गरुडपुराणम्

तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमती भवेत् । पञ्चरत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति ॥ २,२९.

तीळ आणि दुर्वा घालून भूमी शुद्ध करावी, आणि धातूंच्या झोपडीसारखे बांधावे. पाच रत्ने तोंडात ठेवली की जीव वर जातो.

लिप्यात्तु गोमयैर्भूमिं तिलान्दर्भांश्च निः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति पातकम् ॥ २,२९.

भूमी गायीच्या शेणाने लिंपावी, तीळ आणि दुर्वा टाकावेत. तिथेच मरणास आलेला मुक्त झाला की त्याचे सर्व पाप जळून जाते.

दर्भमूलीनयेत्स्वर्गं संस्थितं नात्र संशयः । दर्भांस्तत्र हि ये भूम्यां तिलयुक्तान संशयः ॥ २,२९.

दुर्वा मुळाशी ठेवली की मृत व्यक्तीला स्वर्ग मिळतो — यात शंका नाही. ज्या ठिकाणी दुर्वा आणि तीळ भूमीवर ठेवतात, तिथे शंका नाही.

सर्वत्र वसुधा पूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति ॥ २,२९.

जिथे लिंपण केलेले नाही तिथे भूमी नेहमीच शुद्ध असते. जिथे लिंपण असते तिथे पुन्हा लिंपून भूमी शुद्ध होते.

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलिप्ते आतुरं मुक्तं विशन्त्येते न संशयः ॥ २,२९.

यातुधान, पिशाच्च आणि क्रूर राक्षस — हे सर्व न लिंपलेल्या आणि असुरक्षित मरणास आलेल्यात शिरतात, यात शंका नाही.

नित्यहोमं तथा श्राद्धं विप्राणां पादशोधनम् । मण्डलेन विना भूम्यां कुर्वन्त्येतच्च निष्फलम् ॥ २,२९.

नित्य होम, श्राद्ध किंवा ब्राह्मणांच्या पायांचे पाणी धुणे हे सर्व जर भूमीवर मंडळ न काढता केले, तर त्यांना काहीच फळ मिळत नाही.

आतुरो मुच्यते नैव मण्डलेन विना भुवि । ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च श्रीर्हुताशन एव च । मण्डले चोपतिष्ठन्तस्तस्मात्कुर्वीत मण्डलम् ॥ २,२९.

मंडळ न करता जमिनीवर केले, तर आजारी माणसाची सुटका होत नाही. ब्रह्मा, रुद्र, विष्णु, लक्ष्मी आणि अग्नी हे सर्व मंडळात उपस्थित असतात. म्हणून नेहमी मंडळ काढावे.

अन्यथा म्रियते यस्तु बालो वृद्धो युवापि वा । योन्यन्तरं स वै गच्छेत्क्रीडते वायुना सह ॥ २,२९.

मंडळ न केल्यास, लहान, म्हातारा किंवा तरुण कोणताही माणूस मेला, तर तो दुसऱ्या गर्भात जन्म घेतो किंवा वाऱ्यासोबत भटकत राहतो.

मिश्रितं लोहताम्रं तु तथैव जन्म जायते । तस्मैवं वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदक क्रिया ॥ २,२९.

लोखंड आणि तांबे एकत्र मिसळल्यास जसा नवीन धातू तयार होतो, तसाच वाऱ्यासारखा झालेल्या माणसासाठी ना श्राद्ध योग्य असते, ना पिंडासाठी पाणी द्यावे.

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः । असुरा दानवा दैत्यास्तृप्यन्ति तिलदानतः ॥ २,२९.

तात्क्ष्य, माझ्या घामातून उत्पन्न झालेले तीळ हे पवित्र आहेत. या तीळांचे दान केल्याने असुर, दानव आणि दैत्य तृप्त होतात.

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णास्तिला गोमूत्रसन्निभाः । ते मे दहन्तु पापानि शरीरेण कृतानि च ॥ २,२९.

पांढरे तीळ, काळे तीळ आणि गायीच्या मूत्रासारखे दिसणारे तीळ — हे माझ्या शरीराने केलेले पाप जाळून टाकोत.

एक एव तिलद्रोणो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमे च दत्तो भवति चाक्षयः ॥ २,२९.

एक डोंगर तीळ हे सोन्याच्या डोंगराइतके पुण्य देते. हे तीळ तर्पण, दान किंवा होम यासाठी दिल्यास त्याचे पुण्य कधीच संपत नाही.

दर्भा मल्लोमसम्भूतास्तिलाः स्वेदसमुद्भवाः । तृप्ताः स्युर्देवता दानैः श्राद्धेन पितरस्तथा । प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वञ्चाप्युपजीवनात् ॥ २,२९.

मल्लाच्या केसांतून उत्पन्न झालेले कुश आणि घामातून निर्माण झालेले तीळ — यांचे योग्य विधीने दान केल्याने देव, पितर आणि विश्वाचे पालन करणारे ब्रह्मा तृप्त होतात.

सव्ययज्ञोपवीतेन ब्रह्माद्यास्तृप्तिमान्पुयुः । अपसव्येन तृप्यन्ति पितरो दिविदेवताः ॥ २,२९.

