गरुडपुराणम्

ब्रह्माद्या देवताः सर्वाः कार्याच्च प्रीतिमाप्नुयुः । देयमेतन्महादानं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,३०.

ब्रह्मा पासून सर्व देवता या दानामुळे प्रसन्न होतात; हे महादान प्रेत उध्दारासाठी द्यावं.

चिरं वसेद्रुद्रलोके ततो राजा भवेदिह । रूपवान्सुभगो वाग्मी श्रीमानतुल विक्रमः । यमलोकं विनिर्जित्य स्वर्गं ताक्ष्य स गच्छति ॥ २,३०.

तो मनुष्य बराच काळ रुद्राच्या लोकात राहतो, नंतर पृथ्वीवर राजा होतो; देखणा, भाग्यवान, बोलका, श्रीमंत आणि अतुलनीय पराक्रमी होतो. यमलोक जिंकून तो स्वर्गात जातो, तक्षक.

गां तिलांश्च क्षितं हेम यो ददाति द्विजन्मने । तस्य जन्मार्जिर्त पापं तत्क्षणादेवनश्यति ॥ २,३०.

जो कोणी ब्राह्मणाला गायी, तीळ, जमीन आणि सोनं दान करतो, त्याच्या जन्मभराची पापं त्या क्षणी नष्ट होतात.

तिला गावो महादानं महापातकनाशनम् । तद्द्वयं दीयते विप्रे नान्यवर्णे कदाचन ॥ २,३०.

तीळ आणि गायी हे मोठं दान आहे, ते मोठ्या पापांचा नाश करतात; हे दोन्ही केवळ ब्राह्मणालाच द्यावं, इतर कोणत्याही जातीला नाही.

कल्पितं दीयते दानं तिला गावश्चमेदिनी । अन्येषु नैव वर्णेषु पोष्यवर्गे कदाचन ॥ २,३०.

तीळ, गायी आणि जमीन ही दानं फक्त ब्राह्मणालाच द्यावीत, इतर कोणत्याही जातीला किंवा आश्रित वर्गाला कधीही द्यायची नाहीत.

पोष्यवर्गे तथा स्त्रीषु दानं देयमकल्पितम् । आतुरे वोपरागे च द्वयं दानं विशिष्यते । आतुरे दीयते दानं तत्काले चोपतिष्ठति ॥ २,३०.

आश्रित वर्गात आणि स्त्रियांना दान ठरवून न देता द्यावं; पण आजारी किंवा अपवित्र अवस्थेत तीळ आणि गायीचं दान विशेष मानलं आहे. आजारी व्यक्तीला दिलेलं दान लगेचच फळ देतं.

जीवतस्तु पुनर्दत्तमुपतिष्ठत्यसंस्कृतम् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं यद्दत्तं विकलेन्द्रिये ॥ २,३०.

जिवंत असताना पुन्हा दिलेलं दान विधिपूर्वक नसलं तरी फळ देतं. खरं सांगतो, ज्या वेळी इंद्रिय दुर्बल असतात, त्या वेळी दिलेलं दान नक्कीच फळतं.

यच्चानु मोदते पुत्रस्तच्च दानमनन्तकम् । अतो दद्यात्स पुत्रो वा यावज्जीवत्ससौ चिरम् । अतिवाहस्तथा प्रेतो भोगांश्च लभते यतः ॥ २,३०.

मुलाला जे आवडतं, ते दान अमर असतं; म्हणून स्वतः किंवा मुलाने जिवंत असतानाच दान द्यावं. त्यामुळे मृत्यूनंतरही प्रेताला त्याचा लाभ मिळतो.

अस्वस्था तुरकाले तु देहपाते क्षितिस्थिते । देहे तथातिवाहस्य परतः प्रीणनं भवेत् ॥ २,३०.

जेव्हा मनुष्य आजारी असतो किंवा मृत्यूसमयी, शरीर पृथ्वीवर असतानाच दिलेलं दान प्रेताला समाधान देतं.

