गरुडपुराणम्

तस्मिन्मार्गे न चान्नाद्यं येन प्राणान् प्रपोषयेत् । न जलं दृश्यते तत्र तृषा येन विलीयते ॥ २,३३.

त्या मार्गावर कुठेच खाण्यापिण्याची सोय नाही, ज्यामुळे प्राण टिकतील. तिथे पाणीही दिसत नाही, ज्याने तहान भागेल.

क्षुधया पीडितो याति तृष्णया च महापथे । शीतेन कम्पते क्वापि यममार्गेऽतिदुर्गमे ॥ २,३३.

भुकेने त्रस्त होऊन तो पुढे जातो, तहानेनेही त्याला छळ होत असतो. यमाच्या त्या अतिशय कठीण वाटेवर कुठे तरी तो थंडीने थरथर कापतो.

यद्यस्य यादृशं पापं स पन्थास्तस्य तादृशः । सुदीनाः कृपणा मूढा दुः खैर्व्याप्तास्तरन्ति तम् ॥ २,३३.

ज्याचं जसं पाप, त्याला तशीच वाट मिळते. फार दुःखी, दीन आणि अडाणी लोक, दुःखांनी भरलेले, ती वाट ओलांडतात.

रुदन्ति दारुणं केचित्केचिद्द्रोहं वदन्ति च । आत्मकर्मकृतैर्देषैः पच्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ २,३३.

काही लोक जोरजोराने रडतात, काही फसवणुकीचे बोल बोलतात. स्वतःच्या कर्मांच्या फळांनी ते पुन्हा पुन्हा यातना भोगतात.

ईदृग्विधः स वै पन्था विज्ञेयो दारुणः खग । वितृष्णा ये नरा लोके सुखं तस्मिन् व्रजन्ति ते ॥ २,३३.

हे पक्षराज, अशी ती भयंकर वाट आहे. पण ज्यांच्या मनात या जगात काहीच आसक्ती नाही, ते ती वाट सहज पार करतात.

यानियानि च दानानि दत्तानि भुवि मानवैः । तानितान्युपतिष्ठन्ति यमलोके पुरः पथि ॥ २,३३.

माणसांनी पृथ्वीवर दिलेली जी जी दानं आहेत, तीच दानं यमाच्या वाटेवर त्यांच्या पुढे उभी राहतात.

पापिनो नोपतिष्ठन्ति दाहश्राद्धजलाञ्जलि । भ्रमन्ति वायुभूतास्ते ये क्षुद्राः पापकर्मिणः ॥ २,३३.

पापी लोकांसाठी तिथे पिंडदान किंवा तर्पणाचं पाणी मिळत नाही. जे लहान आणि पापी असतात, ते वाऱ्यासारखे भटकत राहतात.

ईदृशं वर्त्म तद्रौद्रं कथितं तव सुव्रत । पुनश्च कथयिष्यामि यममार्गस्य या स्थितिः ॥ २,३३.

हे सुशील, अशी ती भयंकर वाट मी तुला सांगितली. आता मी पुन्हा यमाच्या मार्गाची स्थिती सांगतो.

याम्यनैरृतयोर्मध्ये पुरं वैवस्वतस्य तु । सर्वं वज्रमयं दिव्यमभेद्यं तत्सुरासुरैः ॥ २,३३.

यम आणि निरृतिच्या मध्ये वैवस्वताचं नगर आहे. ते पूर्णपणे हिरकाचं, दिव्य आणि देव-दानवांनीही न तोडता येण्यासारखं आहे.

चतुरश्रं चतुर्द्वारं सप्तप्राकारतोरणम् । स्वयं तिष्ठति वै यस्यां यमो दूतैः समन्वितः ॥ २,३३.

ते नगर चौकोनी, चार दरवाज्यांचं आणि सात भक्कम तटबंद्यांनी व कमानींनी वेढलेलं आहे. त्यात यम स्वतः आपल्या दूतांसह बसतो.