यज्ञोपवीत उजव्या खांद्यावर घेतल्यास ब्रह्मा आणि इतर देव तृप्त होतात. डाव्या खांद्यावर घेतल्यास पितर आणि अधोलोकातील देवता तृप्त होतात.

अपसव्यादितो ब्रह्मा दर्भमध्ये तु केशवः । दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php कुशे] स्थिताः ॥ २,२९.

कुशाच्या डाव्या बाजूला ब्रह्मा, मध्ये केशव आणि टोकाला शंकर असतो — हे तीनही देव कुशात वास करतात.

विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर । नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः ॥ २,२९.

खगेश्वर, ब्राह्मण, मंत्र, कुश, अग्नी आणि तुळस — हे योग्य रीतीने वारंवार वापरले तरी कधीच अपवित्र होत नाहीत.

कुशाः पिण्डेषु निर्माल्याः ब्राह्मणाः प्रेतभोजने । मन्त्राः शूद्रेषु पतिताश्चितायाश्च हुताशनः ॥ २,२९.

पिंडासाठी वापरलेले कुश, प्रेतभोजन घेतलेले ब्राह्मण, शूद्रांनी उच्चारलेले मंत्र आणि चितेवरील अग्नी — हे सर्व अपवित्र होतात.

तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग । पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां सताम् ॥ २,२९.

तुळस, ब्राह्मण, गायी, विष्णु आणि एकादशी — हे पाचही साधूंसाठी भवसागरातून तारून नेणारे होडीसारखे आहेत.

विष्णुरेकादशी गीता तुलसीविप्रधेनवः । अपारे दुर्गसंकारे षट्पदी मुक्तिदायिनी ॥ २,२९.

विष्णु, एकादशी, गीता, तुळस, ब्राह्मण आणि गायी — हे सहा भवसागरातील कठीण मार्गावर मुक्ती देणारे आहेत.

$ तिलाः पवित्रास्त्रिविधा दर्भाश्च तुलसीदालम् । निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम् ॥ २,२९.

तीळ, जे तीन प्रकारे पवित्र आहेत, कुश आणि तुळशीची पाने — हे सर्व दुर्गतीला जाणाऱ्या माणसाचे दुःख थांबवतात.

हस्ताभ्यामुद्धृतैर्दर्भैस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवम् । मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भानातुरस्य करद्वये ॥ २,२९.

दोन्ही हातांनी घेतलेल्या कुशांनी पाणी शिंपडावे. मृत्यूसमयी आजारी माणसाच्या दोन्ही हातात कुश ठेवाव्यात.

दर्भेषु क्षिप्यते योऽसौ दभस्तु परिवेष्टितः । विष्णुलोकं स वै याति मन्त्रहीनोऽपि मानवः ॥ २,२९.

जो माणूस कुशावर ठेवला जातो किंवा कुशाने वेढला जातो, तो मंत्र नसला तरीही विष्णुलोकाला जातो.

दर्भमूलीगतो भूमौ दर्भपाणिस्तु यो मृतः । प्रायश्चित्तविशुद्धोऽसौ संसारेपारसागरे ॥ २,२९.

ज्याच्या हातात कुश असते किंवा कुशाची मुळे जमिनीला लागलेली असतात, आणि जो प्रायश्चित्ताने शुद्ध झालेला असतो, तो संसाराच्या महासागरातून पार जातो.

गोमयेनोपलिप्ते तु दर्भस्यास्तरणे स्थितः । तत्र दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति ॥ २,२९.

गोमयाने लिपलेल्या जमिनीवर कुशांचं आसन घालून उभा राहून तिथे दान दिलं, तर त्या दानामुळे सर्व पापं नाहीशी होतात.

लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम् । यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना ॥ २,२९.

मीठ हे स्वतःच्या खास चवीमुळे दिव्य आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारं आहे; कारण मीठ नसताना कोणत्याही अन्नाची चव पूर्ण होत नाही.

पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत् । विष्णुदेहसमुद्भूतो यतोऽयं लवणो रसः ॥ २,२९.

मीठ हे पितरांना प्रिय आणि शुभ मानलं जातं, म्हणून ते स्वर्ग देणारं आहे; कारण मीठाची चव विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झाली आहे.

विशेषाल्लवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः । ब्राह्मण क्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च ॥ २,२९.

म्हणून योगी लोक ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, स्त्रिया आणि शूद्र यांना मीठाचं दान विशेष करून श्रेष्ठ मानतात.

आतुराणां यदा प्राणाः प्रयान्ति वसुधातले । लवणं तु तदा देयं द्बारस्योद्धाटनं दिवः ॥ २,२९.

जेव्हा आजारी माणसाचा प्राण पृथ्वीवर सोडतो, तेव्हा त्याला मीठ द्यावं, कारण ते स्वर्गाचं दार उघडतं.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३० श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य परं गुह्यं दानानां दानमुत्तमम् । परमं सर्वदानानां परं गोप्यं दिवौकसाम् ॥ २,३०.

श्रीकृष्ण म्हणाले: तक्षक, सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत गुप्त आणि देवांमध्येही लपलेलं असं एक परमोच्च दान ऐक.