गरुडपुराणम्

मणिमुक्तामये दिव्ये आसने परमाद्भुते । तत्रस्थो गणयत्यायुर्मानुषेष्वितरेषु च ॥ २,३३.

मणी आणि मोत्यांनी बनवलेल्या अद्भुत, दिव्य आसनावर बसून, तो माणसांचे आणि इतरांचे आयुष्य मोजतो.

न मुह्यति कदाचित्स सुकृते दुष्कृतेऽपि वा । यद्येनोपार्जितं यावत्तावद्वै वेत्ति तस्य तत् ॥ २,३३.

तो कधीच गोंधळत नाही, मग ती चांगली किंवा वाईट कर्म असो. कोणी जे काही मिळवले आहे, ते त्याला अगदी अचूकपणे माहीत असते.

दशाष्टदोषरहितं कृत कर्म लिखत्यसौ । चित्रगुप्तालयाताच्यां ज्वरस्यास्ति महागृहम् ॥ २,३३.

तो दहा आणि आठ दोषांपासून मुक्त अशी कर्मे लिहून ठेवतो. चित्रगुप्ताच्या घरात तापासाठी एक मोठे सभागृह आहे.

दक्षिणे चापि शूलस्य लताविस्फोटकस्य च । पश्चिमे काल पाशस्य अजीर्णस्यारुचेस्तथा ॥ २,३३.

दक्षिणेला शूल आणि फुगणाऱ्या वेलीसाठी सभागृह आहेत. पश्चिमेला काळाचा फास, अजीर्ण आणि भूक मंदावण्यासाठी सभागृह आहेत.

मध्यपीठोत्तरे ज्ञेयो तथा चान्या विषचिका । ऐशन्यां वै शिरोऽर्तिश्च आग्नेय्याञ्चैव मृकता ॥ २,३३.

मध्य आसनाच्या उत्तरेला विषज्वरासाठी, ईशान्येला डोकेदुखीसाठी आणि आग्नेयेला कुष्ठरोगासाठी सभागृह आहेत.

अतिसारश्च नैरृत्यां वायव्यां दाहसंज्ञकः । एभिः परिवृतो नित्यं चित्रगुप्तः स तिष्ठति ॥ २,३३.

नैऋत्येला अतिसारासाठी आणि वायव्येला जळजळीसाठी सभागृह आहेत. या सर्वांनी वेढलेला चित्रगुप्त नेहमीच तिथे असतो.

यत्कर्म कुरुते कश्चित्तत्सर्वं विलखत्यसौ । धर्मराजगृहद्वारि दूतास्तार्क्ष्य तथा निशि । तिष्ठन्ति पापकर्माणः पच्यमाना नराधमाः ॥ २,३३.

कोणीही जे काही कर्म करतो, ते सर्व तो लिहून ठेवतो. धर्मराजाच्या घराच्या दाराशी गरुडाचे दूत रात्री उभे असतात, आणि पापी लोक आपल्या वाईट कर्मांमुळे तिथे शिजत असतात.

यमदूतैर्महापाशैर्हन्यमानाश्च मुद्गरैः । वध्यन्ते विविधैः पापैः पूर्वकर्मकृतैर्नराः ॥ २,३३.

यमदूत मोठ्या फासांनी आणि गदा मारून लोकांना त्यांच्या पूर्वीच्या पापांमुळे विविध प्रकारे शिक्षा देतात.

नानाप्रहारणाग्रैश्च नानायन्त्रैस्तथा परे । छिद्यन्ते पापकर्माणः क्रकचैः काष्ठवद्द्विधा ॥ २,३३.

काहींना वेगवेगळ्या धारदार शस्त्रांनी आणि यंत्रांनी, करवतीने लाकडासारखे दोन तुकडे केले जातात, कारण त्यांनी पाप केलेले असते.

अन्ये ज्वलद्भिरङ्गारैर्वेष्टिताः परितो भृशम् । पूर्वकर्मविपाकेन ध्मायन्ते लोहपिण्डवत् ॥ २,३३.

काही जण जळत्या कोळशांनी चारही बाजूंनी वेढलेले असतात आणि लोखंडाच्या गोट्यासारखे फुंकले जातात, हे सर्व त्यांच्या पूर्वीच्या कर्मांमुळे घडते.

