गरुडपुराणम्

स्वयं चान्यमना भूत्वा विद्ययान्यान्य जीवयत् गरुडोक्तं गारुडं हि श्रृणु रुद्र ! मदात्मकम् ।। 2.

गरुड स्वतः वेगळ्या विचारात गुंतला आणि विद्या वापरून दुसऱ्याला जिवंत केले. हे रुद्र, माझ्या स्वरूपातील, गरुडाने सांगितलेले गारुड उपदेश ऐक.

इति रुद्राब्जजौ विष्णोः शुश्राव ब्रह्मणो मुनिः 3.

अशा रीतीने, त्या ऋषीने ब्रह्माकडून कमळातून जन्मलेल्या रुद्र आणि विष्णू यांच्याबद्दल ऐकले.

मुनीनां श्रृण्वतां मध्ये सर्गाद्यं देवपूजनम् 3.

ऋषी ऐकत असताना, सृष्टीच्या आरंभी देवांची पूजा कशी झाली हे सांगितले गेले.

वर्णाश्रमादिधर्माश्च दानराज्यादिधर्मकाः 3.

वर्ण आणि आश्रम यांचे कर्तव्य, तसेच दान आणि राज्य यांचे धर्मही समजावून सांगितले.

अंगानि प्रलयो धर्मकामार्थज्ञानमुत्तमम् 3.

त्यात सर्व अंग, प्रलय, आणि धर्म, काम, अर्थ यांचे श्रेष्ठ ज्ञान सांगितले.

पुराणे गारुडे सर्वं गरुडो भगवानथ 3.

या सर्व गोष्टी भगवंत गरुडाने गारुड पुराणात सांगितल्या.

भुत्वा हरेर्वाहनं च सर्गादीनां च कारणम् 3.

जो हरिचा वाहन झाला आणि सृष्टी व तिच्या घडामोडींचे कारण ठरला,

चक्रे क्षुधा हृतं यस्य ब्रह्माण्डमुदरे हरेः 3.

ज्याच्या भुकेने हरिच्या पोटात असलेले ब्रह्मांड घेतले गेले, त्याने हे सर्व केले.

कश्यपो गारुडाद्वृक्षं दग्धं चाजीवयद्यतः 3.

कश्यपाने गरुडाच्या उपदेशाच्या सामर्थ्याने गरुडाने जाळलेले झाड पुन्हा जिवंत केले.

तच्छ्रीमद्रारुडं पुण्यं सर्वदं पठतस्तव 3.

ते पुण्यवान आणि शुभ गारुड उपदेश, सर्व काही देणारे, तुला म्हणावे असे आहे.

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च 4.

सृष्टी, प्रलय, वंश आणि मन्वंतरांचे वर्णन केले आहे.

श्रृणु रुद्र प्रवक्ष्यामि सर्गादीन्पापनाशनान् 4.

हे रुद्र, ऐक, मी सृष्टी आणि पाप नष्ट करणाऱ्या इतर गोष्टी सांगतो.

नरनारायणो देवो वासुदेवो निरंजनः 4.

नरनारायण, वासुदेव आणि निर्मळ असा देव यांचा उल्लेख आहे.

तदेतत्सर्वमेवैतव्द्यक्ताव्यक्तस्वरूपवत् । तथा पुरुषरूपेण कालरूपेण च स्थितम् ।। 4.

हे सर्व प्रकट आणि अप्रकट स्वरूपात, तसेच पुरुषरूपात आणि काळरूपात आहे.

व्यक्तं विष्णुस्तथाऽव्यक्तं पुरुषः काल एव च 4.

प्रकट म्हणजे विष्णू, अप्रकट म्हणजे पुरुष, आणि काळही.

अनादिनिधनो धाता त्वनन्तः पुरुषोत्तमः 4.

सृष्टीकर्ता हा अनादि, अनंत, आणि सर्वोच्च पुरुष आहे.

तस्माहुद्धिर्मनस्तस्मात्ततः खं पवनस्ततः 4.

त्याच्यापासून बुद्धी, बुद्धीपासून मन, त्यानंतर आकाश, मग वायू उत्पन्न होतो.

अण्डो हिरण्मयो रुद्र । तस्यान्तः स्वयमेव हि 4.

सोन्याचा अंड हेच रुद्र आहे; त्याच्या आत तो स्वतःच वास करतो.

ब्रह्मा चतुर्मुखो भूत्वा रजोमात्राधिकः सदा 4.

ब्रह्मा नेहमी चार मुखांनी आणि राजोगुणाने भरलेला असतो.

अण्डस्यान्तर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् 4.

त्या अंडाच्या आत सर्व जग आहे, देव, दैत्य आणि माणसेही आहेत.

अपसंह्रियते चान्ते संहर्त्ता च स्वयं हरि 4.

शेवटी सर्व काही मागे घेतले जाते आणि हरि स्वतः संहार करतो.

रुद्ररूपी च कल्पान्ते जगत्संहरतेऽखिलम् 4.

कल्पाच्या शेवटी, रुद्राचे रूप धारण करून तो संपूर्ण जगाचा संहार करतो.

दंष्टूयोद्धरति ज्ञात्वा वारहीमास्थितस्तनूम् 4.

वराहाचे रूप घेऊन, आपल्या दातांनी तो हे जग वर उचलतो, हे जाणून.

प्रथमो महतः सर्गो विरूपो ब्रह्मणस्तु सः 4.

महान सृष्टीतील पहिली निर्मिती ही विकृत, ब्रह्माची आहे.

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गस्त्वैन्द्रियकः स्मृतः 4.

तिसरी सृष्टी वैकारिक आहे, आणि ती इंद्रियांची निर्मिती म्हणून ओळखली जाते.

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः 4.

चौथी सृष्टी ही मुख्य आहे; मुख्य स्थावर जीव म्हणून ती ओळखली जाते.

तदूर्द्धस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः 4.

सहावी सृष्टी, वरच्या प्रवाहातील, ही देवांची सृष्टी म्हणून ओळखली जाते.

अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसस्तु सः 4.

आठवी सृष्टी ही कृपा आहे, ती सात्त्विक आणि तामसिकही आहे.

प्राकृतो वैकृतश्चापि कौमारो नवमः स्मृतः 4.

प्राकृत, वैकृत आणि कौमार या नवव्या सृष्टी म्हणून ओळखल्या जातात.