गरुडपुराणम्

हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरस्तथा । विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया ॥ २,२७.

मी देवांना हवन करून तृप्त केलं, पितरांना पिंडदान दिलं, आणि ब्राह्मणांना विविध दानं देऊन तृप्त केलं.

आवाहाश्च विवाहाश्च मया वै सुनिवेशिताः । दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा ॥ २,२७.

मी योग्य रीतीने बोलावणी आणि विवाह केले, आणि गरीब, अनाथ, व श्रेष्ठ लोकांना अनेक वेळा दान दिलं.

तत्सर्वं विफलं तात मम दैवादुपागतम् । यथा मे निष्फलं जातं सुकृतं तद्वदामि ते ॥ २,२७.

हे सर्व, बाळा, माझ्या नशिबामुळे व्यर्थ झालं. माझ्या चांगल्या कर्मांचं फळ का मिळालं नाही, ते मी तुला सांगतो.

न मेऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवः । न च मित्रं हि मे तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,२७.

माझी संतती नाही, मित्र नाहीत, कुणी नातेवाईकही नाही. माझ्यासाठी अंत्यसंस्कार करणारा कोणीच नाही.

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम । एकादशं त्रिपक्षं च षाण्मासिकमथाब्दिकम् । प्रतिमास्यानि चान्यानि एवं श्राद्धानि षोडश ॥ २,२७.

म्हणून, राजाधिराज, माझं भूतपण पक्कं झालं आहे. एकादशी, पंधरवडा, सहा महिने, वर्षश्राद्ध आणि इतर मासिक श्राद्ध — असे सोळा प्रकारचे श्राद्ध असतात.

यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि ॥ २,२७.

राजा, ज्याच्यासाठी ही भूतश्राद्धं होत नाहीत, त्याचं भूतपण कायम राहतं, इतरांनी शंभर वेळा श्राद्ध केलं तरीही.

एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् । वर्णानां चापि सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते ॥ २,२७.

हे जाणून, महाराज, मला या भूतपणातून सोडव. राजा हा सर्व जातींचा आप्त मानला जातो.

तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते । यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम ॥ २,२७.

म्हणून, राजेंद्र, मला तार. मी तुला एक मौल्यवान रत्न देतो, म्हणजे मला शुभ फळ मिळेल, हे श्रेष्ठ राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा.

तथा कार्यं महाबाहो कृपा यदि मयीष्यते । आत्मनश्च कुरु क्षिप्रं सर्वमेवौर्ध्वेदैहिकम् ॥ २,२७.

माझ्यावर दया असेल तर, महाबाहो, असंच कर. आणि स्वतः सर्व अंत्यसंस्कार लवकर कर.

नृपतिरुवाच । कथं प्रेता भवन्तीह कृतैरप्यौर्ध्वदैहिकैः । पिशाचाश्च भवन्तीह कर्मभिः कैश्च तद्वद ॥ २,२७.

राजाने विचारले — अंत्यसंस्कार केले तरी लोक इथे भूत कसे होतात? आणि कोणत्या कर्मांमुळे पिशाच्च होतात, तेही सांग.

प्रेत उवाच । देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं स्त्रीबालधनसञ्चयम् । ये हरन्ति नृपश्रेष्ठ प्रेतयोनिं व्रजन्ति ते ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, जे देवाचं, ब्राह्मणाचं, किंवा स्त्री-बाळांचं धन चोरतात, ते भूतयोनीत जातात.

तापसीं च सगोत्रां च अगम्यां ये भजन्ति हि । भवन्ति ते महाप्रेता अम्बुजानि हरन्ति ये ॥ २,२७.

जे आपल्या कुळातील किंवा वर्ज्य स्त्रियांशी संबंध ठेवतात, ते मोठे भूत होतात; आणि जे कमळं चोरतात, तेही तसेच होतात.

प्रवालवज्रहर्तारो ये च वस्त्रापहारकाः । तथा हिरण्यहर्तारः संयुगेऽसन्मुखागताः ॥ २,२७.

जे वाळवंटातील वस्त्र, वज्र किंवा इतरांचे कपडे चोरतात, तसेच जे सोनं चोरतात, आणि जे युद्धात समोरासमोर येऊन पळून जातात —

कृतघ्ना नास्तिका रौद्रास्तथा साहसिका नराः । पञ्चयज्ञविनिर्मुक्ता महादानरताश्च ये ॥ २,२७.

जे लोक कृतघ्न असतात, देव न मानणारे, क्रूर आणि बेधडक असतात, जे पाच यज्ञांपासून दूर राहतात, आणि मोठ्या दानातच रममाण असतात —

स्वामिद्रोहकरा मित्रब्राह्मद्रोहकराश्च ये । तीर्थपापकरा राजञ्जायन्ते प्रेतयोनयः । एवमाद्या महाराज जायन्ते प्रेतयोनयः ॥ २,२७.

जे आपल्या मालकाचा विश्वासघात करतात, मित्र आणि ब्राह्मण यांना त्रास देतात, तीर्थस्थळी पाप करतात, राजन, ते सर्व प्रेतयोनीत जन्म घेतात. अशा प्रकारचे लोक, महाराज, प्रेतयोनीतच जन्म घेतात.

