गरुडपुराणम्

प्रेत उवाच । देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं स्त्रीबालधनसञ्चयम् । ये हरन्ति नृपश्रेष्ठ प्रेतयोनिं व्रजन्ति ते ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, जे देवाचं, ब्राह्मणाचं, किंवा स्त्री-बाळांचं धन चोरतात, ते भूतयोनीत जातात.

तापसीं च सगोत्रां च अगम्यां ये भजन्ति हि । भवन्ति ते महाप्रेता अम्बुजानि हरन्ति ये ॥ २,२७.

जे आपल्या कुळातील किंवा वर्ज्य स्त्रियांशी संबंध ठेवतात, ते मोठे भूत होतात; आणि जे कमळं चोरतात, तेही तसेच होतात.

प्रवालवज्रहर्तारो ये च वस्त्रापहारकाः । तथा हिरण्यहर्तारः संयुगेऽसन्मुखागताः ॥ २,२७.

जे वाळवंटातील वस्त्र, वज्र किंवा इतरांचे कपडे चोरतात, तसेच जे सोनं चोरतात, आणि जे युद्धात समोरासमोर येऊन पळून जातात —

कृतघ्ना नास्तिका रौद्रास्तथा साहसिका नराः । पञ्चयज्ञविनिर्मुक्ता महादानरताश्च ये ॥ २,२७.

जे लोक कृतघ्न असतात, देव न मानणारे, क्रूर आणि बेधडक असतात, जे पाच यज्ञांपासून दूर राहतात, आणि मोठ्या दानातच रममाण असतात —

स्वामिद्रोहकरा मित्रब्राह्मद्रोहकराश्च ये । तीर्थपापकरा राजञ्जायन्ते प्रेतयोनयः । एवमाद्या महाराज जायन्ते प्रेतयोनयः ॥ २,२७.

जे आपल्या मालकाचा विश्वासघात करतात, मित्र आणि ब्राह्मण यांना त्रास देतात, तीर्थस्थळी पाप करतात, राजन, ते सर्व प्रेतयोनीत जन्म घेतात. अशा प्रकारचे लोक, महाराज, प्रेतयोनीतच जन्म घेतात.

राजोवाच । कथं मुक्ता भवन्तीह प्रेतत्वात्त्वं च तेऽपि च । कथं चापि मया कार्यमौर्ध्वदैहिकमात्मनः । विधिना केन तत्कार्यं सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: हे लोक प्रेतयोनीतून कसे मुक्त होतात? आणि मी स्वतःसाठी श्राद्धकर्म कसे करावे? हे सर्व कोणत्या पद्धतीने करावे, ते मला सविस्तर सांग.

प्रेत उवाच । शृणु राजेन्द्र संक्षेपाद्विधिं नारायणात्मकम् । सच्छास्त्रश्रवणं विष्णोः पूजा सज्जनसंगतिः ॥ २,२७.

प्रेत म्हणाले: राजेंद्र, नारायणस्वरूप पद्धती मी तुला थोडक्यात सांगतो — खरी शास्त्र ऐकणे, विष्णूची पूजा करणे, आणि सज्जनांची संगत करणे.

प्रेतयोनिविनाशाय भवन्तीति मया श्रुतम् । अतो वक्ष्यामि ते विष्णुपूजां प्रेतत्वनाशिनीम् ॥ २,२७.

हे सर्व प्रेतयोनीचा नाश करतात, असे मी ऐकले आहे. म्हणून मी तुला विष्णूची अशी पूजा सांगतो, जी प्रेतत्वाचा नाश करते.

सुवर्णद्वयमाहृत्य मूर्तिं भूप प्रकल्पयेत् । नारायणस्य देवस्य सर्वाभरणभूषिताम् ॥ २,२७.

राजा दोन सुवर्णाचे तुकडे घेऊन, नारायणाची सुंदर आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली मूर्ती तयार करावी.

पीतवस्त्रयुगाच्छन्नां चन्दनागुरुचर्चिताम् । स्नापयेद्विविधैस्तोयैरधिवास्य यजेत्ततः ॥ २,२७.