पङ्गावन्धे च काणे च ह्यर्धोन्मीलितलोचने । तिलेषु दर्भान्संस्तीर्य दानमुक्तं तदक्षयम् ॥ २,३०.

पांगळ्या, आंधळ्या, काणा किंवा अर्धवट डोळे उघडलेल्या व्यक्तीला कुशांवर तीळ ठेवून दिलेलं दान कधीही नाश पावत नाही.

तिला लौहं हिरण्यञ्च कार्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम् ॥ २,३०.

तीळ, लोखंड, सोनं, कापूस, मीठ, सात धान्य, जमीन आणि गायी — यापैकी प्रत्येक वस्तू पावन मानली जाते.

लोहदानाद्यमस्तुष्येद्धर्म राजस्तिलार्पणात् । लवणे दीयमाने तु न भयं विद्यते यमात् ॥ २,३०.

लोखंड किंवा अशा वस्तूंचे दान, तसेच तीळ अर्पण केल्याने धर्मराज प्रसन्न होतो. मीठ दिल्यास यमराजाचा कोणताही भयंकर परिणाम होत नाही.

कर्पासस्य तु दानेन न भूतेभ्यो भयं भवेत् । तारयन्ति नरं गावस्त्रिविधाश्चैव पातकात् ॥ २,३०.

कापूस दान केल्याने भूत-प्रेतांचे भय राहत नाही. तीन प्रकारच्या गायी पापातून माणसाची सुटका करतात.

हेमदानात्सुखं स्वर्गे भूमिदानान्नृपो भवेत् । हेमभूमिप्रदानाच्च न पीडा नरके भवेत् ॥ २,३०.

सोने दिल्यास स्वर्गात सुख मिळते, जमीन दिल्यास राजा होता येतो आणि सोने-जमीन दोन्ही दिल्यास नरकात कोणतीही यातना भोगावी लागत नाही.

सर्वेऽपि यमदूताश्च यमरूपा विभीषणाः । सर्वे ते वरदा यान्ति सप्तधान्येन प्रीणिताः ॥ २,३०.

सात धान्यांचे दान केल्यावर यमाचे सर्व दूत, जे भयंकर आणि यमासारखे दिसतात, तेही वर देणारे होतात.

विष्णोः स्मरणमात्रेण प्राप्यते परमा गतिः । एतत्ते सर्वमाख्यातं मर्त्यैर्या गतिराप्यते ॥ २,३०.

फक्त विष्णूचे स्मरण केल्यानेच सर्वोच्च स्थिती मिळते. हे सर्व तुला सांगितले, कारण माणसांना हीच अंतिम वाट मिळते.

तस्मात्पुत्रं प्रशंसन्ति ददाति पितुराज्ञया । भूमिष्ठं पितरं दृष्ट्वा ह्यर्धोन्मीलितलोचनम् ॥ २,३०.

म्हणून जो मुलगा वडिलांच्या आज्ञेने, वडील जमिनीवर अर्धवट डोळे उघडे ठेवून पडले असताना, दान करतो, तो खरोखरच प्रशंसनीय असतो.

तस्मिन् काले सुतो यस्तु सर्वदानानि दापयेत् । गयाश्राद्धाद्विशिष्येत स पुत्रः कुलनन्दनः ॥ २,३०.

त्या वेळी जो मुलगा सर्व दान करवतो, तो गायाश्राद्धापेक्षाही श्रेष्ठ मानला जातो. असा मुलगा घराण्याचा आनंद असतो.

स्वस्थानाच्चलितश्चासौ विकलस्य पितुस्तदा । पुत्रैर्यत्नेन कर्तव्या पितरं तारयन्ति ते ॥ २,३०.

वडील शुद्ध हरपून, आपले स्थान सोडून जातात, तेव्हा मुलांनी प्रयत्नपूर्वक विधी करावेत, कारण त्यामुळे वडिलांची मुक्ती होते.

