गरुडपुराणम्

तिलान् गोमयलिप्तायां भूमौ तत्र निवेशयेत् ॥ २,३२.

गायीच्या शेणाने लिपलेल्या जमिनीवर तिळ ठेवावेत.

प्रागुदक्शिरसं वापि मुखे स्वर्णं विनिः क्षेपेत् । शालग्रामशिला तत्र तुलसी च खगेश्वर ॥ २,३२.

पूर्व किंवा उत्तर दिशेला डोके करून किंवा तोंडात सोनं ठेवावं; तिथे, हे पक्षीराज, शाळग्राम शिळा आणि तुळशीही असावी.

विधेया सन्निधौ सर्पिर्दीपं प्रज्वालयेत्पुनः । नमो भगवते वासुदेवायेति जपस्तथा ॥ २,३२.

या सर्वांच्या उपस्थितीत पुन्हा तुपाचा दिवा लावावा आणि 'नमो भगवते वासुदेवाय' हा जप करावा.

आदौ तु प्रणवं कृत्वा पूजादाने ततः स्मृते । समभ्यर्च्य हृषीकेशं पुष्पधूपादिभिस्ततः ॥ २,३२.

सर्वप्रथम 'ॐ' उच्चारून, पूजा आणि नैवेद्य अर्पण करावा; मग पुष्प, धूप इत्यादींनी हृषीकेशाची भक्तीभावाने पूजा करावी.

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्ध्या नयोगेन पूजयेत् । दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव च ॥ २,३२.

प्रणाम, स्तुती आणि पुण्यश्लोकांनी, तसेच ध्यान आणि योगाने पूजा करावी; ब्राह्मणांना आणि गरीब, असहाय्य लोकांना दान द्यावे.

पुत्त्रे मित्रे कलत्रे च क्षेत्रधान्यधनादिषु । निवर्तयेन्ममत्वं च विष्णोः पादौ हृदि स्मरन् ॥ २,३२.

मुलं, मित्र, पत्नी, शेतजमीन, धान्य, संपत्ती यांमध्ये असलेली आसक्ती सोडावी आणि विष्णूचे चरण मनात आठवावे.

उच्चैः पुरुषसूक्तं च यदि श्रेष्ठापदस्तदा । पुत्त्राद्याः प्रपठेयुस्ते म्रियमाणे निजे जने ॥ २,३२.

शक्य असल्यास पुरुषसूक्त मोठ्याने म्हणावे; मग, मरणासन्न व्यक्तीच्या मुलांनी आणि इतरांनीही ते म्हणावे.

एतत्ते सर्वमाख्यातं कृत्यं मृत्यावुपस्थिते । फलमप्यस्य कृत्स्नस्य समासात्ते वदाम्यहम् ॥ २,३२.

मृत्यू जवळ आल्यावर काय करावे हे सर्व मी तुला सांगितले; आता या सर्व कृत्यांचे फळ थोडक्यात सांगतो.

स्नानेन शुचिताप्राप्तिरपावित्र्यहृतिस्ततः । ततो विष्णोः स्मृतिस्तस्य ज्ञानात्सर्वफलप्रदा ॥ २,३२.

स्नान केल्याने शुद्धता मिळते आणि अशुद्धता दूर होते; त्यानंतर विष्णूचे स्मरण केल्याने सर्व ज्ञानाचे फळ मिळते.

दर्भतूली नयेत्स्वर्गमातुरं तु न संशयः । तिलैर्दर्भैश्च निः क्षिप्तैः स्नानं क्रतुमयं भवेत् ॥ २,३२.

दर्भाच्या आसनावर बसविल्याने मरणासन्न व्यक्तीला स्वर्ग मिळतो, यात शंका नाही; तिळ आणि दर्भाने स्नान केल्याने ते स्नान यज्ञासारखे पुण्य देते.

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च श्रीर्हुताशस्तथैव च । मण्डले चोपतिष्ठन्ति तस्मात्कुर्वीत मण्डलम् ॥ २,३२.

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, श्री आणि अग्नी हे सर्व मंडलात उपस्थित असतात; म्हणून मंडल तयार करावे.

प्रागुदग्वा कृतेनेह शिरसा लोकमुत्तमम् । व्रजते यदि पापस्याल्पत्वं पुंसो भवेत्खग ॥ २,३२.

जर येथे पूर्व किंवा ईशान्य दिशेला डोके वाकवले, अगदी थोडे पाप असले तरी, त्या माणसाला श्रेष्ठ लोक मिळतो.

पञ्चरत्ने मुखे मुक्ते जिवे ज्ञानं प्ररोहति । तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग ॥ २,३२.

पाच मौल्यवान रत्ने, मोती किंवा मुक्त आत्मे तोंडात असताना, ज्ञान वाढते; तुळशी, ब्राह्मण, गायी, विष्णू आणि एकादशी हेही तसेच आहेत.

पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां नृणाम् । विष्णुरेकादशी गीता तुलसी विप्रधेनवः ॥ २,३२.

या संसाराच्या समुद्रात बुडणाऱ्यांसाठी पाच तराफे आहेत: विष्णू, एकादशी, गीता, तुळशी, ब्राह्मण आणि गायी.

असारे दुर्गसंसारे षट्पदी भक्तिदायिनी । नमो भगवते वासुदेवायेति जपन्नरः ॥ २,३२.

या अस्थिर आणि कठीण संसारात, 'नमो भगवते वासुदेवाय' हे जपणारा माणूस भक्ती मिळवतो.

