गरुडपुराणम्

वयमापो वयं पृथ्वी वयं दर्भा वयं तिलाः । वयं गावो वयं राजा वयं वायुर्वयं प्रजाः ॥ २,३०.

आम्हीच पाणी, आम्हीच पृथ्वी, आम्हीच दुर्वा, आम्हीच तीळ; आम्हीच गायी, आम्हीच राजा, आम्हीच वारा, आम्हीच प्रजा.

वयं हेम वयं धान्यं वयं मधु वयं घृतम् । वयं विप्रा वयं देवा वयं शम्भुश्च भूर्भुवः ॥ २,३०.

आम्हीच सोने, आम्हीच धान्य, आम्हीच मध, आम्हीच तूप; आम्हीच ब्राह्मण, आम्हीच देव, आम्हीच शंभू, आम्हीच पृथ्वी आणि स्वर्ग.

अहं दाता अहं ग्राही अहं यज्वा अहं क्रतुः । अहं हर्ता अहं धर्मो अहं पृथ्वी ह्यहं जलम् ॥ २,३०.

मीच दाता, मीच घेणारा, मीच यज्ञ करणारा, मीच यज्ञ; मीच हरणारा, मीच धर्म, मीच पृथ्वी आणि मीच पाणी आहे.

धर्माधर्मे मतिं दद्यां कर्मभिस्तु शुभाशुभैः । यत्कर्म क्रियते क्वापि पूर्वजन्मार्जितं खग ॥ २,३०.

मीच धर्म-अधर्म यात विवेक देतो, शुभ-अशुभ कर्मांनी; हे पक्षराज, जे काही कुठेही केले जाते, ते सर्व पूर्वजन्मी मिळवलेले असते.

धर्मे मतिमहं दद्यामधर्मेऽप्यहमेव च । यातनां कुरुते सोऽपि धर्मे मुक्तिं ददाम्यहम् ॥ २,३०.

धर्मात मी विवेक देतो, अधर्मातही मीच तो देतो; तो स्वतः यातना निर्माण करतो, पण धर्माने मीच मुक्ती देतो.

मनुजानां हिता तार्क्ष्य अन्ते वैतरणी स्मृता । तयावमत्य पापौघं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २,३०.

माणसांच्या कल्याणासाठी, तक्षक, शेवटी वैतरणी आठवली जाते; ती ओलांडून, पापांचा भार सोडून, तो विष्णूच्या लोकात पोहोचतो.

बालत्वे यच्च कौमारे यच्च परिणतौ च यत् । सर्वावम्थाकृतं पापं यच्च जन्मान्तरेष्वपि ॥ २,३०.

बालपणी, कुमारावस्थेत आणि प्रौढपणी जे काही केले, तसेच इतर जन्मांत केलेले सर्व पाप.

यन्निशायां तथा प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्नयोः । सन्ध्ययोर्यत्कृतं कर्म कर्मणा मनसा गिरा ॥ २,३०.

रात्री, सकाळी, दुपारी, संध्याकाळी आणि दोन्ही संध्याकाळी, जे काही आपण कृतीने, मनाने किंवा वाणीने करतो, त्या सर्व कृतींचा विचार केला जातो.

दत्त्वा वरां सकृदपि कपिलां सर्वकामिकाम् । उद्धरेदन्तकाले स आत्मानं पापसञ्चयात् ॥ २,३०.

मरणाच्या वेळी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी एक कपिला गाय जरी एखाद्याने एकदाच दिली, तरी तो मनुष्य आपल्यावर साचलेल्या पापांपासून स्वतःची सुटका करू शकतो.

गावो ममाग्रतः सन्तु पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ २,३०.

माझ्या पुढे, मागे आणि दोन्ही बाजूंना गायी असाव्यात; माझ्या हृदयात गायी वसाव्यात; आणि मी गायींच्या मध्ये राहू दे.

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवे व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु ॥ २,३०.

सर्व जीवांमध्ये जी लक्ष्मी आहे आणि देवांमध्ये जी स्थिर आहे, ती देवी गाय रूपाने माझ्या पापांचा नाश करो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३१ श्रीविष्णुरुवाच । ये नराः पापसंयुक्तास्ते गच्छन्ति यमालयम् । नृणां मत्साक्षिकं दत्तमनन्तफलदं भवेत् ॥ २,३१.

श्रीविष्णू म्हणाले: जे पुरुष पापांनी बांधले गेले आहेत, ते यमाच्या घरी जातात; पण माझ्या साक्षीने जे काही दान दिले जाते, त्याचे फळ अनंत काळ मिळते.

यावद्रजः प्रमाणाब्दंस्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । अश्वारूढाश्च ते यान्ति ददते ये ह्युपानहौ ॥ २,३१.

जितक्या काळासाठी धुळीचे कण मोजता येतील, तितक्या वर्षे भूमिदाता स्वर्गात राहतो; आणि जे लोक जोडे किंवा पादत्राणे देतात, ते घोड्यावर बसून तिथे जातात.

आतपे श्रमयोगेन न दह्यन्ते च कुत्रचित् । छत्त्रदानेन वै प्रेता विचरन्ति सुखं पथि ॥ २,३१.

छत्र दान केल्यामुळे, मृतात्म्यांना कुठेही उन्हाचा त्रास किंवा थकवा होत नाही; ते सुखाने मार्गक्रमण करतात.