किं दत्तैर्बहुभिर्दानैः पितुरन्त्येष्टिमाचरेत् । अश्वमेधो महायज्ञः कलां नार्हति षोडशीम् ॥ २,३०.

वडिलांचे अंतिम संस्कार न केल्यास कितीही दान केले तरी उपयोग नाही. अगदी अश्वमेध यज्ञही त्याच्या सोळाव्या भागाइतका होत नाही.

धर्मात्मा स नु पुत्रो वैदेवैरपि सुपूज्यते । दापयेद्यस्तु दानानि ह्यातुरं पितरं भुवि ॥ २,३०.

जो मुलगा आजारी वडिलांसाठी दान करवतो, तो खराखुरा धर्मात्मा मानला जातो आणि वेदांनीही त्याचे मोठेपण मान्य केले आहे.

लोहदानञ्च दातव्यं भूमियुक्तेन पाणिना । यमं भीमञ्च नाप्नोति न गच्छेत्तस्य वेश्मनि ॥ २,३०.

लोखंडाचे दान जमिनीला हात लावून द्यावे. असे केल्यास भयंकर यमाचा सामना करावा लागत नाही, किंवा त्याच्या घरी जावे लागत नाही.

कुठारो मुसलो दण्डः खड्गश्च च्छुरिका तथा । एतानि यमहस्तेषु दृश्यानि पापकर्मिणाम् ॥ २,३०.

कुऱ्हाड, मुसळ, काठी, तलवार आणि चाकू—हे सर्व यमाच्या हातात पाप करणाऱ्यांसाठी दिसतात.

तस्माल्लोहस्य दानन्तु ब्राह्मणायातुरो ददेत् । यमायुधानां सन्तुष्ट्यै दानमेतदुदाहृतम् ॥ २,३०.

म्हणून आजारी माणसाने ब्राह्मणाला लोखंड द्यावे. यमाच्या शस्त्रांना संतुष्ट करण्यासाठी हे दान सांगितले आहे.

गर्भस्थाः शिशवो ये च युवानः स्थविरास्तथा । एभिर्दानविशेषैस्तु निर्दहेयुः स्वपातकम् ॥ २,३०.

गर्भातले बाळ, तरुण आणि वृद्ध—हे सर्व या विशेष दानांनी आपले पाप जाळू शकतात.

छुरिणः श्यामशबलौ षण्डामर्का उदुम्बराः । शबला श्यामदूता ये लोहदानेन प्रीणिताः ॥ २,३०.

काळे, पांढरे डाग असलेले, नपुंसक, सूर्याशिवाय, उंबर वृक्ष आणि काळे-पांढरे डाग असलेले यमदूत—हे सर्व लोखंडाच्या दानाने प्रसन्न होतात.

पुत्राः पौत्रास्तथा बन्धुः सगोत्राः सुहहृदस्तथा । ददते नातुरे दानं ब्रह्मघ्नैस्तु समा हि ते ॥ २,३०.

मुलगे, नातवंडे, नातेवाईक, एकाच कुळातील आणि जिवलग मित्र—जर ते आजारी व्यक्तीसाठी दान करत नाहीत, तर ते ब्राह्मणहत्येसारखेच मानले जातात.

पञ्चत्वे भूमियुक्तस्य शृणु तस्य च या गतिः । अतिवाहः पुनः प्रेतोवर्षोर्ध्वं सुकृतं लभेत् ॥ २,३०.

जमिनीला हात लावून मरण पावलेल्या व्यक्तीचे पुढे काय होते ते ऐक. तो एक वर्ष प्रेत म्हणून भटकतो आणि नंतर त्याला आपले पुण्य फळ मिळते.

अग्नित्रयं त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रयोऽमराः । कालत्रयं त्रिसन्ध्यं च त्रयो वर्णास्त्रिशक्तयः ॥ २,३०.

तीन अग्नी, तीन लोक, तीन वेद, तीन अमर, तीन काळ, तीन संध्याकाळ, तीन वर्ण आणि तीन शक्ती.