गरुडपुराणम्

पूर्वे तु श्रीधरं देवं दक्षिणे मधुसूदनम् । पश्चिमे वानमं देवमुत्तरे च गदाधरम् ॥ २,२७.

पूर्वेला श्रीधराची, दक्षिणेला मधुसूदनाची, पश्चिमेला वानम देवाची आणि उत्तरेला गदाधराची पूजा करावी.

मध्ये पितामहं पूज्य तथा देवं महेश्वरम् । पूजयेच्च विधानेन गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २,२७.

मध्यभागी पितामह आणि महेश्वर यांची पूजा करावी. प्रत्येक देवतेला वेगवेगळ्या सुवासिक द्रव्यांनी, फुलांनी इत्यादींनी योग्य पद्धतीने पूजावे.

ततः प्रदक्षिणीकृत्य अग्नौ सन्तर्प्य देवताः । घृतेन दध्ना क्षीरेण विश्वान्देवांस्तथा नृप ॥ २,२७.

मग प्रदक्षिणा करून, देवतांना अग्नितील हवनात तुप, दही आणि दूध याने तृप्त करावे, तसेच सर्व देवतांना सुद्धा.

ततः स्नातो विनीतात्मा यजमानः समाहितः । नारायणाग्रे विधिवत्स्वक्रियामौर्ध्वदैहिकीम् ॥ २,२७.

नंतर, स्नान करून, मन एकाग्र करून, यजमानाने नारायणासमोर स्वतःचे श्राद्धकर्म योग्य पद्धतीने करावे.

आरभेत विनीतात्मा क्रोधलोभविवर्जितः । श्राद्धानि कुर्यात्सर्वाणि वृषस्योत्सर्जनं तथा ॥ २,२७.

मन नम्र ठेवून, राग आणि लोभ टाळून, सर्व श्राद्धकर्मे आणि वृषोस्तर्जन (बैल सोडणे) करावे.

त्रयोदशानां विप्राणां वस्त्रच्छत्राण्युपानहौ । अङ्गुलीयकमुक्तानि भाजनासनभोजनैः ॥ २,२७.

तेराही ब्राह्मणांना वस्त्रे, छत्री, पादत्राणे, अंगठ्या, मोती, भांडी, आसने आणि भोजन द्यावे.

सान्नाश्च सोदका देया घटाः प्रेतहिताय वै । शय्यादानमथो दत्त्वा घटं प्रेतस्य निर्वपेत् ॥ २,२७.

शिजवलेले अन्न आणि पाणी द्यावे, तसेच प्रेताच्या हितासाठी घट द्यावा. अंथरुण दिल्यावर, प्रेतासाठी घट ठेवावा.

नारायणेति सन्नाम संपुटस्थं समर्चयेत् । एवं कृत्वाथ विधिवच्छुभाशुभफलं लभेत् ॥ २,२७.

त्या घटात 'नारायण' हे नाव ठेवून, त्याची पूजा करावी. असे विधिपूर्वक केल्यावर, शुभ आणि अशुभ दोन्ही फळे मिळतात.

राजोवाच । कथं प्रेतघटं कुर्याद्दद्यात्केन विधानतः । ब्रूहि सर्वानुकम्पार्थं घटं प्रेतविमुक्तिदम् ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: प्रेतघट कसा करावा आणि द्यावा, कोणत्या पद्धतीने? सर्वांच्या कल्याणासाठी, प्रेतमुक्ती देणाऱ्या घटाबद्दल मला सांग.

प्रेत उवाच । साधु पृष्टं महाराज कथयामि निबोध ते । प्रेतत्वं न भवेद्येन दानेन सुदृढेन च ॥ २,२७.

प्रेत म्हणाले: छान विचारलेस, महाराज! मी तुला सांगतो, ऐक — कोणत्या दृढ दानामुळे प्रेतत्व येत नाही.

दानं प्रेतघटं नाम सर्वाशुभविनाशनम् । दुर्लभं सर्वलोकानां दुर्गतिक्षयकारकम् ॥ २,२७.

