गरुडपुराणम्

सुखं दुःखं भयं क्षेमं कर्मणैवाभिपद्यते । अधोमुखं चोर्ध्वपादं गर्भाद्वायुः प्रकर्षति ॥ २,३२.

सुख, दु:ख, भीती आणि सुरक्षितता हे सर्व कर्मामुळेच मिळते; डोके खाली आणि पाय वर असताना वारा जीवाला गर्भातून बाहेर काढतो.

जन्मतो वैष्णवी माया संमोहयति सत्वरम् । स्वकर्मकृतसम्बन्धो जन्तुर्जन्म प्रपद्यते ॥ २,३२.

जन्मताच विष्णूची माया जीवाला पटकन गुंगवते; स्वतःच्या कर्माने बांधलेला जीव जन्म घेतो.

सुकृतादुत्तमो भोगभोग्यवान् सुकुले भवेत् । यथायथा दुष्कृतं तत्कुले हीने प्रजायते ॥ २,३२.

सत्कर्म केल्याने माणूस चांगल्या घरात आणि सुखासोबत जन्मतो; जसे जसे दुष्कर्म तसे तसे नीच घरात जन्म मिळतो.

दरिद्रो व्याधितो मूर्खः पापकृद्दुःखभाजनम् । अतः परं किमर्थं ते कथयामि खगेश्वर ॥ २,३२.

गरिब, आजारी, मूर्ख, पाप करणारा आणि दु:ख भोगणारा—यापुढे तुला काय सांगू, हे खगेश्वर?

श्रीगरुडमहापुराणम् ३३ गरुड उवाच । उत्पत्तिलक्षणं जन्तोः कथितं मयि पुत्त्रके । यमलोकः कियन्मात्रस्त्रैलोक्ये सचराचरे । विस्तरं तस्य मे ब्रूहि अध्वा चैव कियान् स्मृतः ॥ २,३३.

गरुड म्हणतो: जीवाचा जन्म कसा होतो ते तू मला सांगितलेस, बाबा; या तिन्ही लोकांत, जिथे जिवंत आणि निर्जीव सर्व काही आहे, तिथे यमलोक किती मोठा आहे? त्याचा विस्तार आणि त्या मार्गाची लांबी मला सविस्तर सांग.

कैश्च पापैः कृतैर्देव केन वा शुभकर्मणा । गच्छन्ति मानवास्तत्र कथयस्व विशेषतः ॥ २,३३.

देवा, कोणत्या पापांनी किंवा कोणत्या पुण्यकर्मांनी माणसे तिथे जातात? हे मला सविस्तर सांग.

श्रीभगवानुवाच । षटशीतिसहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । यमलोकस्य चाध्वानमन्तरा मानुषस्य च ॥ २,३३.

श्रीभगवान म्हणतात: यमलोकापर्यंतचा मार्ग छयासी हजार योजन इतका आहे, आणि तोच माणसांच्या जगातून यमलोकापर्यंतचा मार्ग आहे.

ध्मातताम्रमिवातप्तो ज्वलद्दुर्गो महापथः । तत्र गच्छन्ति पापिष्ठा मानवा मूढचेतसः ॥ २,३३.

जणू काही भट्टीत तापवलेले तांबं जसं तळपतं, तसाच एक भयंकर आणि जळणारा रस्ता पुढे असतो. तिथे फार पापी आणि अज्ञानी माणसं जातात.

कण्टकाश्च सुतीक्ष्णा वै विविधा घोरदर्शनाः । तैस्तुवालुक्षितिर्व्याप्ता हुताशश्च तथोल्बणः ॥ २,३३.

तिथे फार तीक्ष्ण आणि भीतीदायक काटे वेगवेगळ्या रूपात आहेत. त्या काट्यांनी सगळी जमीन भरलेली आहे आणि तिथे भयंकर ज्वाळा पेटलेल्या आहेत.

