गरुडपुराणम्

किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानादनन्तरम् । अस्थिसञ्चयनं चैव शय्यादानं किमर्थकम् ॥ २,२८.

पिंडदानानंतर काय दिलं जातं? हाडं गोळा करणं आणि शय्या तयार करणं कशासाठी करतात?

द्वितीयेऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे । दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह ॥ २,२८.

दुसऱ्या दिवशी स्नान का करतात आणि चौथ्या दिवशी अग्निसहित द्विजांनी का करावं? दहाव्या दिवशी सर्वांनी मलस्नान का करावं?

कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहान् गृहं नयेत् । तैः समुद्वर्तनं चापि दद्युः स्थलजलाश्रये ॥ २,२८.

तेल लावणं का करतात आणि जे खांद्यावरून नेतात त्यांना घरी का आणतात? माती आणि पाण्याजवळ त्यांच्याकडून अभ्यंगन का करतात?

देशमेऽहनि यः पिण्डस्तं दद्यादामिषेण तु । पिण्डं चैकादशे कस्माद्वृषोत्सर्गः कथं भवेत् ॥ २,२८.

कोणत्या दिवशी मांसासह पिंड द्यावा आणि एकादश दिवशी पिंड का द्यावा? वृषोच्छर्ग कसा करतात?

श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो वद । अन्नादिचोदकेनैव षष्ट्यधिकशतत्रयम् ॥ २,२८.

हे सोळा श्राद्ध वर्षभर का करतात? आणि एकशेसाठतीन वेळा अन्न व पाणी का देतात?

दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये । प्राप्ते काले च म्रियते अनित्यो मानवः प्रभो ॥ २,२८.

मृताच्या तृप्तीसाठी रोज कुंडीत शिजवलेलं अन्न का द्यावं? प्रभो, योग्य वेळ आली की माणूस मरतो, कारण तो नश्वर आहे.

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः । कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा ॥ २,२८.

मला कुठे छिद्र दिसत नाही, मग जीव कुठून बाहेर पडतो? पृथ्वी, पाणी आणि मन ही तत्त्वं कुठे जातात?

तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च । वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चाप्तये ॥ २,२८.

हे नाथा, मला अग्नी, वारा, आकाश आणि पाच वायू यांच्याबद्दल सांग. मरणाच्या वेळी हे सर्व कसे निघून जातात, ते समजावून सांग.

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः । तृष्णा कामोऽप्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दन ॥ २,२८.

लोभ, मोह, तृष्णा, काम आणि अहंकार — हे पाच चोर शरीरात असतात. हे सर्व, हे जनार्दना, शेवटी कुठे जातात?

पुण्यं वाप्यथ वापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा । नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च ॥ २,२८.

पुण्य, पाप, कुठलेही चांगले कर्म आणि दिलेली विविध दानं — शरीर नष्ट झाल्यावर हे सर्व कुठे जातात?

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरेऽपि वा । प्रेतस्य मेलनं सार्धं कैः समं तत्र को विधिः ॥ २,२८.

सपिंड विधी वर्षभरानंतर किंवा त्याआधी का करतात? त्या वेळी मृत व्यक्तीची भेट कोणासोबत होते आणि त्याचा नियम काय आहे?

ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नराभुवि । यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम् ॥ २,२८.

जे जाळले जातात, जे न जाळलेले असतात, जे पृथ्वीवर पडतात आणि इतर जीवे — यांच्या शेवटी काय होते?

पापिनो ये दुराचारा मुद्गलत्वं च ये गताः । आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः ॥ २,२८.

पापी, वाईट वागणारे, जातीबाहेर गेलेले, आत्महत्या करणारे, ब्राह्मणहत्यारे, चोर आणि विश्वासघात करणारे — यांचे पुढे काय होते?

कपिलां यः पिबेच्छूद्रो यः पठेद्वैदिकाक्षरम् । धारयेद्वा ब्रह्मसूत्रं का गतिस्तस्य माधव ॥ २,२८.

जो शूद्र कपिला गायीचे दूध पितो, वैदिक अक्षरांचा उच्चार करतो किंवा ब्रह्मसूत्र घालतो, त्याचे पुढे काय होते, हे माधवा?

विप्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृही ता यदा भवेत् । तस्मात्पापाच्च भीतोऽहं तन्मे वद जगत्पते । सर्वमेतन्मया पृष्टो वद लोकहिताय वै ॥ २,२८.

ब्राह्मणाची पत्नी दुसऱ्याने घेतली तर त्याचे पाप काय, हे जगाच्या अधिपती? त्या पापाची मला भीती वाटते — ते मला सांग. मी हे सर्व विचारले आहे; लोकांच्या भल्यासाठी सांग.

श्रीगरुडमहापुराणम् २९ श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,२९.

