गरुडपुराणम्

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवे व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु ॥ २,३०.

सर्व जीवांमध्ये जी लक्ष्मी आहे आणि देवांमध्ये जी स्थिर आहे, ती देवी गाय रूपाने माझ्या पापांचा नाश करो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३१ श्रीविष्णुरुवाच । ये नराः पापसंयुक्तास्ते गच्छन्ति यमालयम् । नृणां मत्साक्षिकं दत्तमनन्तफलदं भवेत् ॥ २,३१.

श्रीविष्णू म्हणाले: जे पुरुष पापांनी बांधले गेले आहेत, ते यमाच्या घरी जातात; पण माझ्या साक्षीने जे काही दान दिले जाते, त्याचे फळ अनंत काळ मिळते.

यावद्रजः प्रमाणाब्दंस्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । अश्वारूढाश्च ते यान्ति ददते ये ह्युपानहौ ॥ २,३१.

जितक्या काळासाठी धुळीचे कण मोजता येतील, तितक्या वर्षे भूमिदाता स्वर्गात राहतो; आणि जे लोक जोडे किंवा पादत्राणे देतात, ते घोड्यावर बसून तिथे जातात.

आतपे श्रमयोगेन न दह्यन्ते च कुत्रचित् । छत्त्रदानेन वै प्रेता विचरन्ति सुखं पथि ॥ २,३१.

छत्र दान केल्यामुळे, मृतात्म्यांना कुठेही उन्हाचा त्रास किंवा थकवा होत नाही; ते सुखाने मार्गक्रमण करतात.

यमुद्दिश्य ददात्यन्नं तेन चाप्यायितो भवेत् ॥ २,३१.

जो यमासाठी अन्न देतो, त्याने यम तृप्त होतो.

अन्धकारे महाघोरे अमूर्ते लक्ष्यवर्जिते । उद्द्योतेनैव ते यान्ति दीपदानेन मानवाः ॥ २,३१.

जिथे घनदाट अंधार आहे, रूप किंवा चिन्ह काहीच नाही, तिथे दिवा दान केल्यामुळे माणसे उजेडात पुढे जातात.

आश्विने कर्तिके वापि माघे मृततिथावपि । चतुर्दश्याञ्च दीयेत दीपदानं सुखाय वै ॥ २,३१.

आश्विन, कार्तिक किंवा माघ महिन्यात, मृत्यूच्या तिथीला किंवा चतुर्दशीला, सुखासाठी दिवा दान अवश्य करावा.

प्रत्यहञ्च प्रदातव्यं मार्गे सुविषमे नरैः । यावत्संवत्सरं वापि प्रेतस्य सुखलिप्सया ॥ २,३१.

प्रत्येक दिवशी किंवा अख्ख्या वर्षभर, अवघड वाटांवर, मृत व्यक्तीच्या सुखासाठी दिवा द्यावा.

कुले द्योतति शुद्धात्मा प्रकाशत्वं स गच्छति । ज्योतिर्मयोऽसौ पूज्योऽसौ दीपदानप्रदो नरः ॥ २,३१.

स्वतःच्या घरात शुद्ध मनाचा माणूस तेजाने चमकतो; दिवा दान करणारा तेजस्वी आणि पूज्य होतो.

प्राङ्मुखोदङ्मुखं दीपं देवागारे द्विजातये । कुर्याद्याम्यमुखं पित्रे अद्भिः सङ्कल्प्य सुस्थिरम् ॥ २,३१.

देवघरात ब्राह्मणासाठी दिवा पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेला ठेवावा; वडिलांसाठी दक्षिणेकडे, पाण्याचा संकल्प करून, तो दिवा स्थिर ठेवावा.

सर्वोपहारयुक्तानि पदान्यत्र त्रयोदश । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे । स गच्छति महामार्गे महाकष्टविवर्जितः ॥ २,३१.

जो कोणी तेरा प्रकारची सर्व उपयुक्त वस्तूंसह दान करतो, मृत व्यक्तीसाठी किंवा स्वतःच्या कल्याणासाठी, तो मोठ्या मार्गावर कोणत्याही मोठ्या त्रासाशिवाय जातो.

आसनं भाजनं भोज्यं दीयते यद्द्विजायते । सुखे न भुञ्जमानस्तु देन गच्छत्यलं पथि ॥ २,३१.

ब्राह्मणाला दिलेले आसन, भांडे आणि जेवण—even जर त्याचा उपभोग न घेतला, तरी मृतात्मा सहजपणे मार्गक्रमण करतो.

कमण्डलुप्रदानेन तृषितः पिबते जलम् ॥ २,३१.

कमंडलू दान केल्यामुळे तहानलेला पाणी पिऊ शकतो.

भाजनं वस्त्रदानञ्च कुसुमञ्चाङ्गुलीयकम् । एकादशा हे दातव्यं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,३१.

भांडे, वस्त्र, फुलं आणि अंगठी—ही अकरा वस्तू मृताच्या उन्नतीसाठी द्यावीत.

त्रयोदश पदानीत्थं प्रेतस्य शुभमिच्छता । दातव्यानि यथाशक्त्या प्रेतोऽसौ प्रीणितो भवेत् ॥ २,३१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्याने, आपल्या सामर्थ्यानुसार तेरा प्रकारची दान द्यावीत, म्हणजे मृतात्मा तृप्त होईल.