ती मूर्ती दोन पिवळ्या वस्त्रांनी झाकावी, चंदन आणि अगर यांच्या लेपाने सुगंधित करावी, विविध पाण्यांनी स्नान घालावे, मग विधिपूर्वक स्थापना करून पूजा करावी.

पूर्वे तु श्रीधरं देवं दक्षिणे मधुसूदनम् । पश्चिमे वानमं देवमुत्तरे च गदाधरम् ॥ २,२७.

पूर्वेला श्रीधराची, दक्षिणेला मधुसूदनाची, पश्चिमेला वानम देवाची आणि उत्तरेला गदाधराची पूजा करावी.

मध्ये पितामहं पूज्य तथा देवं महेश्वरम् । पूजयेच्च विधानेन गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २,२७.

मध्यभागी पितामह आणि महेश्वर यांची पूजा करावी. प्रत्येक देवतेला वेगवेगळ्या सुवासिक द्रव्यांनी, फुलांनी इत्यादींनी योग्य पद्धतीने पूजावे.

ततः प्रदक्षिणीकृत्य अग्नौ सन्तर्प्य देवताः । घृतेन दध्ना क्षीरेण विश्वान्देवांस्तथा नृप ॥ २,२७.

मग प्रदक्षिणा करून, देवतांना अग्नितील हवनात तुप, दही आणि दूध याने तृप्त करावे, तसेच सर्व देवतांना सुद्धा.

ततः स्नातो विनीतात्मा यजमानः समाहितः । नारायणाग्रे विधिवत्स्वक्रियामौर्ध्वदैहिकीम् ॥ २,२७.

नंतर, स्नान करून, मन एकाग्र करून, यजमानाने नारायणासमोर स्वतःचे श्राद्धकर्म योग्य पद्धतीने करावे.

आरभेत विनीतात्मा क्रोधलोभविवर्जितः । श्राद्धानि कुर्यात्सर्वाणि वृषस्योत्सर्जनं तथा ॥ २,२७.

मन नम्र ठेवून, राग आणि लोभ टाळून, सर्व श्राद्धकर्मे आणि वृषोस्तर्जन (बैल सोडणे) करावे.

त्रयोदशानां विप्राणां वस्त्रच्छत्राण्युपानहौ । अङ्गुलीयकमुक्तानि भाजनासनभोजनैः ॥ २,२७.

तेराही ब्राह्मणांना वस्त्रे, छत्री, पादत्राणे, अंगठ्या, मोती, भांडी, आसने आणि भोजन द्यावे.

सान्नाश्च सोदका देया घटाः प्रेतहिताय वै । शय्यादानमथो दत्त्वा घटं प्रेतस्य निर्वपेत् ॥ २,२७.

शिजवलेले अन्न आणि पाणी द्यावे, तसेच प्रेताच्या हितासाठी घट द्यावा. अंथरुण दिल्यावर, प्रेतासाठी घट ठेवावा.

नारायणेति सन्नाम संपुटस्थं समर्चयेत् । एवं कृत्वाथ विधिवच्छुभाशुभफलं लभेत् ॥ २,२७.

त्या घटात 'नारायण' हे नाव ठेवून, त्याची पूजा करावी. असे विधिपूर्वक केल्यावर, शुभ आणि अशुभ दोन्ही फळे मिळतात.

राजोवाच । कथं प्रेतघटं कुर्याद्दद्यात्केन विधानतः । ब्रूहि सर्वानुकम्पार्थं घटं प्रेतविमुक्तिदम् ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: प्रेतघट कसा करावा आणि द्यावा, कोणत्या पद्धतीने? सर्वांच्या कल्याणासाठी, प्रेतमुक्ती देणाऱ्या घटाबद्दल मला सांग.

प्रेत उवाच । साधु पृष्टं महाराज कथयामि निबोध ते । प्रेतत्वं न भवेद्येन दानेन सुदृढेन च ॥ २,२७.

प्रेत म्हणाले: छान विचारलेस, महाराज! मी तुला सांगतो, ऐक — कोणत्या दृढ दानामुळे प्रेतत्व येत नाही.

