गरुडपुराणम्

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरेऽपि वा । प्रेतस्य मेलनं सार्धं कैः समं तत्र को विधिः ॥ २,२८.

सपिंड विधी वर्षभरानंतर किंवा त्याआधी का करतात? त्या वेळी मृत व्यक्तीची भेट कोणासोबत होते आणि त्याचा नियम काय आहे?

ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नराभुवि । यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम् ॥ २,२८.

जे जाळले जातात, जे न जाळलेले असतात, जे पृथ्वीवर पडतात आणि इतर जीवे — यांच्या शेवटी काय होते?

पापिनो ये दुराचारा मुद्गलत्वं च ये गताः । आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः ॥ २,२८.

पापी, वाईट वागणारे, जातीबाहेर गेलेले, आत्महत्या करणारे, ब्राह्मणहत्यारे, चोर आणि विश्वासघात करणारे — यांचे पुढे काय होते?

कपिलां यः पिबेच्छूद्रो यः पठेद्वैदिकाक्षरम् । धारयेद्वा ब्रह्मसूत्रं का गतिस्तस्य माधव ॥ २,२८.

जो शूद्र कपिला गायीचे दूध पितो, वैदिक अक्षरांचा उच्चार करतो किंवा ब्रह्मसूत्र घालतो, त्याचे पुढे काय होते, हे माधवा?

विप्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृही ता यदा भवेत् । तस्मात्पापाच्च भीतोऽहं तन्मे वद जगत्पते । सर्वमेतन्मया पृष्टो वद लोकहिताय वै ॥ २,२८.

ब्राह्मणाची पत्नी दुसऱ्याने घेतली तर त्याचे पाप काय, हे जगाच्या अधिपती? त्या पापाची मला भीती वाटते — ते मला सांग. मी हे सर्व विचारले आहे; लोकांच्या भल्यासाठी सांग.

श्रीगरुडमहापुराणम् २९ श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,२९.

श्रीकृष्ण म्हणाले: हे सौभाग्यवंत, तू मानवांच्या हितासाठी उत्तम प्रश्न विचारलास. आता मी मृत्यूनंतरचे सर्व विधी सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक.

कम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् । यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः ॥ २,२९.

जे मी सांगणार आहे ते कोणत्याही स्वार्थाशिवाय, वेद आणि स्मृतीतून घेतलेले आहे. ते इंद्रासह देवांना किंवा ध्यानस्थ योगींनाही माहीत नाही.

गुह्याद्गुह्यतरं वत्स नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् । भक्तस्त्वं हि महाभाग सर्वं ते कथयाम्यहम् ॥ २,२९.

हे बाळा, हे सर्वात गुप्त आहे, कुणालाही कुठेही सांगितलेले नाही. तू भक्त आणि पुण्यवान आहेस म्हणून मी तुला सर्व काही सांगतो.

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च । येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य च ॥ २,२९.

ज्याला पुत्र नाही त्याला पुढचा मार्ग नाही, स्वर्गही नाही. कोणत्याही उपायाने पुत्राचा जन्म व्हावा, हेच योग्य.

तारयेन्नरकात्पुत्रो यदि मोक्षो न विद्यते । दाहः पुत्रेण कर्तव्यो देयः पौत्रेण पावकः ॥ २,२९.

मुक्ती मिळाली नाही तर पुत्राने वडिलांना नरकातून तारावे. पुत्राने अंत्यसंस्कार करावा आणि नातवाने अग्नी द्यावा.

तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमती भवेत् । पञ्चरत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति ॥ २,२९.

तीळ आणि दुर्वा घालून भूमी शुद्ध करावी, आणि धातूंच्या झोपडीसारखे बांधावे. पाच रत्ने तोंडात ठेवली की जीव वर जातो.

लिप्यात्तु गोमयैर्भूमिं तिलान्दर्भांश्च निः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति पातकम् ॥ २,२९.

भूमी गायीच्या शेणाने लिंपावी, तीळ आणि दुर्वा टाकावेत. तिथेच मरणास आलेला मुक्त झाला की त्याचे सर्व पाप जळून जाते.

दर्भमूलीनयेत्स्वर्गं संस्थितं नात्र संशयः । दर्भांस्तत्र हि ये भूम्यां तिलयुक्तान संशयः ॥ २,२९.

दुर्वा मुळाशी ठेवली की मृत व्यक्तीला स्वर्ग मिळतो — यात शंका नाही. ज्या ठिकाणी दुर्वा आणि तीळ भूमीवर ठेवतात, तिथे शंका नाही.

सर्वत्र वसुधा पूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति ॥ २,२९.

जिथे लिंपण केलेले नाही तिथे भूमी नेहमीच शुद्ध असते. जिथे लिंपण असते तिथे पुन्हा लिंपून भूमी शुद्ध होते.

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलिप्ते आतुरं मुक्तं विशन्त्येते न संशयः ॥ २,२९.

यातुधान, पिशाच्च आणि क्रूर राक्षस — हे सर्व न लिंपलेल्या आणि असुरक्षित मरणास आलेल्यात शिरतात, यात शंका नाही.

नित्यहोमं तथा श्राद्धं विप्राणां पादशोधनम् । मण्डलेन विना भूम्यां कुर्वन्त्येतच्च निष्फलम् ॥ २,२९.