राजोवाच । कथं मुक्ता भवन्तीह प्रेतत्वात्त्वं च तेऽपि च । कथं चापि मया कार्यमौर्ध्वदैहिकमात्मनः । विधिना केन तत्कार्यं सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: हे लोक प्रेतयोनीतून कसे मुक्त होतात? आणि मी स्वतःसाठी श्राद्धकर्म कसे करावे? हे सर्व कोणत्या पद्धतीने करावे, ते मला सविस्तर सांग.

प्रेत उवाच । शृणु राजेन्द्र संक्षेपाद्विधिं नारायणात्मकम् । सच्छास्त्रश्रवणं विष्णोः पूजा सज्जनसंगतिः ॥ २,२७.

प्रेत म्हणाले: राजेंद्र, नारायणस्वरूप पद्धती मी तुला थोडक्यात सांगतो — खरी शास्त्र ऐकणे, विष्णूची पूजा करणे, आणि सज्जनांची संगत करणे.

प्रेतयोनिविनाशाय भवन्तीति मया श्रुतम् । अतो वक्ष्यामि ते विष्णुपूजां प्रेतत्वनाशिनीम् ॥ २,२७.

हे सर्व प्रेतयोनीचा नाश करतात, असे मी ऐकले आहे. म्हणून मी तुला विष्णूची अशी पूजा सांगतो, जी प्रेतत्वाचा नाश करते.

सुवर्णद्वयमाहृत्य मूर्तिं भूप प्रकल्पयेत् । नारायणस्य देवस्य सर्वाभरणभूषिताम् ॥ २,२७.

राजा दोन सुवर्णाचे तुकडे घेऊन, नारायणाची सुंदर आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली मूर्ती तयार करावी.

पीतवस्त्रयुगाच्छन्नां चन्दनागुरुचर्चिताम् । स्नापयेद्विविधैस्तोयैरधिवास्य यजेत्ततः ॥ २,२७.

ती मूर्ती दोन पिवळ्या वस्त्रांनी झाकावी, चंदन आणि अगर यांच्या लेपाने सुगंधित करावी, विविध पाण्यांनी स्नान घालावे, मग विधिपूर्वक स्थापना करून पूजा करावी.

पूर्वे तु श्रीधरं देवं दक्षिणे मधुसूदनम् । पश्चिमे वानमं देवमुत्तरे च गदाधरम् ॥ २,२७.

पूर्वेला श्रीधराची, दक्षिणेला मधुसूदनाची, पश्चिमेला वानम देवाची आणि उत्तरेला गदाधराची पूजा करावी.

मध्ये पितामहं पूज्य तथा देवं महेश्वरम् । पूजयेच्च विधानेन गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २,२७.

मध्यभागी पितामह आणि महेश्वर यांची पूजा करावी. प्रत्येक देवतेला वेगवेगळ्या सुवासिक द्रव्यांनी, फुलांनी इत्यादींनी योग्य पद्धतीने पूजावे.

ततः प्रदक्षिणीकृत्य अग्नौ सन्तर्प्य देवताः । घृतेन दध्ना क्षीरेण विश्वान्देवांस्तथा नृप ॥ २,२७.

मग प्रदक्षिणा करून, देवतांना अग्नितील हवनात तुप, दही आणि दूध याने तृप्त करावे, तसेच सर्व देवतांना सुद्धा.

ततः स्नातो विनीतात्मा यजमानः समाहितः । नारायणाग्रे विधिवत्स्वक्रियामौर्ध्वदैहिकीम् ॥ २,२७.

नंतर, स्नान करून, मन एकाग्र करून, यजमानाने नारायणासमोर स्वतःचे श्राद्धकर्म योग्य पद्धतीने करावे.

आरभेत विनीतात्मा क्रोधलोभविवर्जितः । श्राद्धानि कुर्यात्सर्वाणि वृषस्योत्सर्जनं तथा ॥ २,२७.

मन नम्र ठेवून, राग आणि लोभ टाळून, सर्व श्राद्धकर्मे आणि वृषोस्तर्जन (बैल सोडणे) करावे.

त्रयोदशानां विप्राणां वस्त्रच्छत्राण्युपानहौ । अङ्गुलीयकमुक्तानि भाजनासनभोजनैः ॥ २,२७.

तेराही ब्राह्मणांना वस्त्रे, छत्री, पादत्राणे, अंगठ्या, मोती, भांडी, आसने आणि भोजन द्यावे.

सान्नाश्च सोदका देया घटाः प्रेतहिताय वै । शय्यादानमथो दत्त्वा घटं प्रेतस्य निर्वपेत् ॥ २,२७.

शिजवलेले अन्न आणि पाणी द्यावे, तसेच प्रेताच्या हितासाठी घट द्यावा. अंथरुण दिल्यावर, प्रेतासाठी घट ठेवावा.

नारायणेति सन्नाम संपुटस्थं समर्चयेत् । एवं कृत्वाथ विधिवच्छुभाशुभफलं लभेत् ॥ २,२७.

त्या घटात 'नारायण' हे नाव ठेवून, त्याची पूजा करावी. असे विधिपूर्वक केल्यावर, शुभ आणि अशुभ दोन्ही फळे मिळतात.

राजोवाच । कथं प्रेतघटं कुर्याद्दद्यात्केन विधानतः । ब्रूहि सर्वानुकम्पार्थं घटं प्रेतविमुक्तिदम् ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: प्रेतघट कसा करावा आणि द्यावा, कोणत्या पद्धतीने? सर्वांच्या कल्याणासाठी, प्रेतमुक्ती देणाऱ्या घटाबद्दल मला सांग.