गरुडपुराणम्

सर्वोपहारयुक्तानि पदान्यत्र त्रयोदश । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे । स गच्छति महामार्गे महाकष्टविवर्जितः ॥ २,३१.

जो कोणी तेरा प्रकारची सर्व उपयुक्त वस्तूंसह दान करतो, मृत व्यक्तीसाठी किंवा स्वतःच्या कल्याणासाठी, तो मोठ्या मार्गावर कोणत्याही मोठ्या त्रासाशिवाय जातो.

आसनं भाजनं भोज्यं दीयते यद्द्विजायते । सुखे न भुञ्जमानस्तु देन गच्छत्यलं पथि ॥ २,३१.

ब्राह्मणाला दिलेले आसन, भांडे आणि जेवण—even जर त्याचा उपभोग न घेतला, तरी मृतात्मा सहजपणे मार्गक्रमण करतो.

कमण्डलुप्रदानेन तृषितः पिबते जलम् ॥ २,३१.

कमंडलू दान केल्यामुळे तहानलेला पाणी पिऊ शकतो.

भाजनं वस्त्रदानञ्च कुसुमञ्चाङ्गुलीयकम् । एकादशा हे दातव्यं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,३१.

भांडे, वस्त्र, फुलं आणि अंगठी—ही अकरा वस्तू मृताच्या उन्नतीसाठी द्यावीत.

त्रयोदश पदानीत्थं प्रेतस्य शुभमिच्छता । दातव्यानि यथाशक्त्या प्रेतोऽसौ प्रीणितो भवेत् ॥ २,३१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्याने, आपल्या सामर्थ्यानुसार तेरा प्रकारची दान द्यावीत, म्हणजे मृतात्मा तृप्त होईल.

भोजना नि तिलांश्चैव उदकुम्भांस्त्रयोदश । मुद्रिकां वस्त्रयुग्मञ्च तया याति परां गतिम् ॥ २,३१.

जो जेवण, तीळ, तेरा पाण्याचे कलश, अंगठी आणि दोन वस्त्रे दान देतो, तो त्या दानामुळे उच्च अवस्था मिळवतो.

योऽश्वं नावं गजं वापि ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् । स महिम्नोऽनुसारेण तत्तत्सुखमुपाश्नुते ॥ २,३१.

जो ब्राह्मणाला घोडा, होडी किंवा हत्ती देतो, त्याला त्या दानाच्या मोठेपणानुसार सुख मिळते.

नानालोकान् विचरति महिषीञ्च ददाति यः । यमपुत्त्रस्य या माता महिषी सुगतिप्रदा ॥ २,३१.

जो म्हशी दान करतो, तो वेगवेगळ्या लोकांत फिरतो; यमाच्या पुत्राची जी आई आहे, ती म्हैस म्हणून दान दिल्यास ती उत्तम गति देते.

ताम्बूलं कुसुमं देयं याम्यानां हर्षवर्धनम् । तेन सम्प्रीणिताः सर्वे तस्मिन् क्लेशं न कुर्वते ॥ २,३१.

तांबूल, फुले आणि इतर भेटवस्तू यमाच्या सेवकांना दिल्या तर त्यांचा आनंद वाढतो; त्यामुळे ते सर्व प्रसन्न होतात आणि त्या व्यक्तीस त्रास देत नाहीत.

गोभूतिलहिरण्यानि दानान्याहुः स्वशक्तितः ॥ २,३१.

गाय, जमीन आणि सोने ही दाने आपल्या सामर्थ्यानुसार द्यावीत असे सांगितले आहे.

मृतोद्देशेन यो यद्याज्जलपात्रञ्च मृन्मयम् । उदपात्रसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः ॥ २,३१.

जो मृत व्यक्तीसाठी मातीचे पाण्याचे भांडे दान करतो, त्याला हजार पाण्याच्या कलश दान केल्याचे फळ मिळते.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न भीषयन्ति तं याम्या वस्त्रदाने कृते सति ॥ २,३१.

यमाचे जे भयंकर, काळे आणि तांबूस रंगाचे दूत आहेत, ते त्या व्यक्तीस घाबरत नाहीत ज्याच्यासाठी यमाच्या सेवकांना वस्त्र दान केले जाते.

मार्गे हि गच्छमानस्तु तृष्णार्तः श्रमपीडितः । घटान्नदानयोगेन सुखी भवति निश्चितम् ॥ २,३१.

प्रवास करताना जो पाण्याच्या घड्याच्या दानामुळे तहान आणि थकवा याने त्रस्त असलेला प्रवासी सुखी होतो, हे निश्चित आहे.

शय्या दक्षिणया युक्ता आयुधाम्बरसंयुता । हैमश्रीपतिना युक्ता देया विप्राय शर्मणे । तथा प्रेतत्वमुक्तोऽसौ मोदते सह दैवतैः ॥ २,३१.

दक्षिण दिशेला ठेवलेली, शस्त्र आणि वस्त्रांनी सजलेली, सोन्याने अलंकृत अशी शय्या ब्राह्मणाला त्याच्या कल्याणासाठी द्यावी; त्यामुळे तो प्रेतत्वातून मुक्त होऊन देवांबरोबर आनंदित होतो.