श्रीकृष्ण म्हणाले: हे सौभाग्यवंत, तू मानवांच्या हितासाठी उत्तम प्रश्न विचारलास. आता मी मृत्यूनंतरचे सर्व विधी सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक.

कम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् । यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः ॥ २,२९.

जे मी सांगणार आहे ते कोणत्याही स्वार्थाशिवाय, वेद आणि स्मृतीतून घेतलेले आहे. ते इंद्रासह देवांना किंवा ध्यानस्थ योगींनाही माहीत नाही.

गुह्याद्गुह्यतरं वत्स नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् । भक्तस्त्वं हि महाभाग सर्वं ते कथयाम्यहम् ॥ २,२९.

हे बाळा, हे सर्वात गुप्त आहे, कुणालाही कुठेही सांगितलेले नाही. तू भक्त आणि पुण्यवान आहेस म्हणून मी तुला सर्व काही सांगतो.

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च । येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य च ॥ २,२९.

ज्याला पुत्र नाही त्याला पुढचा मार्ग नाही, स्वर्गही नाही. कोणत्याही उपायाने पुत्राचा जन्म व्हावा, हेच योग्य.

तारयेन्नरकात्पुत्रो यदि मोक्षो न विद्यते । दाहः पुत्रेण कर्तव्यो देयः पौत्रेण पावकः ॥ २,२९.

मुक्ती मिळाली नाही तर पुत्राने वडिलांना नरकातून तारावे. पुत्राने अंत्यसंस्कार करावा आणि नातवाने अग्नी द्यावा.

तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमती भवेत् । पञ्चरत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति ॥ २,२९.

तीळ आणि दुर्वा घालून भूमी शुद्ध करावी, आणि धातूंच्या झोपडीसारखे बांधावे. पाच रत्ने तोंडात ठेवली की जीव वर जातो.

लिप्यात्तु गोमयैर्भूमिं तिलान्दर्भांश्च निः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति पातकम् ॥ २,२९.

भूमी गायीच्या शेणाने लिंपावी, तीळ आणि दुर्वा टाकावेत. तिथेच मरणास आलेला मुक्त झाला की त्याचे सर्व पाप जळून जाते.

दर्भमूलीनयेत्स्वर्गं संस्थितं नात्र संशयः । दर्भांस्तत्र हि ये भूम्यां तिलयुक्तान संशयः ॥ २,२९.

दुर्वा मुळाशी ठेवली की मृत व्यक्तीला स्वर्ग मिळतो — यात शंका नाही. ज्या ठिकाणी दुर्वा आणि तीळ भूमीवर ठेवतात, तिथे शंका नाही.

सर्वत्र वसुधा पूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति ॥ २,२९.

जिथे लिंपण केलेले नाही तिथे भूमी नेहमीच शुद्ध असते. जिथे लिंपण असते तिथे पुन्हा लिंपून भूमी शुद्ध होते.

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलिप्ते आतुरं मुक्तं विशन्त्येते न संशयः ॥ २,२९.

यातुधान, पिशाच्च आणि क्रूर राक्षस — हे सर्व न लिंपलेल्या आणि असुरक्षित मरणास आलेल्यात शिरतात, यात शंका नाही.

नित्यहोमं तथा श्राद्धं विप्राणां पादशोधनम् । मण्डलेन विना भूम्यां कुर्वन्त्येतच्च निष्फलम् ॥ २,२९.

नित्य होम, श्राद्ध किंवा ब्राह्मणांच्या पायांचे पाणी धुणे हे सर्व जर भूमीवर मंडळ न काढता केले, तर त्यांना काहीच फळ मिळत नाही.

आतुरो मुच्यते नैव मण्डलेन विना भुवि । ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च श्रीर्हुताशन एव च । मण्डले चोपतिष्ठन्तस्तस्मात्कुर्वीत मण्डलम् ॥ २,२९.

मंडळ न करता जमिनीवर केले, तर आजारी माणसाची सुटका होत नाही. ब्रह्मा, रुद्र, विष्णु, लक्ष्मी आणि अग्नी हे सर्व मंडळात उपस्थित असतात. म्हणून नेहमी मंडळ काढावे.

अन्यथा म्रियते यस्तु बालो वृद्धो युवापि वा । योन्यन्तरं स वै गच्छेत्क्रीडते वायुना सह ॥ २,२९.

मंडळ न केल्यास, लहान, म्हातारा किंवा तरुण कोणताही माणूस मेला, तर तो दुसऱ्या गर्भात जन्म घेतो किंवा वाऱ्यासोबत भटकत राहतो.

मिश्रितं लोहताम्रं तु तथैव जन्म जायते । तस्मैवं वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदक क्रिया ॥ २,२९.

लोखंड आणि तांबे एकत्र मिसळल्यास जसा नवीन धातू तयार होतो, तसाच वाऱ्यासारखा झालेल्या माणसासाठी ना श्राद्ध योग्य असते, ना पिंडासाठी पाणी द्यावे.