वृक्षच्छाया न तत्रास्ति यत्र विश्रमते नरः । गृहीतः कालपाशैश्च कृतैः कर्मभिरुल्बणैः ॥ २,३३.

त्या ठिकाणी कुठेच झाडाची सावली नाही, जिथे माणूस थोडा विसावा घेईल. तो स्वतःच्या वाईट कर्मांनी आणि काळाच्या दोऱ्यांनी बांधलेला असतो.

तस्मिन्मार्गे न चान्नाद्यं येन प्राणान् प्रपोषयेत् । न जलं दृश्यते तत्र तृषा येन विलीयते ॥ २,३३.

त्या मार्गावर कुठेच खाण्यापिण्याची सोय नाही, ज्यामुळे प्राण टिकतील. तिथे पाणीही दिसत नाही, ज्याने तहान भागेल.

क्षुधया पीडितो याति तृष्णया च महापथे । शीतेन कम्पते क्वापि यममार्गेऽतिदुर्गमे ॥ २,३३.

भुकेने त्रस्त होऊन तो पुढे जातो, तहानेनेही त्याला छळ होत असतो. यमाच्या त्या अतिशय कठीण वाटेवर कुठे तरी तो थंडीने थरथर कापतो.

यद्यस्य यादृशं पापं स पन्थास्तस्य तादृशः । सुदीनाः कृपणा मूढा दुः खैर्व्याप्तास्तरन्ति तम् ॥ २,३३.

ज्याचं जसं पाप, त्याला तशीच वाट मिळते. फार दुःखी, दीन आणि अडाणी लोक, दुःखांनी भरलेले, ती वाट ओलांडतात.

रुदन्ति दारुणं केचित्केचिद्द्रोहं वदन्ति च । आत्मकर्मकृतैर्देषैः पच्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ २,३३.

काही लोक जोरजोराने रडतात, काही फसवणुकीचे बोल बोलतात. स्वतःच्या कर्मांच्या फळांनी ते पुन्हा पुन्हा यातना भोगतात.

ईदृग्विधः स वै पन्था विज्ञेयो दारुणः खग । वितृष्णा ये नरा लोके सुखं तस्मिन् व्रजन्ति ते ॥ २,३३.

हे पक्षराज, अशी ती भयंकर वाट आहे. पण ज्यांच्या मनात या जगात काहीच आसक्ती नाही, ते ती वाट सहज पार करतात.

यानियानि च दानानि दत्तानि भुवि मानवैः । तानितान्युपतिष्ठन्ति यमलोके पुरः पथि ॥ २,३३.

माणसांनी पृथ्वीवर दिलेली जी जी दानं आहेत, तीच दानं यमाच्या वाटेवर त्यांच्या पुढे उभी राहतात.

पापिनो नोपतिष्ठन्ति दाहश्राद्धजलाञ्जलि । भ्रमन्ति वायुभूतास्ते ये क्षुद्राः पापकर्मिणः ॥ २,३३.

पापी लोकांसाठी तिथे पिंडदान किंवा तर्पणाचं पाणी मिळत नाही. जे लहान आणि पापी असतात, ते वाऱ्यासारखे भटकत राहतात.

ईदृशं वर्त्म तद्रौद्रं कथितं तव सुव्रत । पुनश्च कथयिष्यामि यममार्गस्य या स्थितिः ॥ २,३३.

हे सुशील, अशी ती भयंकर वाट मी तुला सांगितली. आता मी पुन्हा यमाच्या मार्गाची स्थिती सांगतो.

याम्यनैरृतयोर्मध्ये पुरं वैवस्वतस्य तु । सर्वं वज्रमयं दिव्यमभेद्यं तत्सुरासुरैः ॥ २,३३.

यम आणि निरृतिच्या मध्ये वैवस्वताचं नगर आहे. ते पूर्णपणे हिरकाचं, दिव्य आणि देव-दानवांनीही न तोडता येण्यासारखं आहे.

चतुरश्रं चतुर्द्वारं सप्तप्राकारतोरणम् । स्वयं तिष्ठति वै यस्यां यमो दूतैः समन्वितः ॥ २,३३.

