गरुडपुराणम्

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णास्तिला गोमूत्रसन्निभाः । ते मे दहन्तु पापानि शरीरेण कृतानि च ॥ २,२९.

पांढरे तीळ, काळे तीळ आणि गायीच्या मूत्रासारखे दिसणारे तीळ — हे माझ्या शरीराने केलेले पाप जाळून टाकोत.

एक एव तिलद्रोणो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमे च दत्तो भवति चाक्षयः ॥ २,२९.

एक डोंगर तीळ हे सोन्याच्या डोंगराइतके पुण्य देते. हे तीळ तर्पण, दान किंवा होम यासाठी दिल्यास त्याचे पुण्य कधीच संपत नाही.

दर्भा मल्लोमसम्भूतास्तिलाः स्वेदसमुद्भवाः । तृप्ताः स्युर्देवता दानैः श्राद्धेन पितरस्तथा । प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वञ्चाप्युपजीवनात् ॥ २,२९.

मल्लाच्या केसांतून उत्पन्न झालेले कुश आणि घामातून निर्माण झालेले तीळ — यांचे योग्य विधीने दान केल्याने देव, पितर आणि विश्वाचे पालन करणारे ब्रह्मा तृप्त होतात.

सव्ययज्ञोपवीतेन ब्रह्माद्यास्तृप्तिमान्पुयुः । अपसव्येन तृप्यन्ति पितरो दिविदेवताः ॥ २,२९.

यज्ञोपवीत उजव्या खांद्यावर घेतल्यास ब्रह्मा आणि इतर देव तृप्त होतात. डाव्या खांद्यावर घेतल्यास पितर आणि अधोलोकातील देवता तृप्त होतात.

अपसव्यादितो ब्रह्मा दर्भमध्ये तु केशवः । दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php कुशे] स्थिताः ॥ २,२९.

कुशाच्या डाव्या बाजूला ब्रह्मा, मध्ये केशव आणि टोकाला शंकर असतो — हे तीनही देव कुशात वास करतात.

विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर । नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः ॥ २,२९.

खगेश्वर, ब्राह्मण, मंत्र, कुश, अग्नी आणि तुळस — हे योग्य रीतीने वारंवार वापरले तरी कधीच अपवित्र होत नाहीत.

कुशाः पिण्डेषु निर्माल्याः ब्राह्मणाः प्रेतभोजने । मन्त्राः शूद्रेषु पतिताश्चितायाश्च हुताशनः ॥ २,२९.

पिंडासाठी वापरलेले कुश, प्रेतभोजन घेतलेले ब्राह्मण, शूद्रांनी उच्चारलेले मंत्र आणि चितेवरील अग्नी — हे सर्व अपवित्र होतात.

तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग । पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां सताम् ॥ २,२९.

तुळस, ब्राह्मण, गायी, विष्णु आणि एकादशी — हे पाचही साधूंसाठी भवसागरातून तारून नेणारे होडीसारखे आहेत.

विष्णुरेकादशी गीता तुलसीविप्रधेनवः । अपारे दुर्गसंकारे षट्पदी मुक्तिदायिनी ॥ २,२९.

विष्णु, एकादशी, गीता, तुळस, ब्राह्मण आणि गायी — हे सहा भवसागरातील कठीण मार्गावर मुक्ती देणारे आहेत.

$ तिलाः पवित्रास्त्रिविधा दर्भाश्च तुलसीदालम् । निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम् ॥ २,२९.

तीळ, जे तीन प्रकारे पवित्र आहेत, कुश आणि तुळशीची पाने — हे सर्व दुर्गतीला जाणाऱ्या माणसाचे दुःख थांबवतात.

हस्ताभ्यामुद्धृतैर्दर्भैस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवम् । मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भानातुरस्य करद्वये ॥ २,२९.

दोन्ही हातांनी घेतलेल्या कुशांनी पाणी शिंपडावे. मृत्यूसमयी आजारी माणसाच्या दोन्ही हातात कुश ठेवाव्यात.

दर्भेषु क्षिप्यते योऽसौ दभस्तु परिवेष्टितः । विष्णुलोकं स वै याति मन्त्रहीनोऽपि मानवः ॥ २,२९.

जो माणूस कुशावर ठेवला जातो किंवा कुशाने वेढला जातो, तो मंत्र नसला तरीही विष्णुलोकाला जातो.

दर्भमूलीगतो भूमौ दर्भपाणिस्तु यो मृतः । प्रायश्चित्तविशुद्धोऽसौ संसारेपारसागरे ॥ २,२९.

ज्याच्या हातात कुश असते किंवा कुशाची मुळे जमिनीला लागलेली असतात, आणि जो प्रायश्चित्ताने शुद्ध झालेला असतो, तो संसाराच्या महासागरातून पार जातो.

गोमयेनोपलिप्ते तु दर्भस्यास्तरणे स्थितः । तत्र दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति ॥ २,२९.

गोमयाने लिपलेल्या जमिनीवर कुशांचं आसन घालून उभा राहून तिथे दान दिलं, तर त्या दानामुळे सर्व पापं नाहीशी होतात.

लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम् । यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना ॥ २,२९.

मीठ हे स्वतःच्या खास चवीमुळे दिव्य आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारं आहे; कारण मीठ नसताना कोणत्याही अन्नाची चव पूर्ण होत नाही.

पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत् । विष्णुदेहसमुद्भूतो यतोऽयं लवणो रसः ॥ २,२९.