प्रेतघट नावाचे दान सर्व अशुभांचा नाश करते. ते सर्व लोकांत दुर्मिळ आहे आणि वाईट स्थितीचा अंत करणारे आहे.

सन्तप्तहाटकमयं तु घटं विधाय ब्रह्मोशकेशवयुतं सह लोकपालैः । क्षीराज्यपूर्णविवरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः ॥ २,२७.

शुद्ध सोन्याचा घडा तयार करून, त्यावर ब्रह्मा, शिव आणि केशव यांच्या चिन्हांसह लोकपालांचीही चिन्हे कोरावीत. त्या घड्यात दूध आणि तूप भरून, भक्तीभावाने वाकून, तो घडा एखाद्या ब्राह्मणाला द्यावा. मग इतर शेकडो दानांची गरजच उरत नाही.

ब्रह्मा मध्ये तथा विष्णुः शङ्करः शङ्करोऽव्ययः । प्राच्यादिषु च तत्कण्ठे लोकपालान्क्रमेण तु ॥ २,२७.

त्या घड्याच्या मध्यभागी ब्रह्मा, मग विष्णू आणि मग अविनाशी शंकर यांची स्थापना करावी. त्यांच्या गळ्याभोवती, पूर्व दिशेपासून सुरुवात करून, सर्व लोकपालांना योग्य क्रमाने मांडावे.

सम्पूज्य विधिवद्राजन्धूपैः कुसुमचन्दनैः । ततो दुग्धाज्यसहितं घटं देयं हिरण्मयम् ॥ २,२७.

राजा, योग्य पद्धतीने धूप, फुले आणि चंदनाने त्यांची पूजा करून, मग दूध आणि तुपाने भरलेला सोन्याचा घडा द्यावा.

सर्वदानाधिकञ्चैतन्महापातकनाशनम् । कर्तव्यं श्रद्धया राजन्प्रेतत्वविनिवृत्तये ॥ २,२७.

हे दान सर्व दानांपेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे. हे श्रद्धेने करावे, राजन, कारण यामुळे प्रेतत्वाची बाधा दूर होते.

श्रीभागवानुवाच । एवं संजल्षतस्तस्य प्रेतेन नियतात्मनः । सेनाजगामानुपदं हस्त्यश्वरथसंकुला ॥ २,२७.

श्रीभगवान म्हणाले: असे सांगत असताना, मन एकाग्र केलेल्या त्या प्रेताच्या मागे हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेली सैन्याची मोठी तुकडी पावलोपावली चालत होती.

ततो बले समायाते दत्त्वा राज्ञे महामणिम् । नमस्कृत्य पुनः प्रार्थ्य प्रेतोऽदर्शनमीयिवान् ॥ २,२७.

मग जेव्हा ते सैन्य आले, तेव्हा त्या प्रेताने राजाला मोठा रत्न दिला, नमस्कार केला आणि पुन्हा विनंती करून, तो प्रेत अदृश्य झाला.

तस्माद्वनाद्विनिष्क्रम्य राजापि स्वपुरं ययौ । स्वपुरं स समासाद्य सर्वं तत्प्रेतभाषितम् ॥ २,२७.

मग त्या जंगलातून बाहेर येऊन राजा आपल्या नगरात गेला. आपल्या नगरात पोहोचल्यावर, त्याने प्रेताने सांगितलेली सर्व कामे केली.

चकार विधिवत्पक्षिन्नौर्ध्वदेहादिकं विधिम् । तस्य पुण्यप्रदानेन प्रेतो मुक्तो दिवं ययौ ॥ २,२७.

त्याने विधिप्रमाणे पक्ष्यांसाठी आणि इतर उर्ध्वदेहासाठी आवश्यक विधी केले. त्या पुण्यदानामुळे प्रेत मुक्त होऊन स्वर्गात गेला.

श्राद्धेन परदत्तेन गतः प्रेतोऽपि सद्गतिम् । किं पुनः पुत्रदत्तेन पिता यातीति चात्भुतम् ॥ २,२७.

