणां यद्भवोदिह किञ्चन । भूषणं गात्रलग्नञ्च वस्तु भोग्यादिकञ्च यत् ॥ २,३४.

स्त्रियांसाठी या जगात जे काही उपयुक्त आहे — दागिने, अंगावर घालायच्या वस्तू, उपभोग्य वस्तू आणि इतर सर्व —

तत्सर्वं मेलयित्वा तु स्वेस्वे स्थाने नियोजयेत् । पूजयेल्लोकपालांश्च ग्रहान् देवीं विनायकम् ॥ २,३४.

हे सर्व गोळा करून योग्य जागी ठेवावे; नंतर लोकपाल, ग्रह, देवी आणि विनायक यांची पूजा करावी.

ततः शुक्लाम्बरधरो गृहीतकुसुमाञ्जलिः । इममुच्चारयेन्मन्त्रं विप्रस्य पुरतो बुधः ॥ २,३४.

नंतर, पांढऱ्या वस्त्रात आणि फुलांची अंजली हातात घेऊन, ज्ञानी व्यक्तीने ब्राह्मणासमोर हा मंत्र उच्चारावा.