मीठ हे पितरांना प्रिय आणि शुभ मानलं जातं, म्हणून ते स्वर्ग देणारं आहे; कारण मीठाची चव विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झाली आहे.

विशेषाल्लवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः । ब्राह्मण क्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च ॥ २,२९.

म्हणून योगी लोक ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, स्त्रिया आणि शूद्र यांना मीठाचं दान विशेष करून श्रेष्ठ मानतात.

आतुराणां यदा प्राणाः प्रयान्ति वसुधातले । लवणं तु तदा देयं द्बारस्योद्धाटनं दिवः ॥ २,२९.

जेव्हा आजारी माणसाचा प्राण पृथ्वीवर सोडतो, तेव्हा त्याला मीठ द्यावं, कारण ते स्वर्गाचं दार उघडतं.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३० श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य परं गुह्यं दानानां दानमुत्तमम् । परमं सर्वदानानां परं गोप्यं दिवौकसाम् ॥ २,३०.

श्रीकृष्ण म्हणाले: तक्षक, सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत गुप्त आणि देवांमध्येही लपलेलं असं एक परमोच्च दान ऐक.

देयमेकं महादानं कार्पासं चोत्तमोत्तमम् । येन दत्तेन प्रीयन्ते भूर्भुवः स्वरिति क्रमात् ॥ २,३०.

एकच उत्तम कापसाचं दान द्यावं, ज्यामुळे पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग या तिन्ही लोकांचं समाधान होतं.

ब्रह्माद्या देवताः सर्वाः कार्याच्च प्रीतिमाप्नुयुः । देयमेतन्महादानं प्रेतोद्धरणहेतवे ॥ २,३०.

ब्रह्मा पासून सर्व देवता या दानामुळे प्रसन्न होतात; हे महादान प्रेत उध्दारासाठी द्यावं.

चिरं वसेद्रुद्रलोके ततो राजा भवेदिह । रूपवान्सुभगो वाग्मी श्रीमानतुल विक्रमः । यमलोकं विनिर्जित्य स्वर्गं ताक्ष्य स गच्छति ॥ २,३०.

तो मनुष्य बराच काळ रुद्राच्या लोकात राहतो, नंतर पृथ्वीवर राजा होतो; देखणा, भाग्यवान, बोलका, श्रीमंत आणि अतुलनीय पराक्रमी होतो. यमलोक जिंकून तो स्वर्गात जातो, तक्षक.

गां तिलांश्च क्षितं हेम यो ददाति द्विजन्मने । तस्य जन्मार्जिर्त पापं तत्क्षणादेवनश्यति ॥ २,३०.

जो कोणी ब्राह्मणाला गायी, तीळ, जमीन आणि सोनं दान करतो, त्याच्या जन्मभराची पापं त्या क्षणी नष्ट होतात.

तिला गावो महादानं महापातकनाशनम् । तद्द्वयं दीयते विप्रे नान्यवर्णे कदाचन ॥ २,३०.

तीळ आणि गायी हे मोठं दान आहे, ते मोठ्या पापांचा नाश करतात; हे दोन्ही केवळ ब्राह्मणालाच द्यावं, इतर कोणत्याही जातीला नाही.

कल्पितं दीयते दानं तिला गावश्चमेदिनी । अन्येषु नैव वर्णेषु पोष्यवर्गे कदाचन ॥ २,३०.

तीळ, गायी आणि जमीन ही दानं फक्त ब्राह्मणालाच द्यावीत, इतर कोणत्याही जातीला किंवा आश्रित वर्गाला कधीही द्यायची नाहीत.

पोष्यवर्गे तथा स्त्रीषु दानं देयमकल्पितम् । आतुरे वोपरागे च द्वयं दानं विशिष्यते । आतुरे दीयते दानं तत्काले चोपतिष्ठति ॥ २,३०.

आश्रित वर्गात आणि स्त्रियांना दान ठरवून न देता द्यावं; पण आजारी किंवा अपवित्र अवस्थेत तीळ आणि गायीचं दान विशेष मानलं आहे. आजारी व्यक्तीला दिलेलं दान लगेचच फळ देतं.

जीवतस्तु पुनर्दत्तमुपतिष्ठत्यसंस्कृतम् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं यद्दत्तं विकलेन्द्रिये ॥ २,३०.

जिवंत असताना पुन्हा दिलेलं दान विधिपूर्वक नसलं तरी फळ देतं. खरं सांगतो, ज्या वेळी इंद्रिय दुर्बल असतात, त्या वेळी दिलेलं दान नक्कीच फळतं.

यच्चानु मोदते पुत्रस्तच्च दानमनन्तकम् । अतो दद्यात्स पुत्रो वा यावज्जीवत्ससौ चिरम् । अतिवाहस्तथा प्रेतो भोगांश्च लभते यतः ॥ २,३०.

मुलाला जे आवडतं, ते दान अमर असतं; म्हणून स्वतः किंवा मुलाने जिवंत असतानाच दान द्यावं. त्यामुळे मृत्यूनंतरही प्रेताला त्याचा लाभ मिळतो.

अस्वस्था तुरकाले तु देहपाते क्षितिस्थिते । देहे तथातिवाहस्य परतः प्रीणनं भवेत् ॥ २,३०.

जेव्हा मनुष्य आजारी असतो किंवा मृत्यूसमयी, शरीर पृथ्वीवर असतानाच दिलेलं दान प्रेताला समाधान देतं.