भोजना नि तिलांश्चैव उदकुम्भांस्त्रयोदश । मुद्रिकां वस्त्रयुग्मञ्च तया याति परां गतिम् ॥ २,३१.

जो जेवण, तीळ, तेरा पाण्याचे कलश, अंगठी आणि दोन वस्त्रे दान देतो, तो त्या दानामुळे उच्च अवस्था मिळवतो.

योऽश्वं नावं गजं वापि ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् । स महिम्नोऽनुसारेण तत्तत्सुखमुपाश्नुते ॥ २,३१.

जो ब्राह्मणाला घोडा, होडी किंवा हत्ती देतो, त्याला त्या दानाच्या मोठेपणानुसार सुख मिळते.

नानालोकान् विचरति महिषीञ्च ददाति यः । यमपुत्त्रस्य या माता महिषी सुगतिप्रदा ॥ २,३१.

जो म्हशी दान करतो, तो वेगवेगळ्या लोकांत फिरतो; यमाच्या पुत्राची जी आई आहे, ती म्हैस म्हणून दान दिल्यास ती उत्तम गति देते.

ताम्बूलं कुसुमं देयं याम्यानां हर्षवर्धनम् । तेन सम्प्रीणिताः सर्वे तस्मिन् क्लेशं न कुर्वते ॥ २,३१.

तांबूल, फुले आणि इतर भेटवस्तू यमाच्या सेवकांना दिल्या तर त्यांचा आनंद वाढतो; त्यामुळे ते सर्व प्रसन्न होतात आणि त्या व्यक्तीस त्रास देत नाहीत.

गोभूतिलहिरण्यानि दानान्याहुः स्वशक्तितः ॥ २,३१.

गाय, जमीन आणि सोने ही दाने आपल्या सामर्थ्यानुसार द्यावीत असे सांगितले आहे.

मृतोद्देशेन यो यद्याज्जलपात्रञ्च मृन्मयम् । उदपात्रसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः ॥ २,३१.

जो मृत व्यक्तीसाठी मातीचे पाण्याचे भांडे दान करतो, त्याला हजार पाण्याच्या कलश दान केल्याचे फळ मिळते.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न भीषयन्ति तं याम्या वस्त्रदाने कृते सति ॥ २,३१.

यमाचे जे भयंकर, काळे आणि तांबूस रंगाचे दूत आहेत, ते त्या व्यक्तीस घाबरत नाहीत ज्याच्यासाठी यमाच्या सेवकांना वस्त्र दान केले जाते.

मार्गे हि गच्छमानस्तु तृष्णार्तः श्रमपीडितः । घटान्नदानयोगेन सुखी भवति निश्चितम् ॥ २,३१.

प्रवास करताना जो पाण्याच्या घड्याच्या दानामुळे तहान आणि थकवा याने त्रस्त असलेला प्रवासी सुखी होतो, हे निश्चित आहे.

शय्या दक्षिणया युक्ता आयुधाम्बरसंयुता । हैमश्रीपतिना युक्ता देया विप्राय शर्मणे । तथा प्रेतत्वमुक्तोऽसौ मोदते सह दैवतैः ॥ २,३१.

दक्षिण दिशेला ठेवलेली, शस्त्र आणि वस्त्रांनी सजलेली, सोन्याने अलंकृत अशी शय्या ब्राह्मणाला त्याच्या कल्याणासाठी द्यावी; त्यामुळे तो प्रेतत्वातून मुक्त होऊन देवांबरोबर आनंदित होतो.

एतत्ते कथितं तार्क्ष्य दानमन्त्येष्टिकर्मजम् । अधुना कथयिष्येऽहमन्यदेहप्रवेशनम् ॥ २,३१.

हे तार्क्ष्य, मी तुला अंत्येष्टीच्या वेळी द्यावयाच्या दानांची माहिती सांगितली; आता मी तुला दुसऱ्या देहात प्रवेश कसा होतो ते सांगतो.

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । मृतिः कुर्यात्स्वधर्मेण यास्यतश्च परन्तप ॥ २,३१.

माणसाचा जन्म झाला की मृत्यू निश्चित असतो; प्रत्येकाने आपल्या धर्मानुसार मृत्यू पत्करावा आणि मग पुढे जावे, हे शत्रूंना जाळणाऱ्या.

पूर्वकाले मृतानाञ्च प्राणिनाञ्च खगेश्वर । सूक्ष्मोभूत्वा त्वसौ वायुर्निर्गच्छत्यास्यमण्डलात् ॥ २,३१.

पूर्वीच्या काळात, हे पक्षीराज, जेव्हा प्राणी मरतात, तेव्हा प्राण सूक्ष्म होऊन तोंडातून बाहेर पडतो.

नवद्वारै रोमभिश्च जनानां तालुरन्ध्रके । पापिष्ठानामपानेन जीवो निष्क्रामति ध्रुवम् ॥ २,३१.

नऊ द्वारे, रोमकूप आणि तालूतील छिद्र यांमधून पापी लोकांचा जीव अपान मार्गाने निघून जातो, हे निश्चित.

शरीरञ्च पतेत्पश्चान्निर्गते मरुतीश्वरे । वाताहतः पतत्येव निराधारो यथा द्रुमः ॥ २,३१.

जेव्हा प्राणांचा स्वामी शरीरातून निघून जातो, तेव्हा शरीर खाली पडते; वाऱ्याने झाड जसे आधार नसल्याने पडते, तसेच होते.