ओङ्कारपूर्वं सायुज्यं प्राप्नुयान्नात्र संशयः । पूजयापि च मल्लोकप्राप्तिराराद्दिवं व्रजेत् ॥ २,३२.

ओंकारपूर्वक जपल्याने नक्कीच एकरूपता मिळते; आणि फक्त पूजा केल्यानेही माझ्या लोकात जाऊन स्वर्ग मिळतो.

बन्धाभावे ममत्वेतु ज्ञानं पुरुषसूक्ततः । यस्ययस्याधिकत्वं तु साधनेष्वेषु काश्यप ॥ २,३२.

बंध नसताना, पण ममत्व उरले असता, पुरुषसूक्तातून ज्ञान मिळते; कश्यप, या साधनांत जितका अधिक प्रयत्न, तितके अधिक फळ मिळते.

तत्तत्फलस्याप्याधिक्यं भवतीत्यवधारय । दातव्यानि यथाशक्त्या प्रीतोऽसौ सर्वदा भवेत् ॥ २,३२.

प्रत्येक कृतीचे फळही तितकेच मोठे होते; आपल्या शक्तीनुसार दान द्यावे, म्हणजे तो नेहमी प्रसन्न राहतो.

एतत्ते सर्वमाख्यातं स्नानादिषु फलं मया । ब्रह्माण्डे ये गुणाः सन्ति शरीरे ते व्यवस्थिताः ॥ २,३२.

स्नान वगैरेचे फळ मी तुला सांगितले; ब्रह्मांडात जे गुण आहेत, तेच शरीरातही आहेत.

पातालभूधरा लोकास्तथान्ये द्वीपसागराः । आदित्यादिग्रहाः सर्वे पिण्डमध्ये व्यवस्थिताः ॥ २,३२.

पाताळ, पर्वत, इतर लोक, द्वीप आणि समुद्र, सूर्यापासून सुरू होणारे सर्व ग्रह, हे सगळे शरीरातच आहेत.

पादाधस्तु तलं ज्ञेयं पादोर्ध्वं वितलं तथा । जानुभ्यां सुतलं विद्धि सक्थिदेशे महातलम् ॥ २,३२.

पायाखाली तळ, पायाच्या वर विटळ, गुडघ्याजवळ सुतळ, आणि मांड्यांमध्ये महातळ आहे.

तथा तलातलञ्चोरौ गुह्यदेशे रसातलम् । पातालं कटिसंस्थन्तु पादादौ लक्षयेद्बुधः ॥ २,३२.

तळातळ पिंडात, गुप्तभागात रसातळ, कंबरेत पाताळ; अशा प्रकारे पायापासून वर जाण्याचे ज्ञानी ओळखतात.

भूर्लोकं नाभिमध्ये तु भुवर्लोकं तदूर्ध्वतः । स्वर्गलोकं हृदये विद्यात्कण्ठदेशे महस्तथा ॥ २,३२.

नाभीमध्ये भूर्लोक, त्याच्या वर भुवर्लोक, हृदयात स्वर्गलोक, गळ्यात महर्लोक आहे.

जनलोकं वक्त्रदेशे तपोलोकं ललाटके । सत्यलोकं महारन्ध्रे भुवनानि चतुर्दश ॥ २,३२.

तोंडात जनलोक, कपाळावर तपोलोक, आणि मोठ्या छिद्रात सत्यलोक; ही चौदा भुवने आहेत.

त्रिकोणे संस्थितो मेरुरधः कोणे च मन्दरः । दक्षिणे चैव कैलासो वामभागे हिमाचलः ॥ २,३२.

त्रिकोणात मेरू पर्वत, खाली मंदर, दक्षिणेला कैलास, डाव्या बाजूला हिमाचल आहे.

निषधश्चोर्ध्वभागे च दक्षिणे गन्धमादनः । मलयो (रमणो) वामरेखायां सप्तैते कुलपर्वताः ॥ २,३२.

वर निसध, दक्षिणेला गंधमादन, डाव्या रेषेवर मलय (किंवा रमण); हे सात कुलपर्वत आहेत.

thumb|400px|कुशा एवं अश्वत्थ पत्रयोः सूक्ष्मदर्शी अवलोकनम् अस्थिस्थाने स्थितो जम्बूः शाको मज्जासु संस्थितः । कुशद्वीपः स्थितो मांसे क्रौञ्चद्वीपः शिरास्थितः ॥ २,३२.

हाडांच्या ठिकाणी जांभू, मज्जेत शाक, मांसात कुशद्वीप, आणि शिरांमध्ये क्रौंचद्वीप आहे.

त्वचायां शाल्मलिर्द्वीपो प्लक्षः रोम्णां च सञ्चये । नखस्थः पुष्करद्वीपः सागरास्तदनन्तरम् ॥ २,३२.

त्वचेवर शाल्मलीद्वीप, केसांच्या गाठींमध्ये प्लक्ष, नखांमध्ये पुष्करद्वीप, आणि त्यानंतर समुद्र आहेत.

क्षारोदश्च तथा मूत्रे क्षारे क्षीरोदसागरः । सुरोदधिश्च श्लेष्मस्थः मज्जायां घृतसागरः ॥ २,३२.

मूत्रात क्षारोद, पित्तात क्षीरसागर, कफात सुरोदधी, आणि मज्जेत तुपाचा समुद्र आहे.