इतर कुणी दिलेल्या श्राद्धामुळेही प्रेताला उत्तम गति मिळते, तर मग स्वतः पुत्राने दिलेल्या दानामुळे वडिलांना किती चांगली गति मिळेल, हे खरोखरच आश्चर्यकारक आहे.

इतिहासमिमं पुण्यं शृणोति श्रावयेच्च यः । न तौ प्रेतत्वमायातः पापाचारयुतावपि ॥ २,२७.

जो कोणी ही पुण्यशाली कथा ऐकतो किंवा दुसऱ्यांना सांगतो, तो कितीही पापी असला तरी त्याला प्रेतत्व येत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् २८ गरुड उवाच । सर्वेपामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन । प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन सुकृतेन वा ॥ २,२८.

गरुड म्हणाला: सर्व प्राण्यांवर दया म्हणून, मधुसूदना, मला सांग की कोणत्या दानाने किंवा पुण्यकर्माने प्रेतत्वातून मुक्ती मिळते.

शृकृष्ण उवाच । शृणु दानं प्रवक्ष्यामि सर्वाशु भविनाशनम् । सन्तप्तहाटकमयं घटकं विधाय ब्रह्मेशकेशवयुतं सह लोकपालैः । क्षीराज्यपूर्णविविरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः ॥ २,२८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: ऐक, मी तुला असे दान सांगतो जे सर्व दुःखांची लवकरच नाश करते. शुद्ध सोन्याचा घडा तयार करून, त्यावर ब्रह्मा, ईश आणि केशव यांच्या चिन्हांसह लोकपालांचीही चिन्हे कोरावीत. त्या घड्याच्या तोंडात दूध आणि तूप भरून, भक्तीभावाने वाकून, तो घडा ब्राह्मणाला द्यावा. मग इतर शेकडो दानांची गरजच उरत नाही.

गरुड उवाच । किमेत्कथितं देव विस्तरेण वदस्व मे । आमुष्मिकीं क्रीयां देव उत्क्रान्तिसमयादनु ॥ २,२८.

गरुड म्हणाला: हे देवा, तू जे सांगितलेस ते काय आहे? कृपया मला सविस्तर सांग, मृत्यूच्या वेळी कोणती क्रिया करावी लागते.

संसारे साधु मे नाथ ब्रूहि कृत्यं जनार्दन । यथा कार्या नरैः सम्यक्क्रिया चैवौर्ध्वदैहिकी ॥ २,२८.

या संसारात, नाथा, मला सांग की लोकांनी उर्ध्वदेहासाठी योग्य विधी कसे करावेत, जेणेकरून सर्व काही नीट पार पडेल.

कथं प्रेता महाकाया रौद्ररूपा भयानकाः । कम्भवन्ति सुरश्रेष्ठ कर्मभिः कैः शुभाशुभैः ॥ २,२८.

हे देवश्रेष्ठ, मोठ्या आणि भयंकर रूपाचे, भीतीदायक प्रेत कसे निर्माण होतात? कोणत्या शुभ किंवा अशुभ कर्मांमुळे ते जन्माला येतात?

पिशाचाः सम्भवन्तीह कस्येदं कर्मणः फलम् । तन्मे कथय देवेश अहमिच्छामि वेदितुम् ॥ २,२८.

इथे पिशाच्च कसे निर्माण होतात? कोणत्या कर्माचे हे फळ असते? हे देवाधिदेव, मला ते सांग, कारण मला ते जाणून घ्यायचे आहे.

भूम्यां प्रक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं कुतो मुखे । अधस्ताच्च तिला दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थिताः ॥ २,२८.

पृथ्वीवर पंचरत्न का ठेवतात आणि ते तोंडाशी का ठेवतात? पायाजवळ, दक्षिण दिशेला, तीळ आणि दुर्वा का ठेवतात?

किमर्थं मण्डलं भूमौ गोमयेनोपलिप्यते । किमर्थं स्मर्यते विष्णुः विष्णुसूक्तञ्च पठ्यते ॥ २,२८.

गायच्या शेणाने भूमीवर मंडल का लावतात? विष्णूचे स्मरण का करतात आणि विष्णू-सुक्त का म्हणतात?