एतत्ते कथितं तार्क्ष्य दानमन्त्येष्टिकर्मजम् । अधुना कथयिष्येऽहमन्यदेहप्रवेशनम् ॥ २,३१.

हे तार्क्ष्य, मी तुला अंत्येष्टीच्या वेळी द्यावयाच्या दानांची माहिती सांगितली; आता मी तुला दुसऱ्या देहात प्रवेश कसा होतो ते सांगतो.

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । मृतिः कुर्यात्स्वधर्मेण यास्यतश्च परन्तप ॥ २,३१.

माणसाचा जन्म झाला की मृत्यू निश्चित असतो; प्रत्येकाने आपल्या धर्मानुसार मृत्यू पत्करावा आणि मग पुढे जावे, हे शत्रूंना जाळणाऱ्या.

पूर्वकाले मृतानाञ्च प्राणिनाञ्च खगेश्वर । सूक्ष्मोभूत्वा त्वसौ वायुर्निर्गच्छत्यास्यमण्डलात् ॥ २,३१.

पूर्वीच्या काळात, हे पक्षीराज, जेव्हा प्राणी मरतात, तेव्हा प्राण सूक्ष्म होऊन तोंडातून बाहेर पडतो.

नवद्वारै रोमभिश्च जनानां तालुरन्ध्रके । पापिष्ठानामपानेन जीवो निष्क्रामति ध्रुवम् ॥ २,३१.

नऊ द्वारे, रोमकूप आणि तालूतील छिद्र यांमधून पापी लोकांचा जीव अपान मार्गाने निघून जातो, हे निश्चित.

शरीरञ्च पतेत्पश्चान्निर्गते मरुतीश्वरे । वाताहतः पतत्येव निराधारो यथा द्रुमः ॥ २,३१.

जेव्हा प्राणांचा स्वामी शरीरातून निघून जातो, तेव्हा शरीर खाली पडते; वाऱ्याने झाड जसे आधार नसल्याने पडते, तसेच होते.

पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरणः समीरणे । आकाशे च तथा काशः सर्वव्यापी च शङ्करे ॥ २,३१.

माती मातीमध्ये, पाणी पाण्यात, अग्नी अग्नीत, वारा वार्‍यात, आणि आकाश आकाशात विलीन होते; आणि सर्वत्र असणारा शंकर उरतो.

तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च । एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः ॥ २,३१.

तेथे काम, क्रोध आणि पाच इंद्रिये, हे तार्क्ष्य, शरीरात राहणारे चोर समजले गेले आहेत.

कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः । संहारकश्च कालोऽयं पुण्यपापसमन्वितः ॥ २,३१.

काम, क्रोध, अहंकार आणि मन हे तेथील प्रमुख आहेत; आणि पुण्य-पापांनी युक्त असा काळ सर्वांचा संहार करणारा आहे.

जगतश्च स्वरूपन्तु निर्मितं स्वेन कर्मणा । पुनर्देहान्तरं याति सुकृतैर्दुष्कृतैर्नरः ॥ २,३१.

संपूर्ण जगाचे खरे स्वरूप आपल्या कर्माने घडते; माणूस आपल्या चांगल्या किंवा वाईट कर्मांनुसार दुसरा देह प्राप्त करतो.

पञ्चेन्द्रियसमायुक्तं सकलैर्विष्यैः सह । प्रविशेत्स नवं देहं गृहे दग्धे यथा गृही ॥ २,३१.

पाचही इंद्रिये आणि त्यांच्या सर्व विषयांसह, जीव नवीन शरीरात प्रवेश करतो, जसे एखाद्या गृहस्थाचे घर जळून गेले की तो दुसऱ्या नव्या घरात जातो.

शरीरे ये समासीना सम्भवेत्सर्वधातवः । षाट्कौशिको ह्ययं कायो माता पित्रोश्च धातवः ॥ २,३१.

शरीरात निर्माण होणारे सर्व धातू हे सहा आवरणांचे बनलेले असतात आणि हे धातू आई-वडिलांकडून मिळतात.

सम्भवेयुस्तथा तार्क्ष्य सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगा ये चान्ये व्याधयस्तथा ॥ २,३१.

तसंच, तार्क्ष्य, सर्व प्राण्यांमध्ये वारे, लघवी, विष्ठा आणि त्यांच्यामुळे होणारे इतर आजार निर्माण होतात.

अस्थि शुक्रं तथा स्नायुः देहेन सह दह्यते । एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनाशः सर्वदेहिनाम् ॥ २,३१.

हाडे, वीर्य आणि स्नायू हे शरीरासोबत जळून जातात; असे सर्व देहधारकांचं नाश मी तुला सांगितला आहे, तार्क्ष्य.

कथयामि पुनस्तेषां शरीरञ्च यथा भवेत् । एकस्तम्भं स्नायुबद्धं स्थूणाद्वयसमुद्धृतम् ॥ २,३१.

आता मी पुन्हा सांगतो, त्यांचे शरीर कसे असते: ते एकच खांब आहे, स्नायूंनी बांधलेले, दोन आधारांवर उभे असते.

इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम् । विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् ॥ २,३१.

इंद्रियांनी युक्त, नऊ दारांचे हे शरीर, विषयांनी व्यापलेले आणि इच्छा व रागाने अस्वस्थ झालेले असते.