योजनानां सहस्रं वै प्रमाणेन तदुच्यते । सर्वरत्नमयं दिव्यं विद्युज्ज्वालार्कतैजसम् ॥ २,३३.

ते नगर हजार योजन लांब आहे असं सांगितलं जातं. ते सर्व रत्नांनी बनलेलं, दिव्य आणि वीज व सूर्यासारखं तळपणारं आहे.

तद्गुहं धर्मराजस्य विस्तीर्णं काञ्चनप्रभम् । योजनानां पञ्चशतप्रमाणेन समुच्छ्रितम् ॥ २,३३.

धर्मराजाचं ते राजवाडं फार मोठं, सोन्यासारखं चमकणारं आणि पाचशे योजन उंच आहे.

वृतं स्तम्भसहस्रैस्तु वैदूर्यमणिमण्डितम् । मुक्ताजालगवाक्षं च पताकाशतभूषितम् ॥ २,३३.

तो राजवाडा हजार खांबांनी वेढलेला आहे, त्यावर वैदूर्य आणि रत्नांची सजावट आहे. मोत्यांच्या जाळ्याची खिडकी आणि शेकडो पताका त्याला शोभा देतात.

घण्टाशतनिनादाढ्यं तोरणानां शतैर्वृतम् । एवमादिभिरन्यैश्च भूषणैर्भूषितं सदा ॥ २,३३.

शेकडो घंटांच्या निनादाने तो परिसर भरलेला आहे, आणि शेकडो कमानींनी वेढलेला आहे. अशा अनेक सुंदर अलंकारांनी तो नेहमीच सजलेला असतो.

तत्रस्थो भगवान् धर्म आसने तु समे शुभे । दशयो जनविस्तीर्णे नीलजीमूतसन्निभे ॥ २,३३.

त्या ठिकाणी भगवंत धर्मराज समांतर आणि शुभासनावर बसलेले आहेत. ते आसन दहा योजन रुंद असून काळ्या मेघासारखं दिसतं.

धर्मज्ञो धर्मशीलश्च धर्मयुक्तो हितो यमः । भयदः पापयुक्तानां धार्मिकाणां सुखप्रदः ॥ २,३३.

यम धर्म जाणणारा, धर्मशील आणि नेहमी धर्माशी जोडलेला आहे. तो सर्वांच्या हितासाठी वागतो. पाप करणाऱ्यांना तो भीती देतो, तर धर्मनिष्ठांना सुख देतो.

मन्दमारु तसंयोगैरुत्सवैर्विविधैस्तथा । व्याख्यानैर्विविधैर्युक्तः शङ्खवादित्रनिः स्वनैः ॥ २,३३.

त्याच्या सभोवताली मंद वाऱ्याची झुळूक, विविध सण, अनेक प्रकारच्या कथा आणि शंख वाद्यांचे आवाज सतत घुमत असतात.

पुरमध्यप्रवेशे तु चित्रगुप्तस्य वै गृहम् । पञ्चविंशतिसंख्यानां योजनानां सुविस्तरम् ॥ २,३३.

शहराच्या मध्यभागी चित्रगुप्ताचे घर आहे, जे पाचवीस योजन लांब आणि फारच प्रशस्त आहे.

दशोच्छ्रितं महादिव्यं लोहप्राकारवोष्टितम् । प्रतोलीशतसंचारं पतताकाशतशोभितम् ॥ २,३३.

ते घर दहा उंचीचे, अत्यंत भव्य आणि दिव्य आहे. त्याच्या भोवताली लोखंडी भिंत आहे, शंभर प्रवेशद्वार आहेत आणि शंभर झेंड्यांनी ते सजलेले आहे.

दीपिकाशतसङ्कीर्णं गीतध्वनिसमाकुलम् । विचित्रचित्रकुशलैश्चित्रगुप्तस्य वै गृहम् ॥ २,३३.