ते नगर चौकोनी, चार दरवाज्यांचं आणि सात भक्कम तटबंद्यांनी व कमानींनी वेढलेलं आहे. त्यात यम स्वतः आपल्या दूतांसह बसतो.

योजनानां सहस्रं वै प्रमाणेन तदुच्यते । सर्वरत्नमयं दिव्यं विद्युज्ज्वालार्कतैजसम् ॥ २,३३.

ते नगर हजार योजन लांब आहे असं सांगितलं जातं. ते सर्व रत्नांनी बनलेलं, दिव्य आणि वीज व सूर्यासारखं तळपणारं आहे.

तद्गुहं धर्मराजस्य विस्तीर्णं काञ्चनप्रभम् । योजनानां पञ्चशतप्रमाणेन समुच्छ्रितम् ॥ २,३३.

धर्मराजाचं ते राजवाडं फार मोठं, सोन्यासारखं चमकणारं आणि पाचशे योजन उंच आहे.

वृतं स्तम्भसहस्रैस्तु वैदूर्यमणिमण्डितम् । मुक्ताजालगवाक्षं च पताकाशतभूषितम् ॥ २,३३.

तो राजवाडा हजार खांबांनी वेढलेला आहे, त्यावर वैदूर्य आणि रत्नांची सजावट आहे. मोत्यांच्या जाळ्याची खिडकी आणि शेकडो पताका त्याला शोभा देतात.

घण्टाशतनिनादाढ्यं तोरणानां शतैर्वृतम् । एवमादिभिरन्यैश्च भूषणैर्भूषितं सदा ॥ २,३३.

शेकडो घंटांच्या निनादाने तो परिसर भरलेला आहे, आणि शेकडो कमानींनी वेढलेला आहे. अशा अनेक सुंदर अलंकारांनी तो नेहमीच सजलेला असतो.

तत्रस्थो भगवान् धर्म आसने तु समे शुभे । दशयो जनविस्तीर्णे नीलजीमूतसन्निभे ॥ २,३३.

त्या ठिकाणी भगवंत धर्मराज समांतर आणि शुभासनावर बसलेले आहेत. ते आसन दहा योजन रुंद असून काळ्या मेघासारखं दिसतं.

धर्मज्ञो धर्मशीलश्च धर्मयुक्तो हितो यमः । भयदः पापयुक्तानां धार्मिकाणां सुखप्रदः ॥ २,३३.

यम धर्म जाणणारा, धर्मशील आणि नेहमी धर्माशी जोडलेला आहे. तो सर्वांच्या हितासाठी वागतो. पाप करणाऱ्यांना तो भीती देतो, तर धर्मनिष्ठांना सुख देतो.

मन्दमारु तसंयोगैरुत्सवैर्विविधैस्तथा । व्याख्यानैर्विविधैर्युक्तः शङ्खवादित्रनिः स्वनैः ॥ २,३३.

त्याच्या सभोवताली मंद वाऱ्याची झुळूक, विविध सण, अनेक प्रकारच्या कथा आणि शंख वाद्यांचे आवाज सतत घुमत असतात.

पुरमध्यप्रवेशे तु चित्रगुप्तस्य वै गृहम् । पञ्चविंशतिसंख्यानां योजनानां सुविस्तरम् ॥ २,३३.

शहराच्या मध्यभागी चित्रगुप्ताचे घर आहे, जे पाचवीस योजन लांब आणि फारच प्रशस्त आहे.

दशोच्छ्रितं महादिव्यं लोहप्राकारवोष्टितम् । प्रतोलीशतसंचारं पतताकाशतशोभितम् ॥ २,३३.

ते घर दहा उंचीचे, अत्यंत भव्य आणि दिव्य आहे. त्याच्या भोवताली लोखंडी भिंत आहे, शंभर प्रवेशद्वार आहेत आणि शंभर झेंड्यांनी ते सजलेले आहे.