क्षिप्त्वान्ये च धरापृष्ठे कुठारेणावकर्तिताः । क्रन्दमानाश्च दृश्यन्ते पूर्वकर्मविपाकतः ॥ २,३३.

काहींना जमिनीवर फेकून कुऱ्हाडीने कापले जाते. ते ओरडताना दिसतात, कारण त्यांच्या पूर्वीच्या कर्मांचा परिणाम त्यांना भोगावा लागतो.

केचिद्गुडमयैः पाकैस्तैलपाकैस्तथा परे । पीड्यन्ते यमदूतैश्च पापिष्ठाः सुभृशं नराः ॥ २,३३.

काहींना गुळाच्या किंवा तेलाच्या पिठांनी छळले जाते. फारच पापी लोकांना यमदूत खूपच त्रास देतात.

क्षणाह्नि प्रार्थयन्त्यन्ये देहिदेहीति कोटिशः । यमलोके मया दृष्टा ममस्वं भक्षितं त्वया ॥ २,३३.

काही लोक क्षणभर किंवा दिवसभर 'मला शरीर दे, मला शरीर दे' असे पुन्हा पुन्हा मागतात. यमाच्या लोकात मी अशा असंख्य लोकांना पाहिले, ज्यांचे स्वतःचे अन्न तू खाल्ले आहेस.

इत्येवं बहुशस्तार्क्ष्य नरकाः पापिनां स्मृताः । कर्मभिर्बहुभिः प्रोक्तैः सर्वशास्त्रेषु भाषितैः । दानोपकारं वक्ष्यामि यथा तत्र सुखं भवेत् ॥ २,३३.

तार्क्ष्य, पापी लोकांसाठी अनेक नरक सांगितले आहेत, हे सर्व शास्त्रांमध्ये विविध कर्मांसह स्पष्ट केले आहे. आता मी दान आणि मदतीच्या गोष्टी सांगतो, ज्यामुळे तिथे सुख मिळते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३४ श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य यथान्यायं धर्माधर्म्स्य लक्षणम् । सुकृतं दुष्कृतं नॄणामग्रे धावति धावताम् ॥ २,३४.

श्रीकृष्ण म्हणाले: तार्क्ष्य, नीट ऐक, धर्म आणि अधर्माची खरी लक्षणं काय आहेत. माणसांनी केलेली चांगली आणि वाईट कर्मं योग्य वेळी त्यांना लवकरच गाठतात.

कृते तपः प्रशंसन्ति त्रेतायां ज्ञानसाधनम् । द्वापरे यज्ञदाने च दानमेकं कलौ युगे ॥ २,३४.

सत्ययुगात तप श्रेष्ठ मानलं जातं, त्रेतायुगात ज्ञान मिळवणं, द्वापारयुगात यज्ञ आणि दान, पण कलियुगात फक्त दानालाच महत्त्व आहे.

गृहस्थानां स्मृतो धर्म उत्तमानां विचक्षणैः । इष्टापूर्ते स्वशक्त्या हि कुर्वतां नास्ति पातकम् ॥ २,३४.

गृहस्थांसाठी, जाणकार लोकांनी सांगितलं आहे की, आपल्या ताकदीप्रमाणे यज्ञ आणि दान करणं हेच त्यांचं श्रेष्ठ कर्तव्य आहे. असं करणाऱ्यांना पाप लागत नाही.

वृक्षस्तु रोपितो येन खनिकूपजलाशयाः । यममार्गे सुखं तस्य व्रजतो नितरां भवेत् ॥ २,३४.

जो कुणी झाड लावतो, विहीर, तळं किंवा पाण्याची जागा तयार करतो, त्याला यमाच्या वाटेवर जाताना भरपूर सुख मिळतं.

अग्नितापप्रदातारे यैः शीतपीडिते द्विजे । तप्यमानाः सुखं यान्ति सर्व कामैः प्रपूरिताः ॥ २,३४.

जो थंडीत त्रस्त असलेल्या किंवा ब्राह्मणांना अग्नी किंवा उब देतो, त्याला स्वतःच्या सर्व इच्छा पूर्ण होऊन तो सुखाने पुढे जातो.