शेकडो दिव्यांनी उजळलेले, गाण्याच्या आवाजांनी भरलेले, आणि विविध कलांमध्ये कुशल लोकांनी चित्रगुप्ताचे घर सजवलेले आहे.

मणिमुक्तामये दिव्ये आसने परमाद्भुते । तत्रस्थो गणयत्यायुर्मानुषेष्वितरेषु च ॥ २,३३.

मणी आणि मोत्यांनी बनवलेल्या अद्भुत, दिव्य आसनावर बसून, तो माणसांचे आणि इतरांचे आयुष्य मोजतो.

न मुह्यति कदाचित्स सुकृते दुष्कृतेऽपि वा । यद्येनोपार्जितं यावत्तावद्वै वेत्ति तस्य तत् ॥ २,३३.

तो कधीच गोंधळत नाही, मग ती चांगली किंवा वाईट कर्म असो. कोणी जे काही मिळवले आहे, ते त्याला अगदी अचूकपणे माहीत असते.

दशाष्टदोषरहितं कृत कर्म लिखत्यसौ । चित्रगुप्तालयाताच्यां ज्वरस्यास्ति महागृहम् ॥ २,३३.

तो दहा आणि आठ दोषांपासून मुक्त अशी कर्मे लिहून ठेवतो. चित्रगुप्ताच्या घरात तापासाठी एक मोठे सभागृह आहे.

दक्षिणे चापि शूलस्य लताविस्फोटकस्य च । पश्चिमे काल पाशस्य अजीर्णस्यारुचेस्तथा ॥ २,३३.

दक्षिणेला शूल आणि फुगणाऱ्या वेलीसाठी सभागृह आहेत. पश्चिमेला काळाचा फास, अजीर्ण आणि भूक मंदावण्यासाठी सभागृह आहेत.

मध्यपीठोत्तरे ज्ञेयो तथा चान्या विषचिका । ऐशन्यां वै शिरोऽर्तिश्च आग्नेय्याञ्चैव मृकता ॥ २,३३.

मध्य आसनाच्या उत्तरेला विषज्वरासाठी, ईशान्येला डोकेदुखीसाठी आणि आग्नेयेला कुष्ठरोगासाठी सभागृह आहेत.

अतिसारश्च नैरृत्यां वायव्यां दाहसंज्ञकः । एभिः परिवृतो नित्यं चित्रगुप्तः स तिष्ठति ॥ २,३३.

नैऋत्येला अतिसारासाठी आणि वायव्येला जळजळीसाठी सभागृह आहेत. या सर्वांनी वेढलेला चित्रगुप्त नेहमीच तिथे असतो.

यत्कर्म कुरुते कश्चित्तत्सर्वं विलखत्यसौ । धर्मराजगृहद्वारि दूतास्तार्क्ष्य तथा निशि । तिष्ठन्ति पापकर्माणः पच्यमाना नराधमाः ॥ २,३३.

कोणीही जे काही कर्म करतो, ते सर्व तो लिहून ठेवतो. धर्मराजाच्या घराच्या दाराशी गरुडाचे दूत रात्री उभे असतात, आणि पापी लोक आपल्या वाईट कर्मांमुळे तिथे शिजत असतात.

यमदूतैर्महापाशैर्हन्यमानाश्च मुद्गरैः । वध्यन्ते विविधैः पापैः पूर्वकर्मकृतैर्नराः ॥ २,३३.

यमदूत मोठ्या फासांनी आणि गदा मारून लोकांना त्यांच्या पूर्वीच्या पापांमुळे विविध प्रकारे शिक्षा देतात.

नानाप्रहारणाग्रैश्च नानायन्त्रैस्तथा परे । छिद्यन्ते पापकर्माणः क्रकचैः काष्ठवद्द्विधा ॥ २,३३.

काहींना वेगवेगळ्या धारदार शस्त्रांनी आणि यंत्रांनी, करवतीने लाकडासारखे दोन तुकडे केले जातात, कारण त्यांनी पाप केलेले असते.