दानं प्रेतघटं नाम सर्वाशुभविनाशनम् । दुर्लभं सर्वलोकानां दुर्गतिक्षयकारकम् ॥ २,२७.

प्रेतघट नावाचे दान सर्व अशुभांचा नाश करते. ते सर्व लोकांत दुर्मिळ आहे आणि वाईट स्थितीचा अंत करणारे आहे.

सन्तप्तहाटकमयं तु घटं विधाय ब्रह्मोशकेशवयुतं सह लोकपालैः । क्षीराज्यपूर्णविवरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः ॥ २,२७.

शुद्ध सोन्याचा घडा तयार करून, त्यावर ब्रह्मा, शिव आणि केशव यांच्या चिन्हांसह लोकपालांचीही चिन्हे कोरावीत. त्या घड्यात दूध आणि तूप भरून, भक्तीभावाने वाकून, तो घडा एखाद्या ब्राह्मणाला द्यावा. मग इतर शेकडो दानांची गरजच उरत नाही.

ब्रह्मा मध्ये तथा विष्णुः शङ्करः शङ्करोऽव्ययः । प्राच्यादिषु च तत्कण्ठे लोकपालान्क्रमेण तु ॥ २,२७.

त्या घड्याच्या मध्यभागी ब्रह्मा, मग विष्णू आणि मग अविनाशी शंकर यांची स्थापना करावी. त्यांच्या गळ्याभोवती, पूर्व दिशेपासून सुरुवात करून, सर्व लोकपालांना योग्य क्रमाने मांडावे.

सम्पूज्य विधिवद्राजन्धूपैः कुसुमचन्दनैः । ततो दुग्धाज्यसहितं घटं देयं हिरण्मयम् ॥ २,२७.

राजा, योग्य पद्धतीने धूप, फुले आणि चंदनाने त्यांची पूजा करून, मग दूध आणि तुपाने भरलेला सोन्याचा घडा द्यावा.

सर्वदानाधिकञ्चैतन्महापातकनाशनम् । कर्तव्यं श्रद्धया राजन्प्रेतत्वविनिवृत्तये ॥ २,२७.

हे दान सर्व दानांपेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे. हे श्रद्धेने करावे, राजन, कारण यामुळे प्रेतत्वाची बाधा दूर होते.

श्रीभागवानुवाच । एवं संजल्षतस्तस्य प्रेतेन नियतात्मनः । सेनाजगामानुपदं हस्त्यश्वरथसंकुला ॥ २,२७.

श्रीभगवान म्हणाले: असे सांगत असताना, मन एकाग्र केलेल्या त्या प्रेताच्या मागे हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेली सैन्याची मोठी तुकडी पावलोपावली चालत होती.

ततो बले समायाते दत्त्वा राज्ञे महामणिम् । नमस्कृत्य पुनः प्रार्थ्य प्रेतोऽदर्शनमीयिवान् ॥ २,२७.

मग जेव्हा ते सैन्य आले, तेव्हा त्या प्रेताने राजाला मोठा रत्न दिला, नमस्कार केला आणि पुन्हा विनंती करून, तो प्रेत अदृश्य झाला.

तस्माद्वनाद्विनिष्क्रम्य राजापि स्वपुरं ययौ । स्वपुरं स समासाद्य सर्वं तत्प्रेतभाषितम् ॥ २,२७.

मग त्या जंगलातून बाहेर येऊन राजा आपल्या नगरात गेला. आपल्या नगरात पोहोचल्यावर, त्याने प्रेताने सांगितलेली सर्व कामे केली.

चकार विधिवत्पक्षिन्नौर्ध्वदेहादिकं विधिम् । तस्य पुण्यप्रदानेन प्रेतो मुक्तो दिवं ययौ ॥ २,२७.

त्याने विधिप्रमाणे पक्ष्यांसाठी आणि इतर उर्ध्वदेहासाठी आवश्यक विधी केले. त्या पुण्यदानामुळे प्रेत मुक्त होऊन स्वर्गात गेला.