यमुद्दिश्य ददात्यन्नं तेन चाप्यायितो भवेत् ॥ २,३१.

जो यमासाठी अन्न देतो, त्याने यम तृप्त होतो.

अन्धकारे महाघोरे अमूर्ते लक्ष्यवर्जिते । उद्द्योतेनैव ते यान्ति दीपदानेन मानवाः ॥ २,३१.

जिथे घनदाट अंधार आहे, रूप किंवा चिन्ह काहीच नाही, तिथे दिवा दान केल्यामुळे माणसे उजेडात पुढे जातात.

आश्विने कर्तिके वापि माघे मृततिथावपि । चतुर्दश्याञ्च दीयेत दीपदानं सुखाय वै ॥ २,३१.

आश्विन, कार्तिक किंवा माघ महिन्यात, मृत्यूच्या तिथीला किंवा चतुर्दशीला, सुखासाठी दिवा दान अवश्य करावा.

प्रत्यहञ्च प्रदातव्यं मार्गे सुविषमे नरैः । यावत्संवत्सरं वापि प्रेतस्य सुखलिप्सया ॥ २,३१.

प्रत्येक दिवशी किंवा अख्ख्या वर्षभर, अवघड वाटांवर, मृत व्यक्तीच्या सुखासाठी दिवा द्यावा.

कुले द्योतति शुद्धात्मा प्रकाशत्वं स गच्छति । ज्योतिर्मयोऽसौ पूज्योऽसौ दीपदानप्रदो नरः ॥ २,३१.

स्वतःच्या घरात शुद्ध मनाचा माणूस तेजाने चमकतो; दिवा दान करणारा तेजस्वी आणि पूज्य होतो.

प्राङ्मुखोदङ्मुखं दीपं देवागारे द्विजातये । कुर्याद्याम्यमुखं पित्रे अद्भिः सङ्कल्प्य सुस्थिरम् ॥ २,३१.

देवघरात ब्राह्मणासाठी दिवा पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेला ठेवावा; वडिलांसाठी दक्षिणेकडे, पाण्याचा संकल्प करून, तो दिवा स्थिर ठेवावा.

सर्वोपहारयुक्तानि पदान्यत्र त्रयोदश । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे । स गच्छति महामार्गे महाकष्टविवर्जितः ॥ २,३१.

जो कोणी तेरा प्रकारची सर्व उपयुक्त वस्तूंसह दान करतो, मृत व्यक्तीसाठी किंवा स्वतःच्या कल्याणासाठी, तो मोठ्या मार्गावर कोणत्याही मोठ्या त्रासाशिवाय जातो.

आसनं भाजनं भोज्यं दीयते यद्द्विजायते । सुखे न भुञ्जमानस्तु देन गच्छत्यलं पथि ॥ २,३१.

ब्राह्मणाला दिलेले आसन, भांडे आणि जेवण—even जर त्याचा उपभोग न घेतला, तरी मृतात्मा सहजपणे मार्गक्रमण करतो.

कमण्डलुप्रदानेन तृषितः पिबते जलम् ॥ २,३१.

कमंडलू दान केल्यामुळे तहानलेला पाणी पिऊ शकतो.

भाजनं वस्त्रदानञ्च कुसुमञ्चाङ्गुलीयकम् । एकादशा हे दातव्यं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,३१.

भांडे, वस्त्र, फुलं आणि अंगठी—ही अकरा वस्तू मृताच्या उन्नतीसाठी द्यावीत.

त्रयोदश पदानीत्थं प्रेतस्य शुभमिच्छता । दातव्यानि यथाशक्त्या प्रेतोऽसौ प्रीणितो भवेत् ॥ २,३१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्याने, आपल्या सामर्थ्यानुसार तेरा प्रकारची दान द्यावीत, म्हणजे मृतात्मा तृप्त होईल.

भोजना नि तिलांश्चैव उदकुम्भांस्त्रयोदश । मुद्रिकां वस्त्रयुग्मञ्च तया याति परां गतिम् ॥ २,३१.

जो जेवण, तीळ, तेरा पाण्याचे कलश, अंगठी आणि दोन वस्त्रे दान देतो, तो त्या दानामुळे उच्च अवस्था मिळवतो.

योऽश्वं नावं गजं वापि ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् । स महिम्नोऽनुसारेण तत्तत्सुखमुपाश्नुते ॥ २,३१.

जो ब्राह्मणाला घोडा, होडी किंवा हत्ती देतो, त्याला त्या दानाच्या मोठेपणानुसार सुख मिळते.

नानालोकान् विचरति महिषीञ्च ददाति यः । यमपुत्त्रस्य या माता महिषी सुगतिप्रदा ॥ २,३१.

जो म्हशी दान करतो, तो वेगवेगळ्या लोकांत फिरतो; यमाच्या पुत्राची जी आई आहे, ती म्हैस म्हणून दान दिल्यास ती उत्तम गति देते.

ताम्बूलं कुसुमं देयं याम्यानां हर्षवर्धनम् । तेन सम्प्रीणिताः सर्वे तस्मिन् क्लेशं न कुर्वते ॥ २,३१.

तांबूल, फुले आणि इतर भेटवस्तू यमाच्या सेवकांना दिल्या तर त्यांचा आनंद वाढतो; त्यामुळे ते सर्व प्रसन्न होतात आणि त्या व्यक्तीस त्रास देत नाहीत.