सुवर्णमणिमुक्तादि वस्त्राण्याभरणानि च । तेन सर्वमिदं दत्तं येन दत्ता वसुन्धरा ॥ २,३४.

जो सोनं, मौल्यवान दगड, मोती, वस्त्र किंवा दागिने देतो, त्याने जणू पृथ्वीच दिली असं मानलं जातं.

यानियानि च भूतानि दत्तानि भुवि मानवैः । यमलोकपथे तानि तिष्ठन्त्येषां समीपतः ॥ २,३४.

माणसांनी पृथ्वीवर जी कोणतीही सजीव वस्तू दान केली असेल, ती सर्व यमाच्या मार्गावर त्यांच्या जवळच असते.

व्यञ्जनानि विचित्राणि भक्ष्यभोज्यानि यानि च । ददाति विधिना पुत्र प्रेते तदु पतिष्ठति ॥ २,३४.

मुलाने विधीपूर्वक जे जे वेगवेगळे पदार्थ, खाण्याचे जिन्नस, आणि चविष्ट गोष्टी मृतांसाठी दिल्या, ते त्यांच्यापर्यंत पोहोचतात.

आत्मा वै पुत्रनामास्ति पुत्रस्त्राता यमालये । तारयेत्पितरं घोरात्तेन पुत्त्रः प्रवक्ष्यते ॥ २,३४.

स्वतःचं नाव 'पुत्र' असतं; यमाच्या घरी पुत्र वडिलांचा तारणारा असतो. म्हणूनच जो वडिलांना भयंकर यातनेतून सोडवतो, त्याला 'पुत्र' म्हणतात.

अतो देयञ्च पुत्रेण श्राद्धमाजी वितावधि । अतिवाहस्तदा प्रेतो भोगान् वै लभते हि सः ॥ २,३४.

म्हणून पुत्राने मृत्यूपासून प्रवासाच्या शेवटपर्यंत श्राद्ध करावं. त्यामुळे मृत व्यक्तीला पुढच्या प्रवासात सुख मिळतं.

दह्यमानस्य प्रेतस्य स्वजनैर्यो जलाञ्जलिः । दीयते प्रेतरूपोऽसौ प्रीतो याति यमालये ॥ २,३४.

मृत व्यक्तीचं दहन होत असताना, त्याच्या नातेवाईकांनी पाणी अर्पण केल्यावर, तो प्रेतरूप घेऊन समाधानीपणे यमाच्या घरी जातो.

अपक्वे मृन्मये पात्रे दुग्धं दत्तं दिनत्रयम् । काष्ठत्रयं गुणैर्बद्ध्वा प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे ॥ २,३४.

कच्च्या मातीच्या भांड्यात तीन दिवस दूध ठेवून, तीन काठ्या बांधून, रात्री चौकात ते मृताच्या तृप्तीसाठी अर्पण करावं.

प्रथमेऽह्नि द्वितीये च तृतीये च तथा खग । आकाशस्थं पिबेद्दुग्धं प्रेतो वायुवपुर्धरः ॥ २,३४.

पहिल्या, दुसऱ्या आणि तिसऱ्या दिवशी, हे पक्षिराज, वायुरूप असलेला मृत व्यक्ती आकाशात ठेवलेलं दूध पितो.

चतुर्थे सञ्चयः कार्यः चतुर्थे?वापि साग्निके । अस्थिसञ्चयनं कार्यं दद्यादापाञ्जलिं ततः ॥ २,३४.

चौथ्या दिवशी किंवा अग्नीप्रक्रियेनंतर हाडं गोळा करावीत आणि त्यानंतर पाण्याचा अंजली अर्पण करावा.

न पूर्वाह्ने न मध्याह्ने नापराह्ने न सन्धिषु । याते प्रथमयामे तु दद्यादापजलाञ्जंलीन् ॥ २,३४.

ना सकाळी, ना दुपारी, ना संध्याकाळी, ना संधिकाळी; पण रात्रीचा पहिला प्रहर गेल्यावरच पाण्याचा अंजली द्यावा.