नित्य होम, श्राद्ध किंवा ब्राह्मणांच्या पायांचे पाणी धुणे हे सर्व जर भूमीवर मंडळ न काढता केले, तर त्यांना काहीच फळ मिळत नाही.

आतुरो मुच्यते नैव मण्डलेन विना भुवि । ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च श्रीर्हुताशन एव च । मण्डले चोपतिष्ठन्तस्तस्मात्कुर्वीत मण्डलम् ॥ २,२९.

मंडळ न करता जमिनीवर केले, तर आजारी माणसाची सुटका होत नाही. ब्रह्मा, रुद्र, विष्णु, लक्ष्मी आणि अग्नी हे सर्व मंडळात उपस्थित असतात. म्हणून नेहमी मंडळ काढावे.

अन्यथा म्रियते यस्तु बालो वृद्धो युवापि वा । योन्यन्तरं स वै गच्छेत्क्रीडते वायुना सह ॥ २,२९.

मंडळ न केल्यास, लहान, म्हातारा किंवा तरुण कोणताही माणूस मेला, तर तो दुसऱ्या गर्भात जन्म घेतो किंवा वाऱ्यासोबत भटकत राहतो.

मिश्रितं लोहताम्रं तु तथैव जन्म जायते । तस्मैवं वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदक क्रिया ॥ २,२९.

लोखंड आणि तांबे एकत्र मिसळल्यास जसा नवीन धातू तयार होतो, तसाच वाऱ्यासारखा झालेल्या माणसासाठी ना श्राद्ध योग्य असते, ना पिंडासाठी पाणी द्यावे.

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः । असुरा दानवा दैत्यास्तृप्यन्ति तिलदानतः ॥ २,२९.

तात्क्ष्य, माझ्या घामातून उत्पन्न झालेले तीळ हे पवित्र आहेत. या तीळांचे दान केल्याने असुर, दानव आणि दैत्य तृप्त होतात.

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णास्तिला गोमूत्रसन्निभाः । ते मे दहन्तु पापानि शरीरेण कृतानि च ॥ २,२९.

पांढरे तीळ, काळे तीळ आणि गायीच्या मूत्रासारखे दिसणारे तीळ — हे माझ्या शरीराने केलेले पाप जाळून टाकोत.

एक एव तिलद्रोणो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमे च दत्तो भवति चाक्षयः ॥ २,२९.

एक डोंगर तीळ हे सोन्याच्या डोंगराइतके पुण्य देते. हे तीळ तर्पण, दान किंवा होम यासाठी दिल्यास त्याचे पुण्य कधीच संपत नाही.

दर्भा मल्लोमसम्भूतास्तिलाः स्वेदसमुद्भवाः । तृप्ताः स्युर्देवता दानैः श्राद्धेन पितरस्तथा । प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वञ्चाप्युपजीवनात् ॥ २,२९.

मल्लाच्या केसांतून उत्पन्न झालेले कुश आणि घामातून निर्माण झालेले तीळ — यांचे योग्य विधीने दान केल्याने देव, पितर आणि विश्वाचे पालन करणारे ब्रह्मा तृप्त होतात.

सव्ययज्ञोपवीतेन ब्रह्माद्यास्तृप्तिमान्पुयुः । अपसव्येन तृप्यन्ति पितरो दिविदेवताः ॥ २,२९.

यज्ञोपवीत उजव्या खांद्यावर घेतल्यास ब्रह्मा आणि इतर देव तृप्त होतात. डाव्या खांद्यावर घेतल्यास पितर आणि अधोलोकातील देवता तृप्त होतात.

अपसव्यादितो ब्रह्मा दर्भमध्ये तु केशवः । दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php कुशे] स्थिताः ॥ २,२९.

कुशाच्या डाव्या बाजूला ब्रह्मा, मध्ये केशव आणि टोकाला शंकर असतो — हे तीनही देव कुशात वास करतात.

विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर । नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः ॥ २,२९.

खगेश्वर, ब्राह्मण, मंत्र, कुश, अग्नी आणि तुळस — हे योग्य रीतीने वारंवार वापरले तरी कधीच अपवित्र होत नाहीत.

कुशाः पिण्डेषु निर्माल्याः ब्राह्मणाः प्रेतभोजने । मन्त्राः शूद्रेषु पतिताश्चितायाश्च हुताशनः ॥ २,२९.

पिंडासाठी वापरलेले कुश, प्रेतभोजन घेतलेले ब्राह्मण, शूद्रांनी उच्चारलेले मंत्र आणि चितेवरील अग्नी — हे सर्व अपवित्र होतात.

तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग । पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां सताम् ॥ २,२९.

तुळस, ब्राह्मण, गायी, विष्णु आणि एकादशी — हे पाचही साधूंसाठी भवसागरातून तारून नेणारे होडीसारखे आहेत.

विष्णुरेकादशी गीता तुलसीविप्रधेनवः । अपारे दुर्गसंकारे षट्पदी मुक्तिदायिनी ॥ २,२९.

विष्णु, एकादशी, गीता, तुळस, ब्राह्मण आणि गायी — हे सहा भवसागरातील कठीण मार्गावर मुक